Akdeniz ve Ege Bölgelerindeki Büyükşehir Belediyelerinin Afet Yönetimi Politikalarının Doküman Analizi Yoluyla Değerlendirilmesi

Öz

Bu çalışma, afet riski yüksek olan Akdeniz ve Ege bölgelerinde yer alan büyükşehir belediyelerinin afet yönetimi politikalarını, kurumsal belgeler üzerinden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Yerel düzeyde afetlere karşı kurumsal kapasitenin ne ölçüde geliştirildiğini ve bu kapasitenin belgeler aracılığıyla nasıl yansıtıldığını ortaya koymak, çalışmanın temel hedefidir. Afet yönetiminin çok aktörlü yapısı ve yerel yönetimlerin bu süreçteki kritik rolü dikkate alındığında, belediyelerin stratejik planları, faaliyet raporları ve özel afet planları gibi resmî belgeleri önemli bir veri kaynağı sunmaktadır. Araştırma kapsamında, 2025 yılı itibarıyla Akdeniz ve Ege bölgelerinde yer alan 10 büyükşehir belediyesine ait belgeler doküman analizi yöntemiyle incelenmiş; afet yönetimiyle ilişkili yedi temel kriter doğrultusunda sistematik bir değerlendirme gerçekleştirilmiştir. Analizlerde, afet yönetimine ilişkin kurumsal yapılanma, planlama, uygulama, koordinasyon ve mali kaynak tahsisi gibi temel unsurlar, çalışma kapsamında belirlenen kriterler çerçevesinde değerlendirilmiştir. Çalışmanın bulguları, tüm belediyelerin afet yönetimini kurumsal belgelerinde tanımladığını ve senaryo bazlı özel afet planlarına sahip olduklarını göstermektedir. Ayrıca afet hazırlık düzeyinin, kurumlar arası iş birliğinin ve bütçelendirme süreçlerinin genel olarak güçlü bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte, afet daire başkanlıklarının kurumsal yapılanma biçiminde ve uygulama düzeyindeki detaylarda belediyeler arasında farklılıklar olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• afet yönetimi
• büyükşehir belediyeleri
• yerel yönetimler
• doküman analizi

Evaluation of the Disaster Management Policies of Metropolitan Municipalities in the Mediterranean and Aegean Regions through Document Analysis

Öz

This study aims to evaluate the disaster management policies of metropolitan municipalities located in the Mediterranean and Aegean regions with high disaster risk, through institutional documents. The main objective of the study is to reveal the extent to which institutional capacity against disasters has been developed at the local level and how this capacity is reflected through documents. Considering the multi-actor structure of disaster management and the critical role of local governments in this process, official documents of municipalities such as strategic plans, activity reports and special disaster plans provide an important data source. Within the scope of the research, documents belonging to 10 metropolitan municipalities located in the Mediterranean and Aegean regions as of 2025 were examined using document analysis method; a systematic evaluation was carried out in line with seven basic criteria related to disaster management. In the analysis, basic elements such as institutional structuring, planning, implementation, coordination and financial resource allocation regarding disaster management were evaluated within the framework of the criteria determined within the scope of the study. The findings of the study show that all municipalities define disaster management in their institutional documents and have scenario-based special disaster plans. In addition, it was determined that the level of disaster preparedness, inter-institutional cooperation and budgeting processes generally have a strong structure. However, it has been observed that there are differences between municipalities in the form of institutional structuring of disaster departments and in the details of the implementation level.

