Kırsal Peyzajdaki Değişim Üzerinden Soylulaştırmayı Okumak: Yunt Dağı Örneği (Manisa)

Ferhat Arslan; Cengiz Gürbıyık; Yasin Furkan Şenlik

doi:10.33688/aucbd.1512560

Kırsal Peyzajdaki Değişim Üzerinden Soylulaştırmayı Okumak: Yunt Dağı Örneği (Manisa)

Öz

Bu çalışma İzmir – Manisa il sınırları içerisinde bulunan ve sahip olduğu fiziki ve beşeri coğrafya unsurları ile önemli bir coğrafi değer olan Yunt Dağı’ndaki kırsal soylulaştırma sürecini belirlemeyi amaçlamıştır. Çalışma kapsamında Yunt Dağı üzerindeki 11 mahalle örneğinde kırsal peyzajdaki değişim ortaya konularak soylulaştırma olgusu incelenmiştir. Temel araştırma yöntemi olarak saha araştırmasının kullanıldığı çalışmada 2019 – 2024 yılları arasındaki çeşitli dönemlerde arazi incelemesi yapılmıştır. Elde edilen verilerin ArcGIS 10.8.1 programı ile haritaya aktarıldığı çalışmada zengin bir fotoğraf arşivi ile çalışma görselleştirilmiştir. Çalışma sonrasında örneklem olarak ele alınan mahallelerde arsa ve konut fiyatlarının kent merkezi ile yarışacak derecede yükseldiği, yeni yapılan konutların kırsal alanın yapısına uygun olmayan eklentilerle inşa edildiği ve arazi kullanım konusunda gözle görünür sıkıntıların yaşandığı belirlenmiştir. Bu durumun ise sahada top yekûn bir şekilde olmasa bile özellikle bazı mahallelerde (Bağyurdu, Gülbahçe, Üçpınar) soylulaştırma sürecini hızlı bir şekilde ilerlettiği görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Albayrak, L., Yılmaz, C. (2020). Kültürel miras bağlamında geleneksel kır mimarisinin yaşatılmasına bir örnek: Bahçeciler Evi (Şavşat, Artvin). Ondokuz Mayıs Üniversitesi İnsan Bilimleri Dergisi, 1 (2), 193-225.
Albayrak, L., Yılmaz, C. (2023). Aktif yaşlılıkta kırsalın yeri ve önemi; Artvin Örneği (Ardanuç, Şavşat). Kesit Akademi Dergisi, 9 (35), 552-575.
Aliağaoğlu, A., Demirözer, A. (2022). Çaygören ve Kertil Mahallelerinde (Sındırgı) kırsal soylulaştırma. Turkish Studies-Social, 17(6), 1023-1045. doi:10.7827/TurkishStudies.64468
Altundal Öncü M., Somuncu, M. (2022). Dağlık alanlarda iklim değişikliğine bağlı refah göçü: Çamlıyayla. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 9(2), 1-13, doi:10.1016/J.JUE.2006.04.005
Antrop, A (2013). Brief history of landscape research, In Howard, P., Thompson, I., Waterton, E. (Ed.), The Routledge Companion to Landscape Studies, Newyor, London: Routledge, 12 – 22.
Arı, Y. (2005). Amerikan kültürel coğrafyasında peyzaj kavramı, Doğu Coğrafya Dergisi, 13, 311-340, doi:10.17295/DCD.30404
Arı, Y. (2018). 20. Yüzyılda Amerikan Coğrafyasının Gelişimi. 2. Baskı. Konya: Çizgi Kitabevi.
Arı, Y. Demirözer, A. İ. (2022). Kırsal soylulaştırmayı aktörlerin çatışan rolleri üzerinden okumak: Spil Dağı Milli Parkı (Manisa) durum çalışması, İçinde Abalı, Y., Minareci, O., Çam Kaynar, S., İncedere, L. (Ed.) Manisa Akademik Araştırmalar Işığında (Fen Bilimleri & Coğrafya & İktisat) Cilt-4, 1. Baskı, Ankara: Berikan Yayınevi, 407 – 429.

