A Critical Phase in the Turkish National Struggle: The Issue of Relocating the Grand National Assembly of Türkiye to Kayseri

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 3, 824 - 848, 28.07.2025

Muhammet Yıldız

https://doi.org/10.46868/atdd.2025.956

Öz

The Kütahya-Eskişehir Battles witnessed critical military and political developments that affected the course of the Turkish National Struggle. The superiority of the Greek army in these battles led to the withdrawal of Turkish forces to the east of the Sakarya River; this development radically changed the strategic balance of the war. The withdrawal created not only a military but also a political crisis. In the face of the Greek advance, the Ankara Government considered moving the Grand National Assembly of Turkey (TBMM) to Kayseri in case of a possible attack. This proposal led to heated debates in the Parliament and created panic and uncertainty in public opinion. The Greek occupation of strategic cities undermined public morale and increased the pressure on the government and the army. However, this proposal was not implemented and the process was successfully managed thanks to Mustafa Kemal Pasha's decisive and prudent leadership. In this way, public concerns were allayed and the public's belief in the National Struggle was preserved. Although the proposal to move the Assembly was not implemented, this process demonstrated the government's strategic foresight and competence in crisis management. This study analyses these developments through a qualitative research method and aims to shed light on an important period in the course of the National Struggle. The study, which is based on archival documents, the press of the period and the existing literature, is expected to contribute to the field.

Anahtar Kelimeler

National Struggle , TBMM , Ankara , Kayseri

Türk Millî Mücadelesi’nde Kritik Bir Safha: TBMM’nin Kayseri’ye Nakli Meselesi

Öz

Kütahya-Eskişehir Muharebeleri, Türk Millî Mücadelesi’nin seyrini etkileyen kritik askerî ve siyasî gelişmelere sahne olmuştur. Bu muharebelerde Yunan ordusunun üstünlük sağlaması, Türk kuvvetlerinin Sakarya Nehri’nin doğusuna çekilmesine yol açmış; bu gelişme savaşın stratejik dengesini köklü biçimde değiştirmiştir. Geri çekilme yalnızca askerî değil, aynı zamanda siyasî bir kriz ortamı yaratmıştır. Yunan ilerleyişi karşısında Ankara Hükûmeti, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) olası bir saldırı hâlinde Kayseri’ye taşınmasını gündeme almıştır. Bu öneri Meclis’te hararetli tartışmalara yol açmış, kamuoyunda panik ve belirsizlik yaratmıştır. Stratejik şehirlerin Yunan işgali altına girmesi halkın moralini zedelerken, hükümet ve ordu üzerindeki baskıyı artırmıştır. Ancak bu öneri hayata geçirilmemiş, Mustafa Kemal Paşa’nın kararlı ve sağduyulu liderliği sayesinde süreç başarıyla yönetilmiştir. Bu sayede kamuoyundaki endişeler giderilmiş, halkın Millî Mücadele’ye olan inancı korunmuştur. Her ne kadar Meclis’in taşınması önerisi uygulanmamış olsa da, bu süreç hükümetin stratejik öngörüsünü ve kriz yönetimi konusundaki yetkinliğini ortaya koymuştur. Bu çalışma, söz konusu gelişmeleri nitel araştırma yöntemiyle ele almakta, Millî Mücadele'nin seyrinde önemli bir döneme ışık tutmayı amaçlamaktadır. Arşiv belgeleri, dönemin basını ve mevcut literatür temel alınarak hazırlanan araştırmanın, alana katkı sunacağı değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