Anahtar Kelimeler

• disaster management
• metropolitan municipalities
• local governments
• document analysis

Kaynakça

1. Adana Büyükşehir Belediyesi. (2023). Adana İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP). https://www.adana.bel.tr/panel/uploads/afet/adana_irap.pdf [Erişim Tarihi: 05.05.2025]
2. Adana Büyükşehir Belediyesi. (2024). 2024 Yılı Faaliyet Raporu. https://www.adana.bel.tr/panel/uploads/yillikfaaliyetraporlari_v/files/2024-faaliyet-raporu-web.pdf [Erişim Tarihi: 05.05.2025]
3. Adana Büyükşehir Belediyesi. (2024). 2025–2029 Stratejik Planı. https://www.adana.bel.tr/panel/uploads/stratejikplani_v/files/abb-2025-2029-stratejik-plani.pdf [Erişim Tarihi: 05.05.2025]
4. Adana Büyükşehir Belediyesi. (2025). Afet İşleri Daire Başkanlığı. https://www.adana.bel.tr/tr/birim-detay/176 [Erişim Tarihi: 05.05.2025]
5. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (AFAD). (2019). Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP). https://www.afad.gov.tr/ [Erişim Tarihi: 05.05.2025]
6. Antalya Büyükşehir Belediyesi. (2024). 2024 Yılı Faaliyet Raporu. https://www.antalya.bel.tr/Content/UserFiles/Files/ABB-2024-YILI-FAALIYET-RAPORU.pdf [Erişim Tarihi: 05.05.2025]
7. Antalya Büyükşehir Belediyesi. (2024). 2025–2029 Stratejik Planı. https://www.antalya.bel.tr/Content/UserFiles/Files/Raporlar/StratejikPlan/ABB-2025-2029-Stratejik-Plan.pdf [Erişim Tarihi: 05.05.2025]
8. Antalya Büyükşehir Belediyesi. (2025). Afet İşleri Dairesi Başkanlığı. https://www.antalya.bel.tr/Kurumsal/Kurumsal-Yapi/635/afet-isleri-dairesi-baskanligi [Erişim Tarihi: 05.05.2025]