Arslan, F., Baykal, F. (2018). Sındırgı’da kırsal coğrafi görünümlerin geçmişten bugüne değişimi, İçinde Arslan, F., Aksak, P., Zoğal, V., Üzülmez, M., Demir, E. (Ed.) Ulusal Sındırgı Araştırmaları Sempozyumu 5 -7 Ekim 2017, Sındırgı, Bildiriler Kitabı, İzmir: Ege Üniversitesi Yayınları, 359 – 372.
Bakırcı, M. (2007). Türkiye’de Kırsal Kalkınma: Kavramlar, Politikalar, Uygulamalar. Ankara: Nobel Yayınları.
Bilgili, M., Yıldırım, S. (2024). Coğrafyada temel kavramların ilişkiselliği: Mekân, yer, peyzaj ve bölge, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 62, 283-293, doi:10.30794/pausbed.1445668
Ceylan, S., Somuncu, M. (2018) Kırsal alanların dönüşümünü kavramsal bakımından yeniden düşünmek. TÜCAUM 30. Yıl Uluslararası Coğrafya Sempozyumu Bildiriler Kitabı, 1141-1155
Çeker, A., Belge, R. (2015). İstanbul’da kentsel dönüşüm kapsamında gerçekleşen bir olgu: Soylulaştırma. Türk Coğrafya Dergisi (65), 77-86. https://doi.org/10.17211/tcd.30494
Darkot, B., Tuncel, M. (1995). Ege Bölgesi Coğrafyası. 3. Baskı. İstanbul Üniversitesi Yayınları No: 2365. İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi.
Doğanay, H., Orhan, F. (2016). Türkiye Beşeri Coğrafyası. 5. Baskı. Ankara: Pegem Akademi.
DPT (2000). Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Kırsal Kalkınma Özel İhtisas Komisyonu Raporu. Ankara 01. 09. 2024 tarihinde https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Kirsal-Kalkinma-OIK-Raporu.pdf adresinden edinilmiştir.
Emekli, G. (1994). İkinci konut kavramı açısından turizm coğrafyasının önemi ve Türkiye’de ikinci konutların gelişimi. Ege Coğrafya Dergisi, 23(1), 25-42.
Ercoşkun, C., Görer Tamer, N. (2022), Kırsal soylulaştırma kavramı üzerine bibliyometrik bir inceleme, Scientific Journal of Innovation and Social Sciences Research, 2(2), 93-110.
Erdoğan, E. (2011). Kültürel peyzajlar, İçinde Uslu, A., Yazgan, M. E., Erdoğan, E., Dilaver, Z., Barış, E. (Ed.) Peyzaj, Çevre ve Tarım, Eskişehir: T.C. Anadolu Üniversitesi Yayınları, 46–73.
Eroğlu, İ., Bozyiğit, R. (2012). Yunt Dağı ve çevresinin jeomorfolojik özelliklerine tektonik-volkanik unsurların etkileri, Marmara Coğrafya Dergisi, 25, 32-59, doi:10.17719/jisr.20153710612
Ertuğral, M. S., Arslan, S. G., Tekeli, H.N. (2021). Evaluation of environmental ımpacts of secondary housing, International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 7(54), 3483-3488, doi: 10.31576/smryj.1199
Feliu, C. A. (2003). Cultural landscapes: Evaluating the interaction between people and nature. İçinde Cultural Landscapes: the Challenges of Conservation, 37-39. UNESCO World Heritage Centre.
Glass, R. (1964). London: Aspects of Change. London: MacGibbon & Kee. 15.05.2024 tarihinde https://hakka3.wordpress.com/wp-content/uploads/2017/11/glass-aspects-of-change.pdf adresinden edinilmiştir.
Göney, S. (1995). Şehir Coğrafyası I. 3. Baskı, İstanbul Üniversitesi Yayınları No: 3908. İstanbul
