Mughal Envoys Sent to Europe: The Diplomatic Missions of Mirza I’tisamüddin and Ram Mohan Roy

Öz

This was accomplished by the envoys sent to Europe by the Baburid rulers Shah Alam II and Akbar Shah II, and the missions carried out by these envoys. Baburid envoys sent from India to Europe were not as widespread as European envoys sent to India; in this respect, historical diplomatic contacts were generally initiated not by the Baburid Empire, but by Europeans seeking a commercial share of India’s wealth during the reigns of influential emperors such as Akbar (I) and Jahangir in the 16th and 17th centuries. In this context, while the Bâbürid Empire frequently communicated with Europeans such as the British, Portuguese, Dutch, French, Spanish and French who came to their courts, Baburid ambassadors sent directly to European courts were very few in number compared to European embassies sent to India. Indeed, the Baburid missions sent to Europe only occurred twice, during the 18th and 19th centuries, when the empire was in decline. Indeed, Shah Alam, who lost the Battle of Buksar against the British in 1764 and was subsequently forced to sign the Allahabad Treaty with its harsh terms, sent Mirza Itesa Modeen in 1765 to deliver his letter and gifts to King George III of England. George III of England. In 1830, Ram Mohan Roy was sent to Europe as an ambassador, partly as a representative of Akbar Shah and partly as a diplomatic officer of the British East India Company.

Anahtar Kelimeler

• Shah Alam II
• Akbar II
• Mirza Itesa Modeen
• Ram Mohan Roy
• Europe.

AVRUPA'YA GÖNDERILEN BÂBÜRLÜ ELÇİLERİ: MİRZA İ'TİSAMÜDDİN VE RAM MOHAN ROY'UN DİPLOMATİK MİSYONLARI

Öz

Bu çalışmada, Bâbürlü hükümdarları II. Şah Âlem ve II. Ekber Şah tarafından Avrupa’ya gönderilen elçiler ve bu elçilerin diplomatik misyonları incelenmiştir. Hindistan’dan Avrupa’ya gönderilen Bâbürlü elçileri, Hindistan’a gönderilen Avrupalı elçileri kadar yaygın değildi; bu bakımdan, tarihi diplomatik temaslar genellikle Bâbür İmparatorluğu tarafından değil, 16. ve 17. yüzyıllarda Ekber Şah (I) ve Cihangir Şah gibi nüfuzlu imparatorların saltanatları sırasında Hindistan’ın zenginliklerinden ticari pay kapmak isteyen Avrupalılar tarafından başlatılmıştı. Bu bağlamda Bâbür İmparatorluğu, saraylarına gelen İngiliz, Portekizli, Hollandalı, İtalyan, İspanyol ve Fransızlar gibi Avrupalılarla sık sık iletişim kurarken, Avrupa saraylarına doğrudan gönderilen Bâbürlü elçileri, Hindistan’a gönderilen Avrupa elçiliklerine kıyasla çok azdı. Zira Avrupa’ya gönderilen Bâbürlü elçilikleri, toplamda iki kez olmak üzere, sadece imparatorluğun çöküş dönemlerini yaşadığı 18. ve 19. yüzyıllarda gerçekleşti. Nitekim, 1764’de gerçekleşen Buksar Muharebesi’ni İngilizlere karşı kaybeden ve akabinde ağır şartlar içeren Allahabad Antlaşmasını imzalamak zorunda kalan Şah Âlem’in, İngiltere Kralı III. George’a yazdığı mektubu ve hediyeleri teslim etmek üzere 1765’de Mirza İ’tisamüddin, kısmen Ekber Şah’ın temsilcisi, kısmen de İngiliz Doğu Hindistan Şirketi’nin diplomasi görevlisi olarak da Ram Mohan Roy 1830’da Avrupa’ya elçi olarak gönderildi.

Anahtar Kelimeler

• II. Şah Âlem
• II. Ekber Şah
• Mirza İ’tisamüddin
• Ram Mohan Roy
• Avrupa.

Kaynakça

1. Avalon, A. Mahanirvana Tantra of The Great Liberation. Ganesh and Company, Madras 1913.
2. Bandyopadyay, B. N. Rommohan Roy. University Press, London 1933.
3. Basuğuy, Bedrettin. “Bâbürlü Imparatorluğu’nun Sıyası Tarihi Üzerine Bir Değerlendirme”. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. III/S. (2013), ss. 29-48.
4. Bayur, Yusuf Hikmet. Hindistan Tarihi. Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1987.
5. Bedauni, Abdulkadir. Muntakhabu-t Tawarikh, çev. George S. A. Ranking. Atlantic Publishers, New Delhi 1990.
6. Begum, S. Arabic and Persian Literature in Bengal During Eighteenth Century: Shaykh Itisamuddin. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Aligarh Muslim University, Aligarh 1994.
7. Bhattacharya, S. “Indigo Planters, Ram Mohan Roy and The 1833 Charter Act”. Social Scientist, c. Iv/S. 3, (1975), ss. 56–65.
8. British Library. “Aurangzeb”. MS 6286, Londra (Şubat 1702).

