Fabricated Connected Transmission or Conscious Choice? An Analysis of Traditional and Orientalist Perspectives on Isnād in the Context of Ibrāhīm al-Nakhaʿī’s Mursal Reports

Yıl 2025, Cilt: 66 Sayı: 2, 1059 - 1096, 30.11.2025

Fatih Bayram

https://doi.org/10.33227/auifd.1729550

Öz

This article focuses on the issue of the reliability of isnāds. The subject is examined through selected sample texts—chosen without reference to any specific criterion—among the mursal reports of Ibrāhīm al-Nakhaʿī (d. 96/714), one of the pioneers of the Kūfan fiqh school and a leading jurist of the tābiʿūn period. While his mursal transmissions are regarded as acceptable (maqbūl) within the classical Islamic tradition, the orientalist Joseph Schacht (d. 1969), who adopted a critical approach toward isnāds, argued that a fabricated network of reports had been constructed for al-Nakhaʿī -whom he nevertheless considered a historical figure- through fictitious uncles and maternal uncles. To substantiate his claims, Schacht frequently refers both to al-Nakhaʿī himself, to his reports, and to their nature. Within this framework, Schacht’s general thesis -that isnāds were “projected backward and fabricated”- is tested against selected examples in order to assess whether it maintains coherence in light of the complexity and rigor of early ḥadīth transmission practices. Our study is based on the analytical and comparative examination of ḥadīth sources, transmission routes (ṭarīq), and isnād chains. It further investigates whether al-Nakhaʿī’s mursal reports are supported by muttasil ṭarīqs consisting of trustworthy (thiqa) transmitters, preserved by the ḥadīth scholars and the ahl al-ḥadīth of the Ḥijāz -whom Schacht positioned as opposed to the Kūfan tradition to which al-Nakhaʿī belonged-. The findings demonstrate that al-Nakhaʿī’s mursal reports are far removed from arbitrary fabrications, conform to the scholarly conventions of the period, and are embedded within a broad regional transmission network. Moreover, their presence with muttasil isnāds in sources of the ahl al-ḥadīth indicates that the isnāds were not the product of a systematic process of fabrication, but rather the natural outcome of compilation (tadwīn) and dissemination through scholarly travels (riḥla). In conclusion, the classical view that regards al-Nakhaʿī’s mursal reports as reliable is confirmed. The article also shows, through specific examples, that orientalist claims are superficial, overly generalizing, and reductionist in nature, thereby underscoring the need to reassess orientalist critiques of ḥadīth in light of their historical context and the internal dynamics of ḥadīth scholarship.

Anahtar Kelimeler

Ḥadīth , Isnād , Mursal , Muttasil , Ibrāhīm al-Nakhaʿī , Orientalism , Joseph Schacht.

Kurgulanmış İttisal mi, Bilinçli Tercih mi? İsnada Yönelik Geleneksel ve Oryantalist Perspektiflerin İbrāhīm en-Neḫaʿī’nin Murselleri Bağlamında Analizi

Öz