Guimond, L., Simard, M. (2010). Gentrification and neo-rural populations in the Québec countryside: representations of various actors. Journal of Rural Studies, 26(4), 449-464, doi:10.1016/j.jrurstud.2010.06.002
Güçlü, S. (2019). Yörük kışlağından kırsala, kırsaldan kentsele: Döşemealtı’nda sosyal değişme ve kırsal soylulaştırma. Sosyolojik Bağlam, 5(2) 75-93, doi:10.52108/2757-5942.2.2.5
Gül, A. (2000), Peyzaj-insan ilişkisi ve peyzaj mimarlığı. Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 1, 97-114. doi:10.18182/tjf.58789
Gümüş, N., İlhan, A., Gülersoy, A. E. (2013). Bir tersine göç örneği: Köprücük Köyü (Varto-Muş). Electronic Turkish Studies, 8(6), 233-261, doi:10.7827/TurkishStudies.502
İnce, M. (2017). Toplumsal tabakalaşma ve eşitsizlik. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(1), 294-319.
İslam, T., Ciravoğlu, A. (2006), Soylulastırma ve İstanbul, Mimarist Dergisi, 6 (21), 37-38.
Kaya, M. (2019). Geleneksel kır meskenlerinde mimari degradasyon: Sinop ili örneği. Coğrafi Bilimler Dergisi, 17(1), 146-169. https://doi.org/10.33688/aucbd.554992
Kaya, M., Yılmaz, C. (2019). Kuzey Anadolu’da Geleneksel Mimari Ayancık Yöresinde Taş Örtülü Evler. Ankara: Nobel Bilimsel Eserler
Karabağ, S., Şahin, S. (2003). Türkiye Beşerî ve Ekonomik Coğrafyası, Ankara: Gazi Kitabevi Yayınları.
Karagal, H. (2022). İdari Coğrafya kuramsal çerçevesi kapsamında “Şehirsel/Kentsel İdari Alan” kavramının analizi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19 (3), 1562-1586. doi: 10.33437/ksusbd.1216427
Kiper, T. (2013). Kentsel ve kırsal alanların planlanmasında kimliğin rolü, Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi, 6 (2), 69-73.
Kocabıyık, C., Loopmans, M. (2021). Seasonal gentrification and its (Dis) contents: Exploring the temporalities of rural change in a Turkish small town. Journal of Rural Studies, 87, 482-493.
Köse, A. (2007). Balıkesir çevresinde geleneksel kırsal avlu peyzajı ve değişimi, Doğu Coğrafya Dergisi, 18, 2007, 7-18, doi:20.500.12462/5098
Kuş, H. (1992). Mevcut konut stokunun sıhhileştirilmesi üzerine bir çalışma Yedikule İmrahor Mahallesinde bir uygulama. İTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul. https://polen.itu.edu.tr/items/d629f1c6-f9ec-46d9-8339-676c50198329 adresinden edinilmiştir.
Lu, S., Rao, X., Duan, P. (2022). The rural gentrification and its impacts in traditional villages―A case study of xixinan village, in China. Sustainability, 14(16), 1-19, doi:10.3390/su141610077
Manisagündem (2021). Kocaçay’da endişelendiren balık ölümleri. 10. 09. 2024 tarihinde https://www.manisadagundem.com/ cevre/kocacayda-endiselendiren-balik-olumleri-h33372.html adresinden edinilmiştir.
Manisa Valiliği (2023). Sayılarla Manisa. 10.02.2024 tarihinde http://www.manisa.gov.tr/kurumlar/manisa.gov.tr/ documents/sayilarla_manisa_ 2023.pdf adresinden edinilmiştir.
Nelson, P. B., Oberg A., Nelson, L. (2010). Rural gentrification and linked migration in the United States, Journal of Rural Studies, 26 (4), 343-352, doi:10.1016/j.jrurstud.2010.06.003
