COVID-19 salgını sürecinde MEB tarafından yürütülen acil uzaktan erişimli öğretim faaliyetlerine yönelik paydaş görüşleri

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 1, 169 - 201, 03.02.2026

Uğur Canpolat , Evrim Genç Kumtepe , Ela Akgün Özbek

https://doi.org/10.51948/auad.1874033

Öz

Bu araştırmanın amacı COVID-19 salgını sürecinde 23 Mart 2020 - 18 Haziran 2021 tarihleri arasında MEB tarafından yürütülen acil uzaktan erişimli eğitim faaliyetlerine yönelik paydaş görüşlerini belirlemektir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden açıklayıcı durum çalışmasına göre desenlenmiştir. Eskişehir ile Manisa illerinde bulunan bazı resmi ve özel okullarda yürütülmüş; idareci, öğretmen ve öğrencilerle görüşmeler gerçekleşmiştir. Katılımcıların belirlenmesinde ölçüt örneklem ile kolay ulaşılabilir durum örneklemesinden yararlanılmıştır. Bu bağlamda 5 farklı okuldan 30 katılımcı araştırmada yer almıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme sorularının kullanıldığı araştırmada tümevarımsal içerik analizinden yararlanılmış, uzman görüşü ile araştırmanın inandırıcılığı arttırılmıştır. Bulgular bölümüne bakıldığında özellikle kırsal alanlarda alt yapı ve donanım eksikliğinden dolayı öğrencilerin derslere katılamadıkları, farklı sebeplerden dolayı motivasyon kaybı yaşayan öğrencilerde giderek katılımın düştüğü ve öğrencilerde sayısal uçurumun arttığı görülmüştür. Diğer taraftan paydaşlar derslere katılım sağlayabilen öğrencilerin ders kazanımlarını edinebilme ve teknoloji yetkinliklerini arttırabilme açısından fayda sağladığını da vurgulamışlardır.

Anahtar Kelimeler

Acil uzaktan erişimli öğretim , COVID-19 , uzaktan eğitim , MEB

Stakeholder opinions on emergency remote teaching activities conducted by the Ministry of National Education during the COVID-19 pandemic

Öz

This study aims to identify stakeholder perspectives on the emergency remote education activities implemented by the Ministry of National Education (MoNE) during the COVID-19 pandemic between March 23, 2020, and June 18, 2021. Designed as an explanatory case study within a qualitative research framework, the study was conducted in selected public and private schools in the provinces of Eskişehir and Manisa. Data were collected through semi-structured interviews with 30 school administrators, teachers, and students from five schools, selected using criterion and convenience sampling methods. The interview data were analyzed through inductive content analysis, and credibility was enhanced through expert review. The findings reveal that, particularly in rural areas, inadequate infrastructure and technological equipment limited student participation, participation decreased over time due to motivational loss, and the digital divide widened. However, stakeholders reported that students who were able to participate benefited in terms of learning outcomes and improved technological competencies.

Anahtar Kelimeler

Emergency remote teaching , COVID-19 , distance education , ministry of national education.

