Araştırma Makalesi
PDF Zotero Mendeley EndNote BibTex Kaynak Göster

SOMUT OLMAYAN KÜLTÜR ÖĞESİ OLARAK YEREL İKLİM BİLGİSİ VE HALK TAKVİMİ: SAFRANBOLU’DA (KARABÜK) BİR SAHA ARAŞTIRMASI

Yıl 2017, Cilt 22, Sayı 38, 205 - 226, 18.07.2017
https://doi.org/10.17295/ataunidcd.295044

Öz

Bu çalışmada, Karabük İli Safranbolu İlçesi’nde halkın yerel iklim bilgisi ve sonucunda oluşturulan halk takvimi ele alınmıştır. Yerel coğrafi bilgi, insanların yaşadığı coğrafi mekânda doğal ve beşeri faaliyetlere göre yüzyıllara dayanan deneyimleri sonucunda ortaya koydukları ve kendilerinden sonrakilerine aktardıkları gündelik ve sıkça kullanılan bilgilerdir.

Safranbolu’da yerel iklim bilgisinin ne olduğunu ortaya çıkarmak amacı ile görüşme yöntemi kullanılmış ve görüşme esnasında katılımcılara sorular yöneltilmiştir. Görüşmeler köy meydanındaki kıraathanelerde ve muhtarlıklarda köyün en yaşlıları ve bu konuda bilgi ve deneyimi olan köylüler ile gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler göz önüne alındığında, Safranbolu’da iklim elemanlarına ilişkin yaşanan durumların ve isimlendirmelerin özellikle tarımsal faaliyetlere ve hayvancılığa göre belirlendiği ve sonuçta bu doğrultuda sayılı günlere dayalı halk takviminin oluşturulduğu tespit edilmiştir.

Araştırma sahasında kalan köyler içerisinde Yazıköy hariç diğer köylerde sayılı günlerin daha fazla olduğu ve bunların değişik kelimeler ile ifade edildiği gözlemlenmiştir. Bunun nedenleri olarak; Yazıköy’ün Safranbolu merkeze yakın olması sebebi ile çok eski tarihlerden beri düzenli karayolu ulaşımının bulunması, buna bağlı olarak kültürel etkileşimin Safranbolu merkezde oturanlar ile daha fazla olması, eğitim ve öğretim düzeylerinin daha yüksek olması, KARDEMİR Fabrikasında çalışmaları sebebi ile bağ ve bahçe işleri ile daha az ilgilenmeleri etkili olmuştur. 

Yakın dönemlere kadar Safranbolulular, atalarından miras kalan sayılı günleri çok önemsemişler ve her birini uygulamışlardır. Ancak 1980 sonrası dönemde Türkiye’nin genelinde yaşanan hızlı değişim Safranbolu’yu da etkilemiş ve diğer geleneklerde olduğu üzere bu geleneğe verilen önemde azalmaya başlamıştır. Dolayısıyla köylerde yaşayan genç nesiller halk takvimi ile ilgili bilgileri neredeyse unutmuştur. Oysaki uzun yıllara dayalı gözlem ve deneyimlerin ürünü olan halk takvimlerine ve sayılı günlere sahip çıkılması, bu denli önemli soyut kültürel değerimizin kaybolmasını önleyecektir. 