Nelson, P. B. (2018). Spatial and temporal scale in comparative approaches to rural gentrification. Dialogues in Human Geography, 8(1), 40-46. doi: 10.1177/2043820617752006
OBASYA (2020). Galeri. 12.06.2024 tarihinde https://www.obasya.com.tr/obasya-hakkinda/ adresinden edinilmiştir.
Orhan, G., Yücel, Y. G. (2019). Kırsal mekânın metalaşması ve soylulaştırmanın köy hali: Doğanbey köyünün dönüşümü. MAD Journal, 1(8), 8-42.
Özçağlar, A. (2011). İdari Coğrafya. Ankara: Ümit Ofset Matbaacılık.
Özçağlar, A. (2005). Türkiye’de mülki idare bölümlerinin idari coğrafya analizi. Coğrafi Bilimler Dergisi, 3(1), 1-25. doi: 10.1501/Cogbil_0000000053
Özçağlar, A., Karabacak, K. (2016). Büyükşehir belediyeli illerle birlikte ortaya çıkan merkez ilçe ve il merkezi sorunsalı. Memleket Siyaset Yönetim, 11(25), 1-30.
Özgüç, N., Tümertekin, E. (2012). Coğrafya, Geçmiş, Kavramlar, Coğrafyacılar. İstanbul: Çantay Kitapevi.
Özey, R. (1986). Bölgesel coğrafya açısından köy coğrafya etüdü hakkında. Edebiyat ve Beşeri Bilimler Dergisi (15), 65-72.
Özey, R., Bilgili, M., Kocalar, A. O. (2018). Coğrafyada peyzaj teorisi. International Journal of Geography and Geography Education, 38, 127-141, doi: 10.32003/iggei.441624
Phillips, M. (2005). Differential productions of rural gentrification: İllustrations from North and South Norfolk. Geoforum, 36(4), 477-494.
Sarı, Ö. B. Ö. (2007). Mevcut konut stokunda yeniden yatırım: hane halkı davranışının üst ölçekte etkileri. Planlama (2), 35–42, https://hdl.handle.net/11511/75622 adresinden edinilmiştir.
Sarı, Y. E., Kayserili, A. (2021). Geleneksel Gümüşhane meskenlerinin kültürel coğrafya analizi. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(2), 185-207. doi: 10.31463/aicusbed.979155
Sezer, A., Deniz, M., Topuz, M. (2022). Manisa ilinin göç analizi (2008-2021). İçinde Abalı, Y., Minareci, O., Çam Kaynar, S., İncedere, L. (Ed.) Manisa Akademik Araştırmalar Işığında (Fen Bilimleri & Coğrafya & İktisat) Cilt-4, 1. Baskı, Ankara: Berikan Yayınevi, 314 – 339.
Sezgin, Y. (2022). Aigai ve çevresindeki antik yol sistemi, Höyük (9), 155-177. doi:10.37879/hoyuk.2022.155
Somuncu, M., Akpınar, N., Kurum, E., Kaya, N. Ç. (2010). Gümüşhane ili yaylalarındaki arazi kullanımı ve islev değisiminin değerlendirilmesi: Kazıkbeli ve Alistire yaylaları örneği. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 2(2), 107-127. doi: 10.1501/Csaum_0000000031
Südaş, İ., Mutluer, M. (2010). Daha iyi bir hayata doğru: “Yaşam Biçimi Göçü". Ege Coğrafya Dergisi, 19(1), 31-47. Tanoğlu, A. (1954). İskân Coğrafyası: Esas fikirler, problemler ve metod, İstanbul Üniv. Türkiyat Enstitüsü Mecmuası, 11 (27), 1-32, doi:10.18345/tm.91824
Taş, B. (2016). Türkiye’nin Kırsal Yerleşmeleri. İstanbul: Yeditepe
Tolun-Denker, B. (1977). Yerleşme Coğrafyası Kır Yerleşmeleri. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları.