Bu makale isnadların güvenilirliği meselesine odaklanır. Konu, Kūfe fıkıh ekolünün öncülerinden ve tabiin döneminin önde gelen fakihlerinden İbrāhīm en-Neḫaʿī’nin (ö. 96/714) mursel rivayetleri arasından belirli bir kriter gözetilmeksizin seçilen örnek metinler ekseninde incelenmektedir. Zira onun irsâlleri klasik İslami yaklaşımda makbul kabul edilirken isnadlara yönelik eleştirel bir yaklaşım sergileyen oryantalist Joseph Schacht (ö. 1969) tarihî bir şahsiyet kabul ettiği en-Neḫaʿī için ihdas edilmiş amcalar ve dayılar vasıtasıyla kurgulanan bir rivayet ağı oluşturulduğunu savunmuştur. Kendisi iddialarını delillendirmek amacıyla hem en-Neḫaʿī’nin şahsına hem rivayetlerine hem de onların niteliğine sıkça atıf yapmaktadır. Bu çerçevede Schacht'ın “isnadların geriye doğru tamamlanarak uydurulduğu” şeklindeki genelleyici tezinin erken dönem hadis rivayet pratiklerinin karmaşıklığı ve titizliği karşısında bir tutarlılık arz edip etmediği örnek rivayetler üzerinden test edilmektedir. Araştırmamız hadis kaynaklarının, rivayet ṭarīḳlerinin ve sened zincirlerinin analitik ve mukayeseli incelenmesine dayanmaktadır. Ayrıca en-Neḫaʿī’nin mursel rivayetlerinin -onun mensubu bulunduğu Kūfe ekolüne Schacht tarafından muhalif olarak konumlandırılan- Hicaz bölgesi muhaddisleri ve ehl-i hadis tarafından, s̠iḳa ravilerden oluşan muttasıl ṭarīḳlerle desteklenip desteklenmediğini irdelemektedir. Bulgular, en-Neḫaʿī’nin mursel rivayetlerinin keyfî kurgulardan uzak, dönemin ilmî teamüllerine uygun ve geniş bölgesel rivayet ağına sahip olduğunu göstermektedir. Ayrıca ehl-i hadise ait kaynaklarda bu nakillerin muttasıl senedlerle yer alması, isnadların sistematik bir kurgulama ve uydurma sürecinden geçmediğini, rivayetlerin tedvin edilip rıhlelerle yaygınlaşmasının tabii bir sonucu olduğunu ortaya koymaktadır. Neticede en-Neḫaʿī’nin mursellerini güvenilir kabul eden klasik yaklaşımın isabetli olduğu teyit edilmiştir. Ayrıca makalede oryantalist iddiaların yüzeysel, genellemeci ve indirgemeci bir nitelik arz ettiği, oryantalist hadis eleştirilerinin de tarihsel bağlam ve hadis ilminin kendi dinamikleri ışığında yeniden değerlendirilmesi gerektiği örnekler üzerinden gösterilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Hadis , İsnad , Mursel , Muttasıl , İbrāhīm en-Neḫaʿī , Oryantalizm , Schacht.

Kaynakça

• ʿAbdurrezzāḳ, Ebū Bekr ʿAbdurrezzāḳ b. Hemmām b. Nāfiʿ es-Ṣanʿānī el-Ḥimyerī. el-Muṣannef. Tah. Ḥabīburraḥmān el-Aʿẓamī. 12 c. Beyrut: el-Mektebu’l-İslāmī, 1403.
• Aḥmed b. Ḥanbel, Ebū ʿAbdillāh Aḥmed b. Muḥammed b. Ḥanbel eş-Şeybānī. el-Musned. Tah. Şuʿayb el-Arnaʾūṭ. 50 c. Beyrut: Muʾessesetu’r-Risāle, 1421/2001.
• Aḥmed b. Ḥanbel, Ebū ʿAbdillāh Aḥmed b. Muḥammed b. Ḥanbel eş-Şeybānī. el-ʿİlel ve Maʿrifetu’r-Ricāl. Tah. Vaṣiyyullāh b. Muḥammed ʿAbbās. 3 c. Riyad: Dāru’l-Ḫānī, 1422/2001.
• Akgün, Hüseyin. Hadis Rivayet Coğrafyası (Hicri İlk 150 Yıl). 2. Baskı. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2023.
• ʿAlī b. el-Medīnī, Ebū’l-Ḥasen ʿAlī b. ʿAbdullāh el-Baṣrī. el-ʿİlel. Tah. Muḥammed Muṣṭafā el-Aʿẓamī. Beyrut: el-Mektebu’l-İslāmī, 1980.
• el-Aʿẓamī, Muḥammed Muṣṭafā. “Müsteşrik Schacht ve Nebevî Sünnet.” Oryantalist Yaklaşıma İtirazlar, Çev. Mehmet Emin Özafşar, içinde 32-79. Ankara: Araştırma Yayınları, 1999.
• el-Aʿẓamī, Muḥammed Muṣṭafā. İslâm Fıkhı ve Sünnet Oryantalist Schacht’a Reddiye. Çev. Mustafa Ertürk. 4. Baskı. İstanbul: İz Yayıncılık, 2021.
• Bayram, Fatih. “Ebû Yûsuf’un Kitâbu’l-Âsâr’ının Hadis İlmi Açısından Değerlendirilmesi.” Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul, 2009.
• Bayram, Fatih. “Ebû Yûsuf’un Kitâbü’l-Harâc Adlı Eserinin Hadis İlmi Açısından Değerlendirilmesi.” Hicri İkinci Asırda İslâmi İlimler, ed. Hidayet Aydar, içinde 199-225. Ankara: İksad Uluslararası Yayınevi, 2022.
• Bedir, Murteza. “Schacht, Joseph.” DİA, 36:223-26.
