Mandala Desenlerinden İslami Süslemelere Dairesel Örüntüler ve Çağdaş Sanata Yansımaları

Öz

Daire insan hayatında en ilksel bir biçim olarak var olmuştur. İnsan türü dünya üzerindeki var oluşunun erken döneminde gökyüzüne baktığında karşılaştığı ilk form daireseldir. Bu yüzden dairenin insan için bilinçdışında arketipsel bir form olduğu söylenebilir. Dairesel örüntüler ise bir merkez etrafında aynı biçimin tekrar etmesiyle oluşturulur ve tarih boyunca çeşitli kültürlerde karşımıza çıkar. Bu örüntüler çoğu inanç sisteminde insanoğlunun dünyanın anlamsızlığına ve korkutuculuğuna karşı güvenebileceği tek nokta olan Tanrı’yı sembolize ederler. Bu özelliğinden dolayı dairesel örüntüler birçok çağdaş sanatçı tarafından çeşitli duygusal ve bilişsel durumları aktarmak için eserlerinde kullanılmaktadır.
Bu çalışmada dairesel örüntülerin ortaya çıkışı, çeşitli inanç sistemlerinde merkez sembolizminin varlığı ortaya konacak ve çağdaş sanatçıların eserlerinde dairesel örüntüleri kullanma biçimleri tartışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Daire
• Örüntü
• Mandala
• İslami Desenler
• Çağdaş Sanat

Circular Patterns; from Mandala Drawings to Islamic Ornaments and Their Reflections on Contemporary Art

Abstract

A circle is the most primordial form in human life. In the early ages of the human race, he met firstly circular forms when looking up to the sky. So circle became an archetypal form for humans unconsciously. Circular patterns which emerge from the repetition of the same forms in order and are shaped around a center appear in different forms in various cultures throughout human history. And in most belief systems they are the symbols of God, which is the only meaningful point that people can rely on, despite the meaninglessness and horror in the world. Therefore, many contemporary artists use that symbolism in their works to express various emotional and cognitive states.
In this study, the emergence of circular patterns, how center symbolism exists in various beliefs will be revealed and the ways contemporary artists use circular patterns in their works will be discussed.

Keywords

• Circle
• Pattern
• Mandala
• Islamic Ornaments
• Contemporary Art

Kaynakça

1. Admin. (2021, Ekim 18). İsfahan Şah Camii kubbesi [Fotoğraf]. Media Nusa. https://trading.medianusa.co/
2. Ancient Art Podcast. (2017, Aralık 21). Eski bir Tibet mandala örneği [Fotoğraf]. Ancient Art Podcast. https://www.ancientartpodcast.org/blog/tibetan-mandalas-88/151-1996-mandala/
3. Archer, E. D. (1888). The timaeus of Plato. Cambridge University Press.
4. Armstrong, B. (2003). Mandala #454 [Fotoğraf]. Clampart. https://clampart.com/2012/01/mandalas/#thumbnails
5. Armstrong, B. (2012). Mandalas. Clampart. https://clampart.com/2012/01/mandalas/#thumbnails
6. Armstrong, B. (t.y.). Bill Armstrong: Photographs from the infinity series. Billarmstrongphotography. https://www.billarmstrongphotography.com/statement
7. Arnheim, R. (2012). Görsel düşünme. (R. Öğdül, Çev.). Metis Yayınları.
8. Batıbeki, K. A. (2019). Vaad edilmemiş topraklar [Fotoğraf]. Hürriyet. https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/ keyif/batibekinden-vaad-edilmemis-topraklar-41105280

