Hamam Kültürü Ve Seramik Yansımaları

Öz

İnsanoğlunun en önemli ifade biçimlerinden biri olan sanat, kültürel geçmişe sahip çıkma noktasında önemli bir görevi yerine getirmektedir. Geçmişte var olan birtakım kültürel değerler modern dünyada yitirilmektedir. Hamam kültürü de bunlardan bir tanesidir. Türk örf ve adetlerini yansıtan yapılardan biri olan hamamlar, mimari özelliklerinin yanı sıra geleneksel bir hal alan kullanım şekilleri ile Anadolu topraklarının vazgeçilmez unsurlarındandır. Hamamlar sergilediği yapısal biçimiyle birlikte kültürel dokusunda barındırdığı peşkir, peştamal, havlu, kurna, hamam tası, göbek taşı, kese ve takunya gibi ürünlerle kültürel bir zenginlik sunmaktadır. Söz konusu unsurlar kültürden kültüre değişiklik göstermektedir.

Bu çalışmada hamam kültürünün tarihçesi araştırılarak Türk seramik sanatçılarının hamam kültürü ile ilişkilendirdikleri çalışmaları incelenmiştir. Bazı eserlerin hamamda kullanılan birtakım ürünlerin yansıması niteliğinde olduğu, bazılarının ise aktarılmak istenen mesaj ile ilgili simgesel biçimde ele alındığı görülmektedir.  Sonuç olarak konu ile ilgili incelenen seramik eserlerin unutulmaya yüz tutan söz konusu kültürel mirasın yaşatılması ve gelecek nesillere aktarılması noktasında büyük önem taşıdığı söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

• Seramik,Gelenek,Hamam kültürü

Turkish Bath Culture and Ceramic Reflections

Öz

Art, one of the most important expressions of human beings, has fulfilled a prominent place in the point of cultural heritage. A number of cultural values that existed in the past have lost in the modern world. Turkish bath culture is one of them. Turkish baths, one of the buildings reflecting the customs and traditions, are indispensable elements of Anatolian lands with their traditional features as well as with their architectural features. Together with the structural form exhibited in the historical texture of baths, prehistoric, loincloth, towels, bath basin, bath bowl, belly stone, pouch and clogs can be evaluated as historical wealth. These elements have changed from culture to culture.

In this study, the history of Turkish bath culture has been searched and the artworks of Turkish ceramic artists related to Turkish bath culture have been analyzed. It is seen that some of the artworks are the reflection of some products used in the baths and some of them are used symbolically about the message to be conveyed. As a result, it can be said that the ceramic artworks examined on the subject are of great importance in terms of keeping this cultural heritage alive and transferring it to future generations.

Anahtar Kelimeler

• Ceramics,Custom,Turkish Bath Culture

Kaynakça

1. Avşar, Z., & Avşar, S. (2016). Var olmanın ve arınmanın tarihi seyri içerisinde bedensel-ruhsal temizlik mekânları olarak hamamların iletişim bakımından önemi. Idealkent Kent Araştırmaları Dergisi, 7(19), 628-658.
2. Başaran, T. (1997). Roma döneminde Hypokaust sisteminin ısıl analiz yönünden günümüz yerden ısıtma sistemiyle karşılaştırılması. A. Güngör, Z. İlken, A. Hepbaşlı, E. Pelin, Ö. Ertöz, & N. Bozokalfa (Ed.), III. Uluslararası Tesisat Mühendisliği Kongresi Mmo Yayını Bildiriler Kitabı (s. 1008-1018) içinde. İzmir: MMO Yayınları.
3. Çınar, S. (2011). Erzurum Gümrük Hamamı’nın öncesi ve sonrası. Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Dergisi, 20, 145-154.
4. Daşbacak, C. (2006). Antik çağda Buldan ve çevresinde temizlik kültürü. İ. Ertuğrul, & T. Tok (Ed.), Buldan Sempozyumu Bildiri Kitabı (s. 959-960) içinde. Buldan, Denizli.
5. Ertuğrul, A. (2009). Hamam yapıları ve literatürü. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 7(13), 241-266.
6. Küçükbasmacı, G. (2017). Kastamonu’ da asa suları. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 83, 199-221.
7. Kozak, A. M. (2010). Temizliğin tarihçesi. Erişim adresi: https://www.turizmguncel.com/makale/temizligin-tarihcesi-m49.html
8. MEB. (2016). Bursa’da hamam kültürü. Bursa Olgunlaşma Enstitüsü, Bursa. Erişim adresi: http://bursaolgunlasma.meb.k12.tr