• el-Beyhaḳī, Ebū Bekr Aḥmed b. el-Ḥuseyn b. ʿAlī. es-Sunenu’l-Kubrā. Tah. Muḥammed ʿAbdülḳādir ʿAṭā. 10 c. Beyrut: Dāru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 1424.
• el-Beyhaḳī, Ebū Bekr Aḥmed b. el-Ḥuseyn b. ʿAlī. Maʿrifetu’s-Sunen ve’l-Ās̱ār. Tah. ʿAbdulmuʿṭī Emīn Ḳalʿacī. 15 c. Karaçî: Cāmiʿatu’d-Dirāsāti’l-İslāmiyye, 1412/1991.
• el-Bezzār, Ebū Bekr Aḥmed b. ʿAmr b. ʿAbdilḫāliḳ el-Bezzār el-Baṣrī. el-Baḥru’z-zeḫḫār. Tah. Maḥfūẓurraḥmān Zeynullāh. 18 c. Medīne: Mektebetu’l-ʿUlūm ve’l-Ḥikem, 1988/2009.
• el-Buḫārī, Ebū ʿAbdillāh Muḥammed b. İsmā‘īl b. İbrāhīm. Ṣaḥīḥu’l-Buḫārī. 10 c. Kahire: Dāru’t-Teʾṣīl, 1433/2012.
• el-Buḫārī, Ebū ʿAbdullāh Muḥammed b. İsmā‘īl b. İbrāhīm. el-Edebu’l-Mufred. Tah. Semīr b. Emīn ez-Zuheyrī. Riyad: Mektebetu’l-Maʿārif, 1419/1998.
• el-Ceṣṣāṣ, Ebū Bekr Aḥmed b. ʿAlī er-Rāzī. el-Fuṣūl fi’l-ʾUṣūl. 4 c. Kuveyt: Vizāretu’l-Evkāfi’l-Kuveytiyye, 1414/1994.
• Çakır, Furkan. “Hadislere Göre Sabah Namazında Kunût Uygulaması: Metinler Arası Karşılaştırma.” Mizânü’l-Hak: İslâmi İlimler Dergisi 19:2 (2024): 427-446.
• Çap, Sabri. Goldziher Öncesi Oryantalizm ve Hadis. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2. Baskı, 2021.
• ed-Dāreḳuṭnī, Ebu’l-Ḥasen ʿAlī b. ʿÖmer b. Aḥmed. Sunenu’d-Dāreḳuṭnī. Tah. Şuʿayb el-Arnaʾūṭ. 5 c. Beyrut: Muʾessesetu’r-Risāle, 1424/2004.
• ed-Dārimī, Ebū Muḥammed ʿAbdullāh b. ʿAbdirraḥmān el-Faẓl. es-Sunen. Tah. Ḥuseyn Selīm Esed. 4 c. Suudi Arabistan: Dāru’l-Muġnī, 1412.
• Ebū ʿAvāne, Yaʿḳūb b. İsḥāḳ en-Nīsābūrī. el-Musnedu’ṣ-Ṣaḥīḥu’l-Muḫarrec ʿalā Ṣaḥīḥi Muslim. Tah. Heyʾet. 24 c. Medine: el-Cāmiʿatu’l-İslāmiyye, 1435/2014.
• Ebū ʿAvāne, Yaʿḳūb b. İsḥāḳ en-Nīsābūrī. Musteḫracu Ebī ʿAvāne. Tah. Eymen b. ʿĀrif ed-Dımaşḳī. 5 c. Beyrut: Dāru’l-Maʿrife, 1419/1998.
• Ebū Dāvūd, Suleymān b. el-Eşʿas es-Sicistānī. Risāletu Ebī Dāvūd ilā Ehli Mekke. Tah. Muḥammed es-Sebbāġ. Beyrut: Dāru’l-ʿArabiyye, tsz.
• Ebū Dāvūd, Suleymān b. el-Eşʿas es-Sicistānī. “Risāletu Ebī Dāvūd ilā Ehli Mekke.” S̠elās̠ u Resāʾil fī ʿİlmi Muṣṭalaḥi’l-Ḥadīs. Tah. Ebū Zāhid ʿAbdulfettāḥ b. Muḥammed b. Beşīr Ebī Ġudde el-Kureşī el-Maḫzūmī. 2. Baskı. Beyrut: Mektebetu’l-Maṭbūʿāti’l-İslāmiyye, 1435/2014.