9. Burckhardt, T. (2017). Doğu’da ve Batı’da kutsal sanat. (T. Uluç, Çev.). İnsan Yayınları.
10. Cairns, G. E. (1962). The philosophy and psyshology of the oriental mandala. Philosophy East and West,11(4), 219-229. https://doi.org/10.2307/1397024
11. Cantor, M. (2010). Holy flowers [Fotoğraf]. Artbasel. https://www.artbasel.com/catalog/artwork/54892/Mircea-Cantor-Holy-Flowers
12. Cheng, A. (2010). I am the Cosmos [Fotoğraf]. Amy Cheng. https://amychengstudio.com/portfolio/cosmos
13. Cooper, M. (2011, Eylül 26). İslami geometrik desen detayı [Fotoğraf]. Wikimedia Commons. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Mosaic_-_Mosqu%C3%A9e_de_Paris.jpg
14. Doğanay, A. (2012). Tezyinat. TDV İslam Ansiklopedisi içinde. https://islamansiklopedisi.org.tr/tezyinat
15. Educating Humanity. (2012, Aralık 14). Çin Zodyak sistemi. [Fotoğraf]. http://www.educatinghumanity.com/ 2012/12/Ancient-Calendars-Mayans-Zodiac-Signs-End-Times-Astrology-Prediction.html
16. Ernst, M. (1969). Galaksinin doğuşu [Fotoğraf]. Wikiart. https://www.wikiart.org/en/max-ernst/birth-of-a-galaxy-1969
17. Fineberg, J. (2014). 1940’tan günümüze sanat. (S. Atay Eskier ve G. Erinç Yılmaz, Çev.). Karakalem Kitabevi Yayınları.
18. Fonseca Mata, H. C. (2019, Haziran 28). Aztek takvim taşı [Fotoğraf]. Wikimedia Commons. https://commons. wikimedia.org/wiki/File:Piedra_del_Sol_en_MNA.jpg
19. Gibson, C. (2017). Semboller nasıl okunur?. (C. Alpan, Çev.). Yem Yayın.
20. Godfrey, T. (2009). Painting today. Phaidon Press.
21. Guenon, R. (2004). Âlemin hükümdarı: Dinlerde merkez sembolizmi. (İ. Taşpınar, Çev.). İnsan Yayınları.
22. Hirst, D. (2009). Limbo [Fotoğraf]. Damien Hirst. http://damienhirst.com/limbo
23. Hirst, D. (2013). Entomology cabinets and paintings, scalpel blade paintings and colour charts. Damien Hirst. http://damienhirst.com/exhibitions/solo/2013/white-cube-hong-kong
24. Jobson, C. (2013, Eylül 26). Sacred space: New technological mandalas by Leonardo Ulian. Colossal. https://www.thisiscolossal.com/2013/09/sacred-space-leonardo-ulian/
25. Jung, C. G. (2009). İnsan ve sembolleri. (A. N. Babaoğlu, Çev.). Okuyan Us Yayın.
26. Jung, C. G. (2015). Rüyalar. (A. Kayapalı, Çev.). Pinhan Yayıncılık.
27. Jung, C. G. (2017). Psikoloji ve din. (R. Karabey, Çev.). Okyanus Yayıncılık.
28. Jung, C. G. (2019, Temmuz 2). Jung’un mandala çizimi [Fotoğraf]. Envison Your Evolution. https://www.envisionyourevolution.com/analytical-psychology/create-your-own-mandala/2467/
29. Kami, Y. Z. (2007). Endless prayer V [Fotoğraf]. Artpulse. http://artpulsemagazine.com/y-z-kami-endless-prayer
30. Kepler. (t.y.). Kepler’in Evren modeli [Fotoğraf]. The Scientific Revoution. https://revolutionscientific. weebly.com/discoveries.html?epik=dj0yJnU9NlBEdVJxa0w1anpvZkQ3cUtVbW9qRUFib0VIQzFRQlgmcD0wJm49V25UVGprT1ZKazJwTmtYaHNIb29tUSZ0PUFBQUFBR0FaaGtB
31. Klein, K. (2014). Danmala [Fotoğraf]. Kathyklein. http://kathyklein.org/danmala
32. Nasr, S. H. (2017). İslam sanatı ve maneviyatı. (A. Demirhan, Çev.). İnsan Yayınları.
33. Noorata, P. (2014, 19 Şubat). Beautiful mandalas made from nature by Kathy Klein. My Modern Met. https://mymodernmet.com/kathy-klein-danmala/