9. British Library. “William III”. MS 313302, Londra (1 Ocak 1699). Broome, Arthur. History of the Rise and Progress of the Bengal Army. W. Thacker And Co, Calcutta 1850.
10. Buckland, Charles Edward. Dictionary of Indian Biography. S. Sonnenschein, London 1906
11. Büyüktaş, Canan Kuş. “İngiliz Doğu Hindistan Şirketinin Kuruluş Aşamasında İngilizlerin Hindistan’a Yerleşme Çabaları”. Mavi Atlas, c. VII/S. 2 (2019), ss. 275-293.
12. Carpenter, Mary. The Last Days in England of Rajah Rammohun Roy. E. T. Whitfield, London 1875.
13. Cheema, G. S. Forgotten Mughals. Manohar, Delhi 2002.
14. Dalrymple, William. Anarşi: Doğu Hindistan Şirketi’nin Amansız Yükselişi, çev. İsmail Hakkı Yılmaz. Albaraka Yayınları, İstanbul 2023.
15. Das, Harihar. The Norris Embassy to Aurangzib. Firma K. L. Mukhopadhyay, Calcutta 1959.
16. East India Company Letter-Book 1600-1619, ed. Sir George Birdwood ve Sir William Foster. Bernard Quaritch, London 1892. Ferro, Marc. Sömürgecilik Tarihi, çev. Muna Cedden. İmge Kitabevi, Ankara 2022.
17. Fisher, Michael H. Bâbürlüler: Hindistan’da Bir Türk İmparatorluğu, çev. M. Fatih Çalışır, Kronik Yayıncılık, İstanbul 2020.
18. Forrest, George. The life of Lord Clive. Cassell, London 1918.
19. Foster, Sir William. Early travels in India, 1583-1619. Oxford University Press, London 1921.
20. Gentil, Jean-Baptiste. Memoires Sur L’Indoustan. Petit, Paris 1822.
21. Günarslan, Hüseyin. “Avrupalıların Doğu Ticareti Mücadelesi: İngiliz Doğu Hindistan Şirketi´nin Kurulması”. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. XLIV/S. 2 (2020), ss. 101-126.
22. Hawkins, William, Hawkins Voyages, ed. Clements R. Markham. The Hakluyt Society, London 1878.
23. Khan, Gulam Ali. Shah Alam Nama, ed. Al-Ma’un Suhrawardy ve Ağa Muhammed Kazım. Mission Press, Calcutta 1914.
24. Meersbergen, Guid Van. “The Diplomatic Repertoires of The East India Companies in Mughal South Asia, 1608– 1717”. The Historical Journal, c. LXII/S. 4, (2019), ss. 1-24.
25. Meral, Vedat. “Bâbürlülerde Câgîr Sistemi” Türklerde Devlet ve Sivil Teşkilatlar. Ed. Mehmet Özmenli. İKSAD Publishing House, Ankara 2023, ss. 51-73.
26. Meral, Vedat. “Babürlülerde Eyalet (Sûbe) Teşkilatı”. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, Türkiye Cumhuriyeti'nin 100. Yılı Özel Sayısı, (2023), ss. 127-138.
27. Mirza İ'tisamüddin. Shigurfname-i-Vilayet, çev. James Edward Alexander. John Taylor, London 1827.
28. Monserrate, Antonio. Commentary of Father Monserrate, S.J. On his Journey to the Court of Akbar, çev. J. S. Hoyland, haz. S. N. Banerjee. Oxford University Press, London 1922.
29. Mukherjee, Ramkrishna. The Rise and Fall of The East India Company. Popular Prakashan, Bombay 1955.
30. Özcan, Azmi. “Câgîr”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 7, TDV Yayınları, İstanbul 1993, ss. 11-12.
31. Özel, Taha İ. İngiliz Doğu Hindistan Şirketi. Vadi Yayınları, İstanbul 2021. Rawlinson, H. G. British Beginnings in Western India: 1579-1657. Clarendon Press, Oxford 1920.
32. Richards, John. Bâbür Türk İmparatorluğu: Tarih, Kültür, Teşkilat, çev. Yasin Tekin. Selenge Yayınları, İstanbul 2021.
33. Robins, Nick. Dünyayı Değiştiren Şirket, çev. İnanç Özekmekçi. H20 Kitap, İstanbul 2017.
34. Roe, Sir Thomas. The Embassy of Sir Thomas Roe to the Court of the Great Mogul 1615-1619, ed. Sir William Foster. Printed For The Hakluyt Socıety, London 1899.
35. Salim, Ghulam Husain. Rıyazu-s Salatin, çev. Maulavi Abdus Salam. Mission Press, Kalküta 1902.
36. Soman, P. “Raja Ram Mohan and the Abolition of Sati System in India”. International Journal of Humanities, Art and Social Studies, c. I/S. 2, (2017), ss. 75–82.
37. Srivastava, Ashirbadi Lal. Shuja-ud Daula. The Midland Press, Calcutta 1939.
38. Tabatabai, Ghulam Husain Khan. Siyar-ul Mutakherin, çev. John Briggs. Allen & Co, London 1832.