Tunçdilek, N. (1986). Türkiye’de Yerleşmenin Evrimi, İstanbul: İ.Ü. Deniz Bilimleri ve Coğrafya Enstitüsü Yay.
TÜİK (2023). Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları, 2012, 2017, 2022, 2023.
Tümertekin, E., Özgüç, N. (1997). Beşeri Coğrafya İnsan-Kültür-Mekân. İstanbul: Çantay Kitabevi.
Türkeş, M. (2017). Türkiye’nin iklimsel değişkenlik ve sosyo-ekolojik göstergeler açısından kuraklıktan etkilenebilirlik ve risk çözümlemesi. Ege Coğrafya Dergisi, 26(2), 47-70.
Uğur, A., Aliağaoğlu, A. (2013). Şehir Coğrafyası. 3. Baskı. Ankara: Nobel Yayıncılık.
Karahan Uysal, Ö. (2015). Manisa ili Yunt Dağı köylerinde çiftçilerin tarımsal üretime yaklaşımlarını etkileyen faktörlerin analizi. Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Dergisi, 16(35), 76-99.
Üzülmez, M., Yılmaz, A. (2017). Çıkrıkçı Köyü’nde (Manisa) meskenler ve çevre ilişkisi. Studies of The Ottoman Domain (Osmanlı Hakimiyet Sahası Çalışmaları), 7(12), 237-254, doi: 10.19039/sotod.2017.59
UNESCO (2003). Cultural landscapes: The Challenges of Conservation. World heritage papers, Ferrara: World heritage Centre. 12.05.2024 tarihinde https://whc.unesco.org/documents/publi_wh_papers_07_en.pdf adresinden edinilmiştir.
Yakar, M. (2012). İç ve dış göçlerin kırsalda nüfusun yaş yapısına etkisi: Emirdağ ilçesi örneği. Coğrafi Bilimler Dergisi, 10(2), 129-150, doi: 10.1501/Cogbil_0000000134
Yazgan, M. E. (2011). Peyzaj Nedir?, İçinde Uslu, A., Yazgan, M. E., Erdoğan, E., Dilaver, Z., Barış, E. (Ed.) Peyzaj, Çevre ve Tarım, Eskişehir: T.C. Anadolu Üniversitesi Yayınları, 26 – 44.
Yenigül, S. B. (2016). Kırsal soylulaştırma: Soylulaştırma sürecinin kırsaldaki yansımaları. Mimarlık Dergisi, 5(391), 50-62.
Yeom, M., Mikelbank, B. (2019). Gentrification: An introduction, overview, and application. The 21st Century American City: Race, Ethnicity, And Multicultural Urban Life, 79-96.
Yılmaz, C. (2011). Sinop-Kastamonu yöresi ahşap kır meskenlerinde taş çatı örtüsü. Doğu Coğrafya Dergisi, 7(6).
Yılmaz, C. (2014). Sinop-Kastamonu yöresinde geçici bir mesken tipi: “GELİK”. Ondokuz Mayis University Journal of Education Faculty, 11(1), 92-102.
Yılmaz, C. (2019). Türkiye kırsal yerleşme coğrafyası literatürü. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 17(34), 519-560.
Yılmaz, C. (2023). İklim değişimi senaryoları bağlamında üçlü yaşam şekli ve yerleşmeler arası hareketliliğin Trabzon yöresi üzerine muhtemel etkileri, İçinde Öztürk, T., Kolay, A., Memiş, Ş., Şen, M. (Ed.), Tarihi, Kültürü ve Sanatıyla Trabzon, Cilt:2, (Ed.:), Trabzon Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları No: 117, I
Zafer Kalkınma Ajansı (2014). Yunt Dağı Turizm Destinasyonları Projesi. Obasya Turizm Geliştirme Kooperatifi. Manisa: Obasya Yayınları.
Zaman, M. (2017). Türkiye’de kırsal meskenler ve coğrafi dağılışları. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(3), 911-935.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kırsal ve Bölgesel Coğrafya, Türkiye Beşeri Coğrafyası