Kaynakça

  • Biray, Nergis, (2013), Bugün Hava Nasıl Olacak? Halk Bilgisine Dayalı Takvim ve Hava Tahmini: Kazak Türkçesi Örneğinde, Ankara DTCF Dergisi, 20/2, s: 1-30.
  • Bouchenaki, Mounir, The Interdependency of the Tangible and Intangible Cultural Heritage, ICOMOS 14th General Assembly and Scientific Symposium, 27-30 October, Zimbawe, ss: 1-5.
  • Demir, Necati, (2012), Trabzon Yöresinde Zaman, Halk Takvimi ve Sayılı Günler, Journal of World of Turks, Vol 4, No 1, s: 5-21.
  • Demirkaya, Hilmi, (2013), Antalya’da Geleneksel Hava Durumu Tahmini Yöntemleri, Milli Folklor, Sayı 98, s: 174-186.
  • Diker, Oğuz, (2016), Kültürel Miras İle Kültürel Miras Turizmi Kavramları Üzerine Kavramsal Bir Çalışma, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Yıl: 4, Sayı: 30, s. 365-374.
  • Ekici, Metin (2008), Geleneksel Kültürü Güncellemek Üzerine Bir Değerlendirme, Millî Folklor, Yıl: 11, Sayı 80, s: 33-38.
  • Erginer, Gürbüz (1984), Uşak Halk Takvimi Halk Meteorolojisi, Kültür ve Turizm Bakanlığı Milli Folklor Dairesi Yayınları: 58, Gelenek Görenek İnançlar Dizisi: 1, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.
  • Güner, İbrahim ve Şimşek, Oğuz, (1998), Iğdır’da Halk Takvimi ve Halk Meteorolojisi, Türk Coğrafya Dergisi, Sayı 33, s: 129-135.
  • Gürsoy, Deniz, (2013), Tarih Süzgecinde Mutfak Kültürümüz, Oğlak Yayıncılık, İstanbul, s: 132.
  • Huntington, Henry. P., (2000), Using Traditional Ecological Knowledge in Science, Methods and Applications, 10 (5), p: 1270-1274.
  • Karabük Valiliği, (2012), Karabük - Safranbolu Gezi Rehberi, Anıt Matbaa, Ankara.
  • Koç, Talat, (2001), Uzunköprü’de Halk Takvimi ve Sıcaklık İlişkisi, Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 5, s: 1-15.
  • Kutlu, Muhtar M., (2009), Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunmasında Eğitime Yönelik İlk Adım: Halk Kültürü Dersi, Milli Folklor, Yıl 12, Sayı 82.
  • Orucov, Asev, (2012), Halk Takvimi, Bizim Ahıska Dergisi, Sonbahar Sayısı, s: 27-30.
  • Özcan, Selay, (2015), Türk Atasözlerinde İklim, Mevsimler, Hava Olayları ve Halk Takvimi, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt 8, Sayı 36, s: 179-187.
  • Özdemir, Ünal, Güner, İbrahim, Kopar, İbrahim, (2002), Safranbolu Platosu’nda Geçici Kır Yerleşmeleri, Doğu Coğrafya Dergisi, Sayı 7, s: 133-152.
  • Seyidov, Mirali, (1989), Azerbaycan Halkının Soykökünü Düşünürken, Bakü, s: 313.
  • Tunçözgür, Ünsal, (2012), Dünden Bugüne Safranbolu, Safranbolu Belediyesi Kültür Yayınları 1, Karist Baskı, İstanbul, s: 15, 16, 17, 18,
  • Veren, Ergün, (2010), Halk Takviminde April Beşi, ergunveren@hotmail.com, erişim tarihi: 28.02.2016.
  • Woo, M., Modeste, P., and others, (2007), Science Meets Traditional Knowledge: Water and Climate in the Sahtu (Greta Bear Lake) Region, Norhwest Territories, Canada, Arctic, Volume 60, No 1, p: 37-46.

Ayrıntılar

Konular Sosyal
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Taşkin DENİZ
KARABÜK ÜNİVERSİTESİ
Türkiye


Oğuz DİKER
Çanakkale 18 Mart University, Department Of Science Education , Çanakkale, Türkiye
Türkiye


Adnan ÇETİNKAYA Bu kişi benim
KARABUK UNIV
Türkiye

Yayımlanma Tarihi 18 Temmuz 2017
Başvuru Tarihi 25 Şubat 2017
Kabul Tarihi
Yayınlandığı Sayı Yıl 2017, Cilt 22, Sayı 38

Kaynak Göster

APA Deniz, T. , Diker, O. & Çetinkaya, A. (2017). SOMUT OLMAYAN KÜLTÜR ÖĞESİ OLARAK YEREL İKLİM BİLGİSİ VE HALK TAKVİMİ: SAFRANBOLU’DA (KARABÜK) BİR SAHA ARAŞTIRMASI . Doğu Coğrafya Dergisi , 22 (38) , 205-226 . DOI: 10.17295/ataunidcd.295044