Meander: Sonsuz Çizginin Tarihsel ve Sanatsal Değerlendirilmesi

Tarih boyunca kültürlerin kullandığı birtakım semboller günümüze değin kesintisiz bir şekilde kullanılmıştır. Bu kadim sembollerden biri de meander motifidir. Sonsuzluk, birlik, yaşam döngüsü, koruyuculuk vb. anlamları içeren bu sembolün gamalı haç, kesik meander, ağaç meander vb. versiyonlarının olduğu çeşitli eserler üzerine işlenen meander motiflerinden anlaşılmaktadır. Hemen hemen tüm kültürlerde görülen ve Paleolitik dönemden günümüze kadar gelen bu motifin tapınak ve mezarlarda da işlenmesi nedeniyle bir kutsiyet taşıdığı anlaşılmaktadır. Dünyanın en uzun devletlerinden biri olan Bizans; çizgi ve ahengi, şekil güzelliği ortaya çıkarmakta süsleme sanatını kullanmıştır. Bu sanatta bitkisel, geometrik ve figüratif kompozisyonlarla çeşitlilik sergilenmiştir. Özelliklede geometrik kompozisyonlar içerisinde kendine yer edinen meander motifi; anıtsal yapılarda antikite kökenli motif olarak uygulanmıştır. Benzer motifin Türk İslam süsleme sanatlarında da işlendiği görülmektedir. Asya’da yaygın kullanılmış en eski semboller arasında yer alan motif, gamalı haç veya svastika olarak da çeşitli isimlerle kullanılmıştır. Tek bir şeridin köşeli kıvrımlar meydana getirmesiyle oluşan motif, birbirini kesen iki şeritle işlenmesiyle daha zengin bir görünüme kavuşturulmuştur. Zikzak çizgilerinin enine ve boyuna tekrarlanmasıyla da daha girift motifler elde edilmiştir. Geometrik süsleme çeşidi içerisinde genellikle bordürlerin süslemesinde kullanılmasının yanı sıra sanatçılar sonsuz yüzey motifi olarak da yüzeylere işlemiştir.

Some symbols used by cultures throughout history have been used uninterruptedly until today. One of these ancient symbols is the meander motif. It is understood from the meander motifs engraved on various works that this symbol, which includes meanings such as infinity, unity, life cycle, protection, etc., has versions such as swastika, cut meander, tree meander, etc. It is understood that this motif, which is seen in almost all cultures and has come from the Paleolithic period to the present day, carries a holiness due to its processing in temples and tombs. Byzantium, one of the longest states in the world, used the art of ornamentation to reveal line and harmony and shape beauty. In this art, diversity is exhibited with herbal, geometric and figurative compositions. In particular, the meander motif, which has a place in geometric compositions, has been applied as an antiquity motif in monumental structures. It is seen that a similar motif is also embroidered in Turkish-Islamic ornamentation arts. The motif, which is among the oldest symbols widely used in Asia, has also been used with various names as the swastika or swastika. The motif, which is formed by a single strip forming angular folds, has a richer appearance by being processed with two intersecting strips. More intricate motifs were obtained by repeating the zigzag lines transversely and longitudinally. In addition to being used in the decoration of borders in geometric decoration, artists also embroidered surfaces as an endless surface motif.