LOZAN KONFERANSI KESİNTİ SÜRECİ VE MUHALİF GRUBUN GENEL GÖRÜNTÜSÜ

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 14, 175 - 204, 30.12.2025

Ali Baran Gönder

https://doi.org/10.56448/ataddergi.1809800

Öz

Taktik, diplomatik ve stratejik bir al-ver savaşı olan Lozan Konferansı’nın Türk tarihi açısından en önemli noktalarından birisi yaşanan kesinti sürecidir. Bu süreçte mecliste yaşanan tartışmalar Türk parlemento tarihinin ilk yoğunluklu demokratik muhalefet hareketi olduğu gibi, istek ve şikayetlerinin bağlamları da bizleri bunun ne kadar nitelikli olduğu konusunda düşündürtmektedir. Kemalist devrim öncesinde Mustafa Kemal tarafından izlenmesi gereken rotayı da çizmesine bir nevi yardımcı olan muhalefetten farklı sahneler yer yer oldukça yükselen bir tansiyon eşliğinde süregitmiş ve soğukkanlı yapısını pek çok seferinde kaybetmiştir. Bir noktada Lozan’a ve hedefteki Misak-ı Milli’ye karşı yöneltilen eleştirilerin temelini oluşturan, döneminde de meclise bir ‘’şok’’ etkisi vererek belki de daha titiz çalışılmasına sebebiyet veren bu hareketi bilhassa ara dönemde incelemek oldukça önemli ve gereklidir. Çalışmamızda kesinti sürecinde yaşanan belli başlı olaylar ve meclisteki muhalefet üzerinde durarak sürecin okunmasına yardımcı olmaya çalıştık. Bunu yaparken gazete verilerine, meclis tutanaklarına ve İngiliz belgelerine de başvurarak konuyu farklı perspektiflerden değerlendirmeye çalıştık. Bu vesileyle yaşanan olayların yansımalarını farklı yorumlardan inceleyebilme şansı edindik.

Anahtar Kelimeler

Lozan , Lozan Konferansı , İsmet İnönü , Mustafa Kemal Atatürk , Milli Mücadele

The Interruption Period of the Lausanne Conference and the General Outlook of the Opposition Group

Öz

The Lausanne Conference, a tactical, diplomatic, and strategic struggle of give and take, holds great significance in Turkish history, particularly due to the interruption period that occurred during its proceedings. The parliamentary debates of this period represent the first major example of democratic opposition in Turkish parliamentary history. The nature of the demands and criticisms voiced at that time also compels us to consider the intellectual depth and quality of this opposition. Before the Kemalist Revolution, these debates—sometimes marked by heightened tension and emotional intensity—played a crucial role in shaping, albeit indirectly, the course Mustafa Kemal was to follow. At one point, the criticisms directed at Lausanne and the national goal embodied in the Misak-ı Milli not only created a “shock” effect within the parliament but also encouraged a more meticulous approach to the negotiations. Examining this movement, especially during the interruption period, is therefore of particular importance. In this study, we focus on key events and the parliamentary opposition that emerged during this break, aiming to shed light on the overall process. To achieve this, we draw upon newspaper accounts, parliamentary minutes, and British archival documents, evaluating the issue from multiple perspectives. This approach allows for a broader understanding of the reflections and interpretations surrounding the events of the period.

Anahtar Kelimeler

Turkish War of Independence , Mustafa Kemal , İsmet İnönü , Laussane Conference

Kaynakça

• Akyol, Taha. Bilinmeyen Lozan. Doğan Kitap, 2024.
• Akyol, Taha, and Sefa Kaplan. Açık ve Gizli Oturumlarda Lozan Tartışmaları. İlk Baskı, İstanbul, 2013.
• Atatürk, Mustafa Kemal. Nutuk. Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 2019.
• Aydemir, Şevket Süreyya. İkinci Adam. Vol. 1, Remzi Kitabevi, 1973.
• Bolat, Bengül Salman, and Tekin Demiraslan. “Lozan Görüşmeleri Sırasında Mecliste Ortaya Çıkan II. Grup Muhalefeti ve Basına Yansıması.” Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, no. 53, 2013, pp. 29–60.
• Cebesoy, Ali Fuat. Siyasi Hatıralarım. Vol. 1, Temel Yayınları, 2002.
• Demirci, Sevtap. Taktik-Stratejik Diplomatik Mücadele: Belgelerle Lozan. Alfa Tarih, 2023.
• Erhan, Çağrı, editor. Yaşayan Lozan. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2003.
• Halıcı, Şaduman, and Murat Burgaç, editors. Atatürk Devri Yazarlarının Kaleminden Altı Ok. Kaynak Yayınları, 2016.
• Hanioğlu, M. Şükrü. Atatürk: Entelektüel Biyografi. Bağlam Yayınları, 2023.
• İnönü, İsmet. Hatıralar. Vol. 2, Bilgi Yayınevi, 1987.
• —. Lozan Barış Konferansı: Konuşma, Demeç, Makale, Mesaj, Anı ve Söyleşileri. Edited by İlhan Turan, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 2003.
• Mazıcı, Nurşen. Belgelerle Atatürk Döneminde Muhalefet. Dilmen Kitabevi, 1984.
• Medlicott, W. N., Douglas Dakin, and M. E. Lambert. Documents on British Foreign Policy 1919–1939. Vol. 18, Her Majesty’s Stationery Office, 1972.
• Meydan, Sinan. Lozan: “Onurlu Barış”. İnkılap Yayınevi, 2024.
• Müezzinoğlu, Ersin. “Lozan Barış Antlaşması.” Türkiye Cumhuriyeti Tarihi, edited by Nurgün Koç, vol. 1, İdeal Kültür Yayıncılık, 2019.
• Nur, Rıza. Lozan Hatıraları. Boğaziçi Yayınları.
• Sağlam, Nuri, editor. Türk Basınında Lozan: Suphi Nuri İleri’nin Lozan Mektup ve Makaleleri. Albaraka Yayınları, 2023.
• —. Batı Basınında Lozan. Albaraka Yayınları, 2023.
• —. Türk Basınında Lozan: Ahmet Cevdet’in Makaleleri. İlk Baskı, İstanbul, 2023.
• Sonyel, Salahi R. Mustafa Kemal (Atatürk) ve Kurtuluş Savaşı. Vol. 3, Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2024.
• TBMM Gizli Celse Zabıtları, C-3, TBMM Basımevi, Ankara 2023.
• TBMM Gizli Celse Zabıtları, C-4, TBMM Basımevi, Ankara 2023.
• Turan, İlhan, editor. İsmet İnönü: Lozan Barış Konferansı Belgeleri. Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 2003.
• Us, Mehmet Asım. Mehmet Asım (Us)’ın Kaleminden Gündem Lozan. Edited by Erol Yüksel, Yeditepe Yayınevi, 2020.
• Volkan, Vamık D., and Norman Itzkowitz. Atatürk’ün Psikanalitik Biyografisi. Pusula Yayınevi, 2022.