9. Antalya İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü. (2021). Antalya İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP). https://antalya.afad.gov.tr/kurumlar/antalya.afad/Tasarim/IRAP/Antalya-IRAP_2022.pdf [Erişim Tarihi: 05.05.2025]
10. Aydın Büyükşehir Belediyesi. (2022, Nisan 21). Aydın İRAP Planı ve Aydın Büyükşehir Belediyesi'nin Sorumlu Olduğu Eylemler. https://aydin.bel.tr/detail/10172/aydin-irap-plani-ve-aydin-buyuksehir-belediyesi-nin-sorumlu-oldugu-eylemler [Erişim Tarihi: 09.05.2025]
11. Aydın Büyükşehir Belediyesi. (2024). 2024 Yılı Faaliyet Raporu. https://aydin.bel.tr/Content/files/Faaliyet_Raporlari/2024_FAALIYET_RAPORU_07_04_2025.pdf [Erişim Tarihi: 09.05.2025]
12. Aydın Büyükşehir Belediyesi. (2024). 2025–2029 Stratejik Planı. https://aydin.bel.tr/Content/files/Stratejik%20Planlar/STRATEJIK_PLAN%202025-2029.pdf [Erişim Tarihi: 09.05.2025]
13. Aydın Büyükşehir Belediyesi. (2025). Kurumsal Yapı. https://aydin.bel.tr/detail/4353/kurumsal-yapi [Erişim Tarihi: 09.05.2025]
14. Aydın İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü. (2021). Aydın İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP). https://aydin.afad.gov.tr/kurumlar/aydin.afad/E-Kutuphane/Il-Planlari/Aydin-IRAP-2021.pdf [Erişim Tarihi: 09.05.2025]
15. Baş, K. (2024). Belediyelerin Afet Yönetimi Kapasitelerinin Değerlendirilmesi. Yönetim Bilimleri Dergisi, 22(54), 2098–2116.
16. Bowen, G. A. (2009). Document Analysis as a Qualitative Research Method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
17. Clarke, L. (1999). Mission improbable: using fantasy documents to tame disaster. University of Chicago Press, Chicago, IL.
18. Denizli Büyükşehir Belediyesi. (2023). Afet Master Planı. https://denizlimetropol.com/haber/zolan-buyuksehir-afet-master-plani-ile-turkiye-ye-ornek-olacak-3537967 [Erişim Tarihi: 10.05.2025]
19. Denizli Büyükşehir Belediyesi. (2024). 2024 Yılı Faaliyet Raporu. https://www2.denizli.bel.tr/userfiles/file/2024_Faaliyet_Raporu.pdf [Erişim Tarihi: 10.05.2025]
20. Denizli Büyükşehir Belediyesi. (2024). 2025–2029 Stratejik Planı. https://www2.denizli.bel.tr/userfiles/file/stratejik_plan_2025-2029.pdf [Erişim Tarihi: 10.05.2025]
21. Denizli Büyükşehir Belediyesi. (2025). Afet İşleri Dairesi Başkanlığı. https://www.denizli.bel.tr/Default.aspx?k=afet-isleri [Erişim Tarihi: 10.05.2025]
22. Denizli İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü. (2022). Denizli İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP). https://www2.denizli.bel.tr/userfiles/file/Il-Afet-Risk-Azaltma-Plani.pdf [Erişim Tarihi: 10.05.2025]
23. Guo, L., Fang, M., Liu, L., Chong, H., Zeng, W. & Hu, X. (2025). The development of disaster preparedness education for public: A scoping review. BMC Public Health, 25(645), 1-14. https://doi.org/10.1186/s12889-025-21664-0
24. Hatay Büyükşehir Belediyesi. (2024). 2024 Yılı Faaliyet Raporu. https://hatay.bel.tr/Uploads/Docs/hatay-bb-2024-y%C4%B1l%C4%B1-faaliyet-raporu.pdf [Erişim Tarihi: 07.05.2025]
25. Hatay Büyükşehir Belediyesi. (2024). 2025–2029 Stratejik Planı. https://hatay.bel.tr/Uploads/Docs/2025-2029-stratejik-plani.pdf [Erişim Tarihi: 07.05.2025]
26. Hatay Büyükşehir Belediyesi. (2025). Teşkilat Şeması. https://hatay.bel.tr/teskilat-semasi [Erişim Tarihi: 07.05.2025]
27. Hatay İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü. (2021). Hatay İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP). https://hatay.afad.gov.tr/kurumlar/hatay.afad/HATAY-I%CC%87RAP-2022.pdf [Erişim Tarihi: 07.05.2025]