: Millî Mücadele , TBMM , Ankara , Kayseri

Kaynakça

• Akşin, S. (2004). İstanbul hükümetleri ve millî mücadele-I mutlakiyete dönüş 1918-1919. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Alkan, N. & Üçüncü, U. (2015). Ali Şükrü bey hürriyet uğruna 39 yıl. Melisa Matbaacılık.
• Andre, P. (1932). Felakete doğru. (Çev. H. R. Apak). Askeri Matbaa.
• Apak, R. (1988). Yetmişlik bir subayın hatıraları. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Argun, M. T. (2014). İstiklal harbi ve Anadolu (1921-1923). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Arıkoğlu, D. (1961). Hatıralarım. Tan Gazetesi Matbaası. Atatürk, M. K. (1970). Nutuk I 1919-1920. Millî Eğitim Basımevi.
• Atatürk. M. K. (1969). Nutuk II 1920-1927. Millî Eğitim Basımevi.
• Aydemir, Ş. S. (1993). Tek adam Mustafa Kemal (1919-1922). (C. 2). Remzi Kitabevi.
• Baş, M. F. (2022). Türk istiklal harbi’nde Kütahya-Eskişehir muharebeleri [Basılmamış doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. Yök Tez.
• Başak, T. (2013). Mondros mütarekesi ve uygulama günlüğü (30 ekim-30 kasım 1918). IQ Kültür Sanat Yayıncılık.
• Bulut, E. Ç. (2024). Hatt-ı müdafaa ile sath-ı müdafaa arasında Ankara’nın terki meselesi ve Amerikan basınına yansıması. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 64 (1), 515-537.
• Cebesoy, A. F. (2010). Millî mücadele hatıraları. Temel Yayınları.
• Çakmak, F. (2019). Türk istiklal harbi’nde Kütahya-Eskişehir muharebeleri (10-24 temmuz 1921) (Basılmamış yüksek lisans tezi, Milli Savunma Üniversitesi]. Yök Tez.
• Edip, E. (2011). Millî mücadele yılları. Beyan Yayınları.
• Erikan, C. (2008). Kurtuluş savaşı tarihi. İş Bankası Kültür Yayınları.
• Erdoğan, H. (2021). Milli mücadele döneminde meclisin Ankara’dan taşınması meselesi. A. Çatalcalı Ceylan, F. Özbay, Z. Özomay & M. B. Kurt (Ed.), Sosyal ve beşeri bilimlerde araştırmalar ve değerlendirmeler (s. 229-258). Gece Kitaplığı.
• Goloğlu, M. (2017). Sivas kongresi. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Jaeschke, G. (1989). Türk kurtuluş savaşı kronolojisi mondros’tan mudanya’ya kadar. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• İnan, A (2007). Atatürk hakkında hatıralar ve belgeler. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. Karaosmanoğlu, Y. K. (2008). Vatan yolunda. İletişim Yayınları.
• Kars, Z. (1999). Millî mücadele’de Kayseri. Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
• Kösedağ, M., & Temel, M. & Kara, S. (2021). Millî mücadele dönemi Kayseri basını. Erciyes İletişim Dergisi, 8(2), 931-958.
• Köylü, M. (2015). İnönü Muharebeleri’nden sonra Anadolu’daki Yunan harekâtı ve İoannis Metaksas’ın öngörüleri. Akademik İncelemeler Dergisi, 10(2), 2-165.
• Macmillan, M. (2004). Paris 1919 (Çev. B. Dişbudak). ODTÜ Yayıncılık.
• Nur, R. (1968). Hayat ve hatıratım (C. 3). Altındağ Yayınevi.
• Özakman, T. (2008). Şu çılgın Türkler. Bilgi Yayınevi.
• Özalp, K. (1985). Millî mücadele 1919-1922. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Sarıhan, Z. (1995). Türk kurtuluş savaşı günlüğü (C. 3). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Sazak, M. E. (2009). Emin bey’in defteri: hatıralar. Bilgeoğuz Yayınları.
• Selek, S. (1987). Anadolu ihtilali. Kastaş Yayınları.
• Smith, L. M. (2022). Yunan düşü. Ayraç Yayınevi.
• Sonyel, S. R. (2011). İngiliz gizli belgelerinde Türk-Yunan ilişkileri (1821-1923). Remzi Kitapevi.
• Tosun, U. U. (2020). Millî Mücadele dönemi’nde karşılaşılan bazı sorunlar ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin bunları çözme kararlılığı. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(2), 569-588.
• Turan, Ş. (1992). Türk devrim tarihi (C. 2). Bilgi Yayınevi.
• Turgut, H. (2007). Atatürk’ün sırdaşı Kılıç Ali’nin anıları. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Uran, H. (2007). Meşrutiyet, tek parti, çok parti hatıralarım (1908-1950). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları
• Velidedeoğlu, H. V. (1971). Bir lise öğrencisinin millî mücadele anıları. Varlık Yayınları.
• Yalçın, E. (2011). Meclis’in Kayseri’ye nakli tartışmaları ve Mustafa Durak (Sakarya) Bey. Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 12(48), 893-909.
• Yeşilot, O., & İsakov, A. (2021). Rus basınında TBMM’nin açılış süreci. Bilig, (96), 121-145.
• Yel, S. (2021). I. TBMM’de Dersim Mebusu Diyap Ağa. In N. İnce (Ed.), TBBMM’nin açılışının 100. yılı: Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Türkiye’de Demokrasi Uluslararası Sempozyumu (ss. 1165-1195). Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
• Yıldız, M. (2023). Direnişten dirilişe Sakarya (kamuoyu algısı basın ve belgeler ışığında). Fenomen Yayınları.
• Yıldız, M. (2024). Kütahya-Eskişehir muharebelerinde Türk ordusunun stratejik geri çekilme harekâtı ve sonuçları. Turkish Studies, 19(4), 2007-2033.