Kaynakça

• Alper, A. (2020). Pandemi sürecinde K-12 düzeyinde uzaktan eğitim: Durum çalışması. Milli Eğitim Dergisi, 49 (1), 45-67.
• Bakioğlu, B. ve Çevik, M. (2020). COVID-19 pandemisi sürecinde fen bilimleri öğretmenlerinin uzaktan eğitime ilişkin görüşleri. Turkish Studies, 15 (4), 109-129. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.43502
• Baran, A., ve Sadık, O. (2021). Covid-19 sürecinde sınıf öğretmenlerinin acil uzaktan öğretim tecrübelerinin ve görüşlerinin incelenmesi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34 (2), 813-854. https://doi.org/10.19171/uefad.882291
• Bertalanffy, L. V. (1968). General system theory. New York: George Braziller.
• Bilgiç, H. G., Duman, D. ve Seferoğlu, S. S. (2011). Dijital yerlilerin özellikleri ve çevrim içi ortamların tasarlanmasındaki etkileri. Akademik Bilişim Konferansı, Malatya.
• Bogdan, R. C. ve Biklen, S. K. (2007). Qualitative research for education: An introduction to theory and methods. Pearson Inc.
• Bozkurt, A. (2020a). Koronavirüs (COVID-19) pandemi süreci ve pandemi sonrası dünyada eğitime yönelik değerlendirmeler: Yeni normal ve yeni eğitim paradigması. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 6 (3), 112-142.
• Bozkurt, A. (2020b). Koronavirüs (Covid-19) pandemisi sırasında ilköğretim öğrencilerinin uzaktan eğitime yönelik imge ve algıları: Bir metafor analizi. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6 (2), 1-23.
• Bozkurt, A. ve Sharma, R. C. (2020). CoronaVirus salgını nedeniyle küresel kriz anında acil uzaktan öğretim. Asya Uzaktan Eğitim Dergisi, 15 (1), 1-6.
• Bozkurt, A., Hamutoğlu, N. B., Liman-Kaban, A., Taşçı, G. ve Aykul, M. (2021). Dijital bilgi çağı: Dijital toplum, dijital dönüşüm, dijital eğitim ve dijital yeterlilikler. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 7 (2), 35-63. https://doi.org/10.51948/auad.911584
• Bozkurt, A., Jung, I., Xiao, J., Vladimirschi, V., Schuwer, R., Egorov, G., ... ve Paskevicius, M. (2020). A global outlook to the interruption of education due to COVID-19 pandemic: Navigating in a time of uncertainty and crisis. Asian Journal of Distance Education, 15 (1), 1-126. https://doi.org/10.5281/zenodo.3878572
• Canpolat, U. ve Narin, Z. (2020). Uzaktan eğitim bağlamında e-hazır olma kavramının irdelenmesi. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 6 (3), 79-91.
• Canpolat, U. ve Yıldırım, Y. (2021). Ortaokul öğretmenlerinin COVID-19 salgın sürecinde uzaktan eğitim deneyimlerinin incelenmesi. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi (AUAd),7(1), 74-109
• Canpolat, U. (2022). COVID-19 salgını sürecinde MEB tarafından yürütülen acil uzaktan erişimli öğretim faaliyetlerine yönelik paydaş görüşleri. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Anadolu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
• Creswell, J. W. (2009). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. California: SAGE Publications.
• Çakın, M., ve Külekçi Akyavuz, E. (2020). COVID-19 süreci ve eğitime yansıması: Öğretmen görüşlerinin incelenmesi. International Journal of Social Sciences and Education Research, 6 (2), 165-186.
• Demir, K. (2006). Rogers’ın yeniliğin yayılması teorisi ve internetten ders kaydı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 47, 367-392.
• Dillette, A., ve Ponting, S. S. (2021). Diffusing innovation in times of disasters: Considerations for event management professionals. Journal of Convention & Event Tourism, 22 (3), 197-220.
• Di Pietro, G. B., Biagi, F., Dinis Mota Da Costa, P., Karpinski, Z., ve Mazza, J. (2020). The likely impact of COVID-19 on education: Reflections based on the existing literature and recent international datasets. Luxembourg: Publications Office of the European Union.
• EBA. (2022). 2-6 Mayıs 2022 Ortaokul ders programı. https://cdnvideo.eba.gov.tr/programlar/ebatvyayinakisi/ortaokul.pdf adresinden erişildi.
• Freeman, R. (2004). Planning and implementing open and distance learning systems: A handbook for decision makers. Vancouver: Commonwealth of Learning (COL).
• Gelbal, B. B. (2021). Litvanya’daki yetişkinlere yönelik teknoloji okuryazarlığı eğitimleri. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Glesne, C. (2013). Nitel araştırmaya giriş. (A. Ersoy ve P. Yalçınoğlu, Çev.). Ankara: Anı Yayıncılık.
• Harrison, M. I. (2005). Diagnosing organizations: Methods, models, and processes. Thousand Oaks, CA: Sage Publications Inc.
• Hassan, I., Obaid, F., Ahmed, R., Abdelrahman, L., Adam, S., Adam, O., ... ve Kashif, T. (2020). A systems thinking approach for responding to the covid-19 pandemic. East Mediterr Health J., 26 (8), 872–876.
• Hodges, C. B., Moore, S., Locke, B., Trust. T. ve Bond, A. (2020). The difference between emergency remote teaching and online learning. Educause Review. https://er.educause.edu/articles/2020/3/the-difference-between-emergencyremote-teaching-and-online-learning adresinden erişildi.
• Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
• Kavuk, E. ve Demirtaş, H. (2021). COVID-19 pandemisi sürecinde öğretmenlerin uzaktan eğitimde yaşadığı zorluklar. E-International Journal of Pedandragogy (e-ijpa), 1 (1), 55-73. https://trdoi.org/10.27579808/e-ijpa.20