28. Hermansson, H. (2019). Challenges to Decentralization of Disaster Management in Turkey: The Role of Political-Administrative Context. International Journal of Public Administration, 42(5), 417–431. https://doi.org/10.1080/01900692.2018.1466898
29. İstanbul Planlama Ajansı. (2023, Mart 16). Adana Deprem Eylem Planı Çalışma Toplantısı Özet Raporu. https://ipa.istanbul/wp-content/uploads/2023/07/ADANA-DEPREM-RAPORU-REV.pdf [Erişim Tarihi: 05.05.2025]
30. İzmir Büyükşehir Belediyesi. (2020). Acil Durum Planı. https://www.izmir.bel.tr/YuklenenDosyalar/Dokumanlar/F-IGA-01_acil_durum_plan.v2.pdf [Erişim Tarihi: 08.05.2025]
31. İzmir Büyükşehir Belediyesi. (2024). 2024 Yılı Faaliyet Raporu. https://www.izmir.bel.tr/YuklenenDosyalar/Dokumanlar/43_16052025_023048_.pdf [Erişim Tarihi: 08.05.2025] İzmir Büyükşehir Belediyesi. (2024). 2025–2029 Stratejik Planı. https://www.izmir.bel.tr/CKYuklenen/image/Stratejik_Plan/2025-2029%20Stratejik%20Plan%C4%B1_web.pdf [Erişim Tarihi: 08.05.2025]
32. İzmir Büyükşehir Belediyesi. (2025). Birimler. https://www.izmir.bel.tr/tr/Birimler/289 [Erişim Tarihi: 08.05.2025] İzmir İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü. (2024). İzmir İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP). https://izmir.afad.gov.tr/kurumlar/izmir.afad/E-KUTUPHANE/Il-Planlari/IRAP_Izmir--2024.pdf [Erişim Tarihi: 08.05.2025]
33. Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi. (2024). 2024 Yılı Faaliyet Raporu. https://kahramanmaras.bel.tr/fs/fields/attachments/2024_yili_faaliyet_raporuu.pdf [Erişim Tarihi: 08.05.2025]
34. Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi. (2024). 2025–2029 Stratejik Planı. https://kahramanmaras.bel.tr/fs/fields/attachments/stratejik_plan_2025-2029_0.pdf [Erişim Tarihi: 08.05.2025]
35. Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi. (2025). Büyükşehir Afet Acil Durum Planı Projesi. https://kahramanmaras.bel.tr/proje/buyuksehir-afet-acil-durum-plani-projesi [Erişim Tarihi: 08.05.2025]
36. Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi. (2025). Organ ve Teşkilat. https://kahramanmaras.bel.tr/kurumsal/organ-ve-teskilat [Erişim Tarihi: 08.05.2025]
37. Kahramanmaraş İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü. (2020). Kahramanmaraş İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP). https://kahramanmaras.afad.gov.tr/kurumlar/kahramanmaras.afad/e-kutuphane/IL-PLANLARI/KAHRAMANMARAS%CC%A7-IL-AFET-RISK-AZALTMA-PLANI2022.pdf [Erişim Tarihi: 08.05.2025]
38. Kırhasanoğlu, Ş. (2022). Yerel Yönetimlerde Stratejik Yönetim Kültürünün Stratejik Planlama ve Faaliyet Raporları Aracılığıyla Değerlendirilmesi: TR90 Bölgesi Belediyeleri Örneği. 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi, 3(3), 258–271.
39. Korkın, E. & Öztop, S. (2022). Büyükşehir Belediyelerinin Stratejik Planlarında Afet Yönetimi. Medeniyet Araştırmaları Dergisi, 7(1), 61–75. https://doi.org/10.52539/mad.1120801
40. Leblebici, Ö. (2015). Afet Yönetim Yaklaşımları ve Kamu Politikası Bağlamında Afetlerin Çevreye Etkileri. Memleket Siyaset Yönetim, 10(23), 41–77.
41. Manisa Büyükşehir Belediyesi. (2024). 2024 Yılı Faaliyet Raporu. https://manisa.bel.tr/upload/seffaf-manisa/faaliyet-raporu-2024/ [Erişim Tarihi: 09.05.2025]
42. Manisa Büyükşehir Belediyesi. (2024). 2025–2029 Stratejik Planı. https://manisa.bel.tr/stratejik-plan/ [Erişim Tarihi: 09.05.2025]
43. Manisa Büyükşehir Belediyesi. (2025). Afet İşleri Dairesi Başkanlığı. https://www.manisa.bel.tr/t1031_afet-isleri-dairesi-baskanligi.aspx [Erişim Tarihi: 09.05.2025]
44. Manisa İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü. (2021). Manisa İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP). https://manisa.afad.gov.tr/kurumlar/manisa.afad/Haberler/2021/IRAP/MANISA-IRAP.pdf [Erişim Tarihi: 09.05.2025]