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ferhat Arslan ^*
0000-0001-9495-921X
Türkiye

Cengiz Gürbıyık
0000-0002-9325-9841
Türkiye

Yasin Furkan Şenlik
0000-0002-5772-8292
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

25 Ekim 2024

Yayımlanma Tarihi

31 Ekim 2024

Gönderilme Tarihi

8 Temmuz 2024

Kabul Tarihi

11 Ekim 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Cilt: 22 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.33688/aucbd.1512560

IZ

https://izlik.org/JA24XF62PP

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Arslan, F., Gürbıyık, C., & Şenlik, Y. F. (2024). Kırsal Peyzajdaki Değişim Üzerinden Soylulaştırmayı Okumak: Yunt Dağı Örneği (Manisa). Coğrafi Bilimler Dergisi, 22(2), 556-587. https://doi.org/10.33688/aucbd.1512560

AMA

1.Arslan F, Gürbıyık C, Şenlik YF. Kırsal Peyzajdaki Değişim Üzerinden Soylulaştırmayı Okumak: Yunt Dağı Örneği (Manisa). CBD. 2024;22(2):556-587. doi:10.33688/aucbd.1512560

Chicago

Arslan, Ferhat, Cengiz Gürbıyık, ve Yasin Furkan Şenlik. 2024. “Kırsal Peyzajdaki Değişim Üzerinden Soylulaştırmayı Okumak: Yunt Dağı Örneği (Manisa)”. Coğrafi Bilimler Dergisi 22 (2): 556-87. https://doi.org/10.33688/aucbd.1512560.

EndNote

Arslan F, Gürbıyık C, Şenlik YF (01 Ekim 2024) Kırsal Peyzajdaki Değişim Üzerinden Soylulaştırmayı Okumak: Yunt Dağı Örneği (Manisa). Coğrafi Bilimler Dergisi 22 2 556–587.

IEEE

[1]F. Arslan, C. Gürbıyık, ve Y. F. Şenlik, “Kırsal Peyzajdaki Değişim Üzerinden Soylulaştırmayı Okumak: Yunt Dağı Örneği (Manisa)”, CBD, c. 22, sy 2, ss. 556–587, Eki. 2024, doi: 10.33688/aucbd.1512560.

ISNAD

Arslan, Ferhat - Gürbıyık, Cengiz - Şenlik, Yasin Furkan. “Kırsal Peyzajdaki Değişim Üzerinden Soylulaştırmayı Okumak: Yunt Dağı Örneği (Manisa)”. Coğrafi Bilimler Dergisi 22/2 (01 Ekim 2024): 556-587. https://doi.org/10.33688/aucbd.1512560.

JAMA

1.Arslan F, Gürbıyık C, Şenlik YF. Kırsal Peyzajdaki Değişim Üzerinden Soylulaştırmayı Okumak: Yunt Dağı Örneği (Manisa). CBD. 2024;22:556–587.

MLA

Arslan, Ferhat, vd. “Kırsal Peyzajdaki Değişim Üzerinden Soylulaştırmayı Okumak: Yunt Dağı Örneği (Manisa)”. Coğrafi Bilimler Dergisi, c. 22, sy 2, Ekim 2024, ss. 556-87, doi:10.33688/aucbd.1512560.

Vancouver

1.Ferhat Arslan, Cengiz Gürbıyık, Yasin Furkan Şenlik. Kırsal Peyzajdaki Değişim Üzerinden Soylulaştırmayı Okumak: Yunt Dağı Örneği (Manisa). CBD. 01 Ekim 2024;22(2):556-87. doi:10.33688/aucbd.1512560