• Keegan, D. (1990). Foundations of distance education. London and New York: Routledge.
• Keleş, H. N., Atay, D. ve Karanfil, F. (2020). COVİD-19 pandemi sürecinde okul müdürlerinin öğretim liderliği davranışları. Milli Eğitim Dergisi, 49 (1), 155-174.
• MEB. (2020a). Uzaktan eğitime geçiş ile ilgili yazı. http://bireciksml.meb.k12.tr/icerikler/4-maddelik-idari-izin-genelgesiyayinlandi_9431254.html adresinden erişildi.
• MEB (2020b). Sanal sınıfların kullanımına ilişkin yazı. http://fethiye.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2020_04/19120427_Sanal_SYnYf.pdf adresinden erişildi.
• MEB. (2020c). Uzaktan eğitime geçiş. https://www.meb.gov.tr/bakan-selcuk-23-martta-baslayacak-uzaktan-egitime-iliskin-detaylari-anlatti/haber/20554/tr adresinden erişildi.
• MEB. (2021). Sayılarla uzaktan eğitim. https://yegitek.meb.gov.tr/www/sayilarla-uzaktan-egitim/icerik/3237 adresinden erişildi.
• MEB. (2022). Dünyanın eğitim gündemi. https://abdigm.meb.gov.tr/www/dunyanin-egitim-gundemi/icerik/1458 adresinden erişildi.
• Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber. (S. Turan, Çev.). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
• Metin, M., Gürbey, S. ve Çevik, A. (2021). Covid-19 pandemi sürecinde uzaktan eğitime yönelik öğretmen görüşleri. Maarif Mektepleri Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 5 (1), 66-89. https://doi.org/10.46762/mamulebd.881284
• Miles, M. B. ve Huberman, A. M. (2015). Nitel veri analizi. (S. Akbaba Altun ve A. Ersoy, Çev.). Ankara: Pegem Akademi.
• Moore, M. G. ve Kearsley, G. (2011). Distance education: A systems view of learning. United Kingdom: Cengage Learning.
• Mossberger, K., Tolbert, C. J. ve McNeal, R. S. (2008). Digital citizenship: The Internet, society, and participation. Cambridge: MIT Press.
• Özdoğan, A. Ç., ve Berkant, H. G. (2020). COVID-19 pandemi dönemindeki uzaktan eğitime ilişkin paydaş görüşlerinin incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 49 (1), 13-43.
• Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. (M. Bütün ve S. B. Demir, Çev.). Ankara: Pegem Akademi.
• Reich, J., Buttimer, C. J., Fang, A., Hillaire, G., Hirsch, K., Larke, L. R., ... ve Slama, R. (2020). Remote learning guidance from state education agencies during the COVID-19 pandemic: A first look. Massachusetts Institute of Technology. https://doi.org/10.35542/osf.io/437e2 adresinden erişildi.
• Rogers, E. M. (1995). Diffusion of innovations (4. Baskı). New York: Free Press.
• Sarı, T. ve Nayır, F. (2020). Pandemi dönemi eğitim: Sorunlar ve fırsatlar. Turkish Studies, 15 (4), 959-975. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.44335
• Sezgin, S. (2021). Acil uzaktan eğitim sürecinin analizi: Öne çıkan kavramlar, sorunlar ve çıkarılan dersler. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21 (1), 273-296.
• Silik, Y. ve Aydın, F. (2021). Dijital okuryazarlık ve teknoloji okuryazarlığı: Karşılaştırmalı bir inceleme. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19 (4), 17-34.
• Tadesse, S. ve Muluye, W. (2020). The impact of COVID-19 pandemic on education system in developing countries: A review. Open Journal of Social Sciences, 8 (10). https://www.scirp.org/journal/paperinformation.aspx?paperid=103646 adresinden erişildi.
• Tecim, V. (2004). Sistem yaklaşımı ve soft sistem düşüncesi. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19 (2), 75-100.
• Tiruneh, D. (2020). COVID-19 school closures may further widen the inequality gaps between the advantaged and the disadvantaged in ethiopia. The Education and Development Forum. https://www.ukfiet.org/2020/covid-19-school-closures-may-further-widen-the-inequality-gaps-between-the-advantaged-and-the-disadvantaged-in-ethiopia/ adresinden erişildi.
• Tosuntaş, Ş. B., ve Çubukçu, Z. (2019). Yeniliklerin yayılması teorisi bağlamında öğretmen adaylarının bulut teknolojisi kullanımlarını etkileyen faktörler. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20, 957-976. https://doi.org/10.17494/ogusbd.555091
• TÜSİAD. (2021). COVID-19 etkisinde Türkiye’de eğitim. https://tusiad.org/tr/yayinlar/raporlar/item/download/9623 adresinden erişildi.
• Türker, A., ve Dündar, E. (2020). COVID-19 pandemi sürecinde eğitim bilişim ağı (EBA) üzerinden yürütülen uzaktan eğitimlerle ilgili lise öğretmenlerinin görüşleri. Milli Eğitim Dergisi, 49 (1), 323-342.
• UNESCO. (2020b). COVID-19 education response. https://en.unesco.org/COVID19/educationresponse adresinden erişildi.
• Üstündağ, A. (2021). COVID-19 pandemi sürecinde ortaokul öğrencilerinin dijital okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 39, 1-26. https://doi.org/10.14520/adyusbd.1009512
• World Bank. (2011). Learning for all: Investing in people’s knowledge and skills to promote development. https://openknowledge.worldbank.org adresinden erişildi.
• World Economic Forum. (2020). The COVID-19 pandemic has changed education forever. This is how. https://www.weforum.org/agenda/2020/04/coronavirus-education-global-covid19-online-digital-learning/ adresinden erişildi.
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (9. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Yin, R. K. (2017). Durum çalışması araştırması uygulamaları. (İ. Günbayı, Çev.). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.