45. Mersin Büyükşehir Belediyesi. (2024). 2024 Yılı Faaliyet Raporu. https://www.mersin.bel.tr/uploads/files/faaliyetraporu34668636-301686.pdf [Erişim Tarihi: 06.05.2025] Mersin Büyükşehir Belediyesi. (2024). 2025–2029 Stratejik Planı. https://www.mersin.bel.tr/uploads/files/mersinbuyuksehirbelediyesi20252029stratejikplanii99581862-510059.pdf [Erişim Tarihi: 06.05.2025]
46. Mersin Büyükşehir Belediyesi. (2025). Afet İşleri Dairesi Başkanlığı. https://www.mersin.bel.tr/birimler/1-495679091 [Erişim Tarihi: 06.05.2025]
47. Mersin İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü. (2021). Mersin İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP). https://mersin.afad.gov.tr/kurumlar/mersin.afad/Diger/IRAP/IRAP-MERSIN.pdf [Erişim Tarihi: 06.05.2025]
48. Muğla Büyükşehir Belediyesi. (2015, Kasım 24). Afet ve Acil Durum Koordinasyon Merkezi (AKOM) Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik. https://panel.mugla.bel.tr/uploads/duyurutr/itfaiye/41_AKOM_Yonetmelgi_24112015.pdf [Erişim Tarihi: 11.05.2025]
49. Muğla Büyükşehir Belediyesi. (2024). 2024 Yılı Faaliyet Raporu. https://panel.mugla.bel.tr/uploads/sayfatr/a4b18442-8f0b-447c-9a5d-9a5173f4e082_2024FR-07.04.2025-Meclisimzal.pdf [Erişim Tarihi: 11.05.2025]
50. Muğla Büyükşehir Belediyesi. (2024). 2025–2029 Stratejik Planı. https://panel.mugla.bel.tr/uploads/sayfatr/MBB%202025-2029%20Stratejik%20Plan%C4%B1-%C4%B0mzal%C4%B1.pdf [Erişim Tarihi: 11.05.2025]
51. Muğla Büyükşehir Belediyesi. (2025). İdari Şema. https://www.mugla.bel.tr/organizasyonsemasi [Erişim Tarihi: 11.05.2025]
52. Öçal, E. U. (2024). Türkiye’de Deprem Afet Yönetimi ve Belediyeler. Memleket Siyaset Yönetim, 19(43), 735-770. Özdemir, A. (2023). Afet Yönetiminde Belediyelerin Rolü. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(2), 828–839. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1275745
53. Prior, L. (2008). Repositioning documents in social research. Sociology, 42(5), 821–836.
54. Savaş Yavuzçehre, P. & Akgül, A. (2024). Yerel Yönetim Stratejik Planlarında Kentsel Dirençliliğin Eksikliği: 6 Şubat Kahramanmaraş Depreminden Etkilenen Kentler Üzerinden Bir İnceleme. Kamu Yönetimi ve Politikaları Dergisi, 5(3), 330–348. https://doi.org/10.58658/kaypod.1501170
55. Schäfers, M. (2016). Ruined futures: Managing instability in post-earthquake Van (Turkey): Ruined futures. Social Anthropology, 24(2), 228–242. https://doi.org/10.1111/1469-8676.12274
56. Sezer, Ö. & Tozbey, Ş. (2023). Türkiye’de Afet Yönetiminin Merkezi ve Yerel Düzeyde Örgütlenmesi Üzerine Bir Değerlendirme. Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 8(1), 79–102.
57. Tezgider, G. (2024). Afet Sonrası İyileştirmede Sosyal Boyutlar. Tün, M. (Ed.), Tehlikeler ve Afet Dirençli Kentler I. (s. 143–166). Özgür Yayınları.
58. Türkiye Cumhuriyeti. (2009). Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun (Kanun No. 5902). Resmî Gazete (Sayı: 27261). https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5902.pdf
59. UNDRR (United Nations Office for Disaster Risk Reduction). (2015). Sendai Framework for Disaster Risk Reduction 2015–2030. https://www.undrr.org/publication/sendai-framework-disaster-risk-reduction-2015-2030
60. Yapıcı, F. & Sakal, M. (2018). Disaster budgeting within Turkish disaster management. In Proceedings of the International Academic Conference on Management, Economics, Business and Marketing in Budapest 2018 (IAC-MEBM 2018). Hungary.
61. Yin, R. K. (2014). Case study research: Design and methods (5th ed.). Sage.