• Ebū Dāvūd, Suleymān b. el-Eşʿas es-Sicistānī. es-Sunen. Tah. Şuʿayb el-Arnaʾūṭ, Muḥammed Kāmil Karabellī. 7 c. Byy: Dāru’r-Risāleti’l-ʿĀlemiyye, 1430/2009.
• Ebū Ḥanīfe, Nuʿmān b. S̠ābit b. Zūtā b. Māh el-Kūfī. Musnedu Ebī Ḥanīfe Rivāyetu’l-Ḥasḳefī. Tah. ʿAbdurraḥmān Ḥasen Maḥmūd. Mısır: el-Ādāb, tsz.
• Ebū Yaʿlā, ʾAḥmed b. ʿAlī b. el-Musennā et-Temīmī el-Mevṣılī. el-Musned. Tah. Ḥuseyn Selīm Esed. 13 c. Dımaşḳ: Dāru’l-Meʾmūn li’t-Turā̱s̠, 1404/1984.
• Ebū Yūsuf, Yaʿkūb b. İbrāhīm b. Ḥabīb b. Saʿd el-Kūfī. el-Ās̠ār. Tah. Suʿūd İbrāhīm Muḥammed el-ʿOṣmān. Kuveyt: Mektebetu Ehli’l-Eser, 1434/2013.
• Ebū Yūsuf, Yaʿkūb b. İbrāhīm b. Ḥabīb b. Saʿd el-Kūfī. Kitābu’l-Ḫarāc. Tah. Ebū Meryem Muḥammed b. ʿAlī el-Cīlānī. Kahire: el-Mektebetu’t-Tevfīḳiyye, 2013.
• Erul, Bünyamin. “Hicrî II. Asırda Rivayet Üslubu (I): Rivayet Açısından Ma’mer b. Râşid’in (ö. 153) el-Câmi’i.” Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 43:1 (2002): 27-61.
• Fueck, Johann W. “Hadisçiliğin İslâmî Geleneğin Oluşumundaki Rolü.” Çev. Seda Ensarioğlu. Hadis Tetkikleri Dergisi 1:2 (2003): 145-165.
• Futsi, Ali Fuat. “Rivayetleri Bağlamında İbrâhim en-Nehaî.” Doktora Tezi. Yalova Üniversitesi, Yalova, 2023.
• el-Ḥākim, Ebū ʿAbdillāh Muḥammed b. ʿAbdillāh en-Nīsābūrī. el-Mustedrek ʿale’s̠-Ṣaḥīḥayn. Tah. Muṣṭafā ʿAbdulḳādir ʿAṭā. 4 c. Beyrut: Dāru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 1411.
• el-Ḥākim, Ebū ʿAbdillāh Muḥammed b. ʿAbdillāh en-Nīsābūrī. Maʿrifetu ʿUlūmi’l-Ḥadīs̠. Tah. ʾAḥmed b. Fāris es-Sellūm. Beyrut: Dāru İbn Ḥazm, 1424/2003.
• el-Ḫaṭīb el-Baġdādī, Ebū Bekr ʾAḥmed b. ʿAlī b. S̠ābit el-Baġdādī. el-Kifāye fī ʿİlmi’r-Rivāye. Tah. Ebū ʿAbdillāh es-Sevrakī, İbrāhīm Ḥamdī el-Medenī. Medine: el-Mektebetu’l-ʿİlmiyye, 1358.
• el-Ḥumeydī, Ebū Bekr ʿAbdullāh b. ez-Zubeyr b. ʾĪsā el-Ḳureşī. el-Musned. Tah. Ḥuseyn Selīm Esed. 2 c. Dımaşḳ: Dāru’s̠-S̠ekāʾ, 1996.
• İbn ʿAbdilberr en-Nemerī, Ebū ʿÖmer Cemāluddīn Yūsuf b. ʿAbdillāh b. Muḥammed. et-Temhīd limā fī’l-Muvaṭṭaʾ mine’l-Meʿānī ve’l-ʾEsānīd. Tah. Muṣṭafā b. ʾAḥmed el-ʿAlevī, Muḥammed ʿAbdulkebīr el-Bekrī. 24 c. Maġrib: Vezāratu ʾUmūmi’l-Evkāf ve’ş-Şuʾūni’l-İslāmiyye, 1387/1967.
