Türkiye’de Kamu Yayıncılığında Gizli Siyasal Reklam Örneği: İcraatın İçinden Programı Üzerine Tarihsel Bir İnceleme

Bu araştırmada 1980’li yıllarda bir televizyon mecrasında “İcraatın İçinden” programının yayınlanması ve Turgut Özal’ın o dönem Türkiye’sinde örneğine rastlanılmamış gizli siyasal reklam unsurunu kamu televizyonunda gerçekleştiriyor olması konu edinilmiştir. Araştırma 31 Ocak-25 Mart 1984 tarih aralığını kapsamaktadır. Televizyon yayıncılığı bağlamında dünyadaki dönüşüme kayıtsız kalmayan Özal, söz konusu programın yayınlanmasının ardından medya ve siyasi çevrelerce eleştirilere maruz kalmıştır. Bu araştırmanın amacı yapılan bu eleştirilerin o dönemki gazete haberlerine nasıl yansıdığı ve söz konusu programın yayınlanması için gerekli şartların nasıl sağlandığını araştırmaktır. Araştırmada kamu yayıncılığında ilk siyasal reklam filminin gizli reklam türünde çekilmesinin anlatılıyor olması bu araştırmayı önemli hale getirmektedir. 1984 yılına ait görsel ve basılı medya kaynaklarının tarihsel yöntemle bir arada incelenmesi, araştırmanın özgün yanını oluşturmaktadır. Siyasal iletişimin en güçlü aracı arasında yer alan siyasal reklamların TRT ekranlarında gizli reklam tekniklerinin kullanılarak yayınlanması, programların Amerika’da bulunduğu dönemlerin etkisiyle gerçekleştirilmiş olabileceğini akla getirmektedir. Söz konusu programların izler kitleyi etkilediği ve ANAP hükümetine yerel seçimleri kazandırdığı düşünülmektedir. O dönem siyasetinde askeri müdahale etkisinin hissedilmesine rağmen Özal’ın 1980’li yıllarda pek çok alanda değişimlere öncülük etmesi ile birlikte siyasette ve yayıncılık anlayışına da getirdiği yenilikler dikkat çekicidir. Siyasette ve medyada yapmış olduğu yenilikler, özellikle de kamu yayıncılığı-izleyici, dönemin Başbakanı-izler kitle arasındaki iletişimsel ilişki yapısındaki değişimler de araştırma için kilit bir nokta oluşturmaktadır. Darbe sonrası apolitik bir dönemde siyaset yapan Özal 1983 yıllarının sonlarına doğru televizyonun bu gücünden yararlanmak istemiştir. Özal’ın programın ilk bölümünün yayınlandığı döneme göre daha ihtiyatlı açıklamalar yaptığı görülmektedir. Bu yönüyle de bir nevi hesap verme ve reklam içeren programın vatandaşların siyasi yönelimleri üzerinde -üstü örtülü bir biçimde- etki etme amacı taşıması nedeniyle de önemlidir. Bu dönem ekranlarda yayınlanan programa yönelik dönütler o dönem gazetelerinden elde edilmektedir. Dolayısıyla Özal’ın yapmış olduğu siyasi taktiklerin medyaya taşınması ile yerel seçimlerde ANAP hükümetinin başarısı arasındaki doğrusal ilişkinin var olduğu düşünülmektedir.

This research is about the broadcast of the program "İcraatın İçinden" on a television channel in the 1980s and the fact that Turgut Özal implemented a hidden political advertising element on public television, an unprecedented example in Turkey at that time. The research covers the period between January 31- March 25, 1984. Özal, who was not indifferent to the transformation in the world in the context of television broadcasting, was exposed to criticism from the media and political circles after the broadcast of the program in question. The aim of this research is to investigate how these criticisms were reflected in the newspaper news of that period and how the necessary conditions were met for the broadcast of the program in question. The fact that the research describes the shooting of the first political commercial in public broadcasting in the form of secret advertising makes this research important. Examining the visual and printed media sources of 1984 together with the historical method constitutes the original aspect of the research. Since political advertisements are among the strongest arguments of political communication, it is envisaged that these programs broadcast on TRT screens using the techniques of hidden advertisements may have been realized under the influence of the periods in which they were in America. It is thought that the programs in question influenced the audience and helped the ANAP government win the local elections. While the impact of military intervention in politics continued at that time, Özal's innovations in politics and publishing, in addition to pioneering changes in many areas in the 1980s, are remarkable. Such innovations in politics and media, especially the changes in the structure of the communicative relationship between public broadcasting and the audience, the Prime Minister of the period and the audience, constitute a key point for research. Özal, who was engaged in politics in an apolitical period after the coup, wanted to benefit from this power of television towards the end of 1983. It is seen that Özal made more cautious statements than when the first episode of the program was broadcast. In this respect, the program, which includes a kind of accountability and advertising, is also important because it aims to -implicitly- influence the political orientations of citizens. Feedback about the program broadcast on screens during this period is obtained from the newspapers of that period. Therefore, it is thought that there is a linear relationship between Özal's political tactics being conveyed to the media and the success of the ANAP government in the local elections