34. Okur Yazarım. (2016, Aralık 15). Malatya Ulu Camii kubbesi [Fotoğraf]. Okuryazarım. https://okuryazarim.com/ malatya-ulu-camii/
35. Osmanca, F. (2018, Ekim 30). Farklı kültürlerde Svastika sembolü [Fotoğraf]. Fosmanca. https://fosmanca.art/ serbest-kursu/bin-yillik-sembol-svastika-gamali-hac/
36. Ögel, S. (1994). Anadolu’nun Selçuklu çehresi. Akbank Yayınları.
37. Peker, A. U. (1998). Orta Çağ Anadolu mimarisinde anlam. Arkeoloji ve Sanat, 85, 29-39. https://www.academia.edu/6829711/Orta%C3%A7a%C4%9F_Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Mimarisinde_Anlam
38. Pettit, R. (2011). Cell phone mandala [Fotoğraf]. 4rtgallery. http://4rtgallery.blogspot.com/2014/04/cell-phone-art-by-rob-pettit.html
39. Riley, B. (1962). Blaze1 [Fotoğraf]. National Galleries Scotland. https://www.nationalgalleries.org/art-and-artists/159569/blaze-1
40. Ron, A. B. (2000). Untitled [Fotoğraf]. Ayabenron. https://ayabenron.com/hanging/
41. Rudra Centre. (t.y.). Tantra yantra. Rudraksha-Ratna. https://www.rudraksha-ratna.com/articles/types-of-yantras
42. Schapiro, M. (1994). Mother Russia [Fotoğraf]. Gallery 98. http://gallery.98bowery.com/2017/collaboration-series-1994-mother-russia/
43. Shapiro, M. (1994). Mother Russia. The Art Story. https://www.theartstory.org/artist/schapiro-miriam/artworks/ #pnt_7
44. Smith, E. L. (1995). Art today. Phaidon Press.
45. Sooja, K. (2014). Mandala: Zone of zero [Fotoğraf]. Kimsooja. http://www.kimsooja.com/projects_Mandala_ Zone_of_Zero_Zacheta_2013.html
46. Sutton, D. (2019). İslami tasarım geometrinin dehası. (U. İda, Çev.). A7 Kitap Yayıncılık.
47. Şenel, C. (2013). Yeni Eflatunculuk. TDV İslam Ansiklopedisi içinde. https://islamansiklopedisi.org.tr/yeni-eflatunculuk
48. The Met. (t.y.). Primary characteristics of Islamic geometric decoration. https://www.metmuseum.org/learn/ educators/curriculum-resources/art-of-the-islamic-world/unit-three/primary-characteristics-of-islamic-geometric-decoration
49. Tomaselli, F. (1998). Bug blast [Fotoğraf]. Pinterest. https://tr.pinterest.com/pin/380554237232611087/
50. Ulian, L. (2013). Sacred space [Fotoğraf]. Artrabbit. https://www.artrabbit.com/events/leonardo-ulian-sacred-space
51. Wasatch Shutter Design. (2020, Ekim 23). Famous windows: The rose window of Notre Dame. https://wasatchshutter.com/famous-windows-the-rose-window-of-notre-dame/
52. Woodsey Thomas, A. (1969). Wind dancing with spring flowers [Fotoğraf]. Hoodmuseum. https://hoodmuseum.dartmouth.edu/news/2016/06/recent-acquisitions-alma-woodsey-thomas-wind-dancing-spring-flowers-1969
53. Workman, J. A. (2010, Ağustos 22). Notre Dame katedrali kuzey gül penceresi [Fotoğraf]. Wikimedia Commons. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:North_rose_window_of_Notre-Dame_de_Paris,_Aug_2010.jpg
54. Worringer, W. (2017). Soyutlama ve özdeşleyim. (İ. Tunalı, Çev.). Hayalperest Yayınevi.
55. Yablonsky, L. (2003). Mandala: Zone of zero. Kimsooja. http://www.kimsooja.com/texts/yablonsky.html
56. Zackin, J. (2004). Hanaqpacha Intiq Sombran. Jennifer Zackin. https://www.jenniferzackin.com/hanaqpacha-intiq-sombran
57. Zackin, J. (2004). Hanaqpacha intiq sombran [Fotoğraf]. Jenniferzackin. https://www.jenniferzackin.com/ hanaqpacha-intiq-sombran