• İbn Ebī Şeybe, Ebū Bekr ʿAbdullāh b. Muḥammed b. Ebī Şeybe İbrāhīm el-ʿAbsī el-Kūfī. el-Kitābu’l-Muṣannef fi’l-Eḥādīs̠ ve’l-Ās̠ār. Tah. Kemāl Yūsuf el-Ḥūt. 7 c. Riyad: Mektebetu’r-Ruşd, 1409.
• İbn Ḥibbān, Ebū Ḥātim Muḥammed b. Ḥibbān b. ʾAḥmed el-Bustī. Ṣaḥīḥu İbn Ḥibbān. Tah. Mehmet Ali Sönmez, Halis Aydemir. 8 c. Beyrut: Dāru İbn Ḥazm, 1433/2012.
• İbn Hişām, Ebū Muḥammed ʿAbdulmelik b. Hişām el-Ḥimyerī. es-Sīretu’n-Nebeviyye. Tah. Muṣṭafā es-Sekkā. 2 c. Mısır: Mektebetu Muṣṭafā el-Bābī el-Ḥalebī, 1375/1955.
• İbn Ḫuzeyme, Ebū Bekr Muḥammed b. İsḥāḳ b. Ḫuzeyme es-Sulemī en-Nīsābūrī. eṣ-Ṣaḥīḥ. Tah. Muḥammed Muṣṭafā el-ʿAʿẓamī. 4 c. Beyrut: el-Mektebu’l-İslāmī, tsz.
• İbn Māce, Ebū ʿAbdillāh Muḥammed b. Yezīd el-Ḳazvīnī. es-Sunen. Tah. Şuʿayb el-Arnaʾūṭ. 5 c. Dımaşḳ: Dāru’r-Risāleti’l-ʿĀlemiyye, 1430/2009.
• İbn Receb, Ebü’l-Ferec Zeynuddīn ʿAbdurraḥmān b. ʾAḥmed b. ʿAbdirraḥmān el-Baġdādī ed-Dımaşḳī. Şerḥu ʿİleli’t-Tirmiẕī. Tah. Humām ʿAbdurraḥīm Saʿīd. Zerḳāʾ. Ürdün: Mektebetu’l-Menār, 1407/1987.
• İbn Vehb, Ebū Muḥammed ʿAbdullāh b. Vehb el-Mıṣrī el-Ḳureşī. el-Muvaṭṭaʾ. Tah. Hişām İsmā‘īl es-Sīnī. Demmām: Dāru İbni’l-Cevzī, 2. Baskı, 1420/1999.
• İbnu’l-Mubārek, Ebū ʿAbdurraḥmān ʿAbdullāh b. Mubārek b. Vāḍıḥ et-Turkī. el-Musned. Tah. Ṣubḥī el-Bedrī es-Sāmerrāʾī. Riyad: Mektebetu’l-Maʿārif, 1407/1987.
• İbnu’l-Cārūd, Ebū Muḥammed ʿAbdullāh b. ʿAlī b. el-Cārūd en-Nīsābūrī. el-Munteḳā mine’s-Suneni’l-Musnede ʿan Resūlillāh ṣallallāhu ʿaleyhi ve sellem. Tah. ʿAbdullāh ʿÖmer el-Bārūdī. Beyrut: Muʾessesetu’l-Kutubis̠-S̠eḳāfiyye, 1408/1988.
• İbnu’Ṣ-Ṣalāḥ, Ebū ʿAmr Taḳiyyuddīn ʿOs̠mān b. Ṣalāḥiddīn ʿAbdurraḥmān b. Mūsā eş-Şehrezūrī. Muḳaddimetu İbni’ṣ-Ṣalāḥ. Tah. Nūruddīn ʿItr. Beyrut: Dāru’l-Fikr, 1406/1986.
• İsḥāḳ b. Rāhūye, Ebū Yaʿkūb İsḥāḳ b. İbrāhīm b. Maḫled et-Temīmī el-Ḥanzalī. el-Musned. Tah. ʿAbdulġafūr b. ʿAbdilḥaḳḳ el-Belūşī. 5 c. Medine: Mektebetu’l-ʾĪmān, 1412/1991.
• Juynboll, G. H. A. “Erken Dönem Hadis Literatüründen Hareketle İlk Fukahâ Hakkında Bazı Mülahazalar.” Çev. Rahile Yılmaz. Hadis Tetkikleri Dergisi 7:1 (2009): 121-144.