9. Özüdoğru, Ş. (1994). Anadolu'da erken tunç çağından günümüze gümüş takıların tarihi gelişimi içinde Alpu takılarının değerlendirilmesi. Anadolu Sanat Dergisi, 2, 127-241.
10. Perk, H. (2017). Anadolu hamam taslarının serüveni. Z Kültür, Sanat, Şehir, Mevsimlik Tematik Dergi, 2, 355-357.
11. Sami, K. (2017). Halk kültürü bağlamında hamamların toplumsal ve mekânsal dönüşümleri, Diyarbakır tarihi “Suriçi” örneği. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 16(64), 1531-1546.
12. Yegül, F. K. (2009). Anadolu su kültürü: Türk hamamları ve yıkanma geleneğinin kökleri ve geleceği. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Anadolu (Anatolia) Dergisi, 35, 99-118.
13. Görsel 1. Caracalla Roma Hamamı. (M.S. 212-M.S. 216) Erişim adresi: https://www.wikizeroo.org/index. php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvQmF0aHNfb2ZfQ2FyYWNhbGxh
14. Görsel 2. Basilica Terma Roma Hamamı. (M.S. 2.yy.). Erişim adresi: https://www.ozelkalem.com.tr/iki-bin-yillik-antik-havuzda-kis-ortasinda-yuzme-keyfi/
15. Görsel 3. Kılıç Ali Paşa Hamamı. (16.yy.). Erişim adresi: https://www10.aeccafe.com/blogs/archshowcase/2015 /01/30/kilic-ali-pasa-hamam-in-istanbul-turkey-by-cafer-bozkurt-architecture/
16. Görsel 4. Kılıç Ali Paşa Hamamı (iç görünüm). (16.yy.). Erişim adresi: https://www10.aeccafe.com/blogs/arch-showcase/2015/01/30/kilic-ali-pasa-hamam-in-istanbul-turkey-by-cafer-bozkurt-architecture/
17. Görsel 5. Ahtapot ve Yunus Desenli Hamam Tası. (M.Ö. 510-500). Erişim adresi: https://www.wikizeroo.org/ index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvRmlsZTpQaGlhbGVfTG91dnJlX0wyMTAuanBn Görsel 6. Mehmet Tüzüm Kızılcan (Sanatçı). (2012) “Hamam Serisi, Pano”. Kaynak: Sanatçı Kişisel Arşivi
18. Görsel 7. Mehmet Tüzüm Kızılcan (Sanatçı). (2012) “Hamam Serisi, Pano”. Kaynak: Sanatçı Kişisel Arşivi
19. Görsel 8. Mehmet Tüzüm Kızılcan (Sanatçı). (2012) “Hamam Serisi, Kurna”. Kaynak: Sanatçı Kişisel Arşivi
20. Görsel 9. Mehmet Tüzüm Kızılcan (Sanatçı). (2012) “Hamam Serisi, Kurna”. Kaynak: Sanatçı Kişisel Arşivi
21. Görsel 10. Mehmet Tüzüm Kızılcan (Sanatçı). (2012) “Hamam Serisi, Hamam Tası”. Kaynak: Sanatçı Kişisel Arşivi
22. Görsel 11. Mehmet Tüzüm Kızılcan (Sanatçı). (2012) “Hamam Serisi, Dualı Hamam Tası”. Kaynak: Sanatçı Kişisel Arşivi
23. Görsel 12. Mehmet Tüzüm Kızılcan (Sanatçı). (2012) “Hamam Serisi, Hamam Tası”. Kaynak: Sanatçı Kişisel Arşivi
24. Görsel 13. Mehmet Tüzüm Kızılcan (Sanatçı). (2012) “Hamam Serisi, Hamam Tası”. Kaynak: Sanatçı Kişisel Arşivi
25. Görsel 14. Mehmet Tüzüm Kızılcan (Sanatçı). (2012) “Hamam Serisi, Hamam Tası”. Kaynak: Sanatçı Kişisel Arşivi
26. Görsel 15. Hadiye Güvenateş (Sanatçı). (2012) “Hamam Serisi, Hamam Tası”. Kaynak: Sanatçı Kişisel Arşivi
27. Görsel 16. Hadiye Güvenateş (Sanatçı). (2012) “Hamam Serisi, Hamam Aynası”. Kaynak: Sanatçı Kişisel Arşivi
28. Görsel 17. Hadiye Güvenateş (Sanatçı). (2012) “Hamam Serisi, Takunya”. Kaynak: Sanatçı Kişisel Arşivi
29. Görsel 18. Hadiye Güvenateş (Sanatçı). (2012) “Hamam Serisi, Düzenleme”. Kaynak: Sanatçı Kişisel Arşivi
30. Görsel 19. Hadiye Güvenateş (Sanatçı). (2012) “Hamam Serisi, Sabunluk, Liflik”. Kaynak: Sanatçı Kişisel Arşivi
31. Görsel 20. Hadiye Güvenateş (Sanatçı). (2012) “Hamam Serisi, Hamam Tası”. Kaynak: Sanatçı Kişisel Arşivi
32. Görsel 21. Hadiye Güvenateş (Sanatçı). (2012) “Hamam Serisi, Takunya”. Kaynak: Sanatçı Kişisel Arşivi
33. Görsel 22. Hadiye Güvenateş (Sanatçı). (2012) “Hamam Serisi, Sabunluk, Liflik”. Kaynak: Sanatçı Kişisel Arşivi
34. Görsel 23. Hadiye Güvenateş (Sanatçı). (2012) “Hamam Serisi, Düzenleme”. Kaynak: Sanatçı Kişisel Arşivi