• Juynboll, G. H. A. “Mursal.” The Encyclopaedia of Islam (New Edition), 7:631.
• Kahraman, Hüseyin. Kûfe’de Hadis İlk Üç Asır. Bursa: Emin Yayınları, 2006.
• Kahraman, Hüseyin. “Sosyal Değişim Sürecinde Kûfe Hadisçiliği”. Marife: Bilimsel Birikim (Marife: Dini Araştırmalar Dergisi) 6:2 (2006): 87-115.
• el-Kevserî, Muhammed Zahid. Hanefî Mezhebinde Fıkıh ve Hadis (Fiḳhu Ehli’l-ʿIrāḳ ve Ḥadīsuhum). Çev. Fatih Muhammed Yüksel. İstanbul: Rıhle Kitap, 2. Baskı, 2023.
• Kızıl, Fatma. Müşterek Râvi Teorisi ve Tenkidi. İstanbul: İSAM Yayınları, 2013.
• Lecomte, G. “al-Nak̲ḫaʿī, Ibrāhīm.” The Encyclopaedia of Islam (New Edition), 7:921-922.
• Mālik b. Enes, Ebū ʿAbdullāh Mālik b. Enes b. Mālik el-Medenī. el-Muwaṭṭaʾ. Tah. Muḥammed Muṣṭafā el-ʿAʿẓamī. 8 c. Abū Dabī: Muʾessesetü Zāyid b. Sulṭān, 1425/2004.
• Mālik b. Enes, Ebū ʿAbdullāh Mālik b. Enes b. Mālik el-Medenī. el-Muvaṭṭaʾ (Rivāyetü Ebī Muṣʿab). Tah. Beşşār ʿAvvād Maʿrūf, Maḥmūd Ḫalīl. 2 c. Beyrut: Muʾessesetu’r-Risāle, 1412.
• Mālik b. Enes, Ebū ʿAbdullāh Mālik b. Enes b. Mālik el-Medenī. el-Muvaṭṭaʾ (Rivāyetü’ş-Şeybānī). Tah. ʿAbdulvehhāb ʿAbdullaṯīf. Byy: el-Mektebetu’l-ʿİlmiyye, tsz.
• Melchert, Christopher. “Ibrāhīm Al-Naḫaʿī (Kufan, d. 96/714).” Arabica 67:1 (2020): 60-81.
• Melchert, Christopher. “Kûfe’de Hanefîliğin Ortaya Çıkışı ve Medine Hadisçiliği.” Çev. Tuğba Altuncu. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5:8 (2018): 261-294.
• Muccāʿa b. ez-Zubeyr, Ebū ʿUbeyde Muccāʿa b. ez-Zubeyr el-Baṣrī. Min Ḥadīs̠i Ebī ʿUbeyde Muccāʿa b. ez-Zubeyr el-Baṣrī. Tah. ʿĀmir Ḥasen Ṣabrī. Byy: Dāru’l-Beşāʾiri’l-İslāmiyye, 1423/2003.
• Muḥammed Ebu Zehv. Hadis ve Hadisçiler. Çev. Selman Başaran, M. Ali Sönmez. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2. Baskı, 2016.
• Muslim, Ebu’l-Ḥuseyn Muslim b. el-Ḥaccāc b. Muslim el-Ḳuşeyrī. Ṣaḥīḥu Muslim. Tah. Muḥammed Fuʾād ʿAbdulbāḳī. 5 c. Beyrut: Dāru İḥyāʾi’t-Turāsi’l-ʿArabī, 1374/1955.
• el-Muzenī, Ebū ʾİbrāhīm ʾİsmā‘īl b. Yaḥyā el-Muzenī. es-Sunenu’l-Meʾs̠ūre li’l-İmām Muḥammed b. İdrīs eş-Şāfiʿī. Tah. ʿAbdulmuʿṭī ʾEmīn Ḳalʿacī. Beyrut: Dāru’l-Maʿrife, tsz.
• en-Nesā’ī, Ebū ʿAbdurraḥmān ʾAḥmed b. Şuʿayb b. ʿAlī. es-Sunen. Tah. Muḥammed Rıḍvān ‘Arḳsūsī. 9 c. Byy: Dāru’r-Risāleti’l-ʿĀlemiyye, 1439/2018.
• en-Nesā’ī, Ebū ʿAbdurraḥmān ʾAḥmed b. Şuʿayb b. ʿAlī. es-Sunenu’l-Kubrā. Tah. Ḥasen ʿAbdulmunʿim. 10 c. Beyrut: Muʾessesetu’r-Risāle, 1421/2001.
• Özdemir, Veysel. “Kûfe’de İrsâl ve Tedlîsin Çok Olmasının Gerekçeleri Üzerine.” HADITH 3 (2019): 7-35. Özen, Şükrü. “Nehaî.” DİA, 32/535-538.
• Özüdoğru, Bekir. “İbrahîm en-Nehaî’nin İbn Mesʿûd’dan İrsâllerine Dair Sözü Bağlamında İlk Dönem İrsâl-Şöhret İlişkisi.” Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi 22:1 (2022): 697-724.
• Polat, Salahattin. Mürsel Hadisler ve Delil Olma Yönünden Değeri. Ankara: TDV Yayınları, 2. Baskı, 2010.
• Rabīʿ b. Ḥabīb, Ebū ʿAmr er-Rabīʿ b. Ḥabīb b. ʿAmr el-Ezdī el-Ferāhīdī el-Baṣrī. el-Cāmiʿu’ṣ-Ṣaḥīḥ (el-Musned). Tah. Muḥammed İdrīs, Âşūr Yūsuf. Beyrut: Dāru’l-Ḥikme, 1415.
• Robson, J. “Isnād.” The Encyclopaedia of Islam (New Edition), 4:207.
• Saḥnūn, Ebū Saʿīd Saḥnūn ʿAbdusselām b. Saʿīd b. Ḥabīb et-Tenūḫī. el-Mudevvene. 4 c. Byy: Dāru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 1415/1994.
• Saʿīd b. Manṣūr, Ebū ʿOs̠mān Saʿīd b. Manṣūr b. Şuʿbe el-Ḫurāsānī. es-Sunen. Tah. Ḥabīburraḥmān el-Aʿẓamī. Hindistān: ed-Dāru’s-Selefiyye, 1403/1982.
• Schacht, Joseph. An Introduction to Islamic Law. New York: Oxford, 1982.
• Schacht, Joseph. The Origins of Muhammadan Jurisprudence. London: Oxford University Press, 1967.
• es-Seraḫsī, Ebu’l-ʿUsr Muḥammed b. Aḥmed b. Ebī Sehl Şemsu’l-Eʾimme es- es-Seraḫsī. Uṣūlu’s- es-Seraḫsī. Tah. Ebu’l-Vefā el-Efġānī. 2 c. Beyrut: Dāru’l-Maʿrife, tsz.
• es-Serrāc es-Seḳafī, Ebu’l-ʿAbbās Muḥammed b. İsḥāḳ b. İbrāhīm en-Nīsābūrī es-Serrāc es-Seḳafī. Musnedu’s-Serrāc. Pakistan: İdāretü’l-ʿUlūmi’l-ʾEs̠eriyye, 1423/2002.
• es-Suyūṭī, Ebu’l-Faẓl Celāluddīn ʿAbdurraḥmān b. Ebī Bekr b. Muḥammed el-Ḫuḍayrī es-Suyūṭī. Tedrību’r-Rāvī fī Şerḥi Taḳrībi’n-Nevevī. Tah. Ebū Kuteybe Naẓar Muḥammed el-Fāryābī. 2 c. Byy: Dāru Ṭaybe, tsz.
• eş-Şāfiʿī, Ebū ʿAbdillāh Muḥammed b. İdrīs b. ʿAbbās eş-Şāfiʿī. el-Umm. 8 c. Beyrut: Dāru’l-Fikr, 1410/1990.
• eş-Şāfiʿī, Ebū ʿAbdillāh Muḥammed b. İdrīs b. ʿAbbās eş-Şāfiʿī. er-Risāle. Tah. Aḥmed Muḥammed Şākir. Mısır: yy., 1358/1940.
• eş-Şāfiʿī, Ebū ʿAbdillāh Muḥammed b. İdrīs b. ʿAbbās eş-Şāfiʿī. Musnedu’l-İmām eş-Şāfiʿī. Tah. Māhir Yāsīn el-Faḥl. 4 c. Kuveyt: Şirketu Ġarrās, 1425/2004.
• eş-Şeybānī, Ebū ʿAbdullāh Muḥammed b. el-Ḥasen eş-Şeybānī. el-Ās̱ār. Tah. Ebu’l-Vefā el-Efġānī. 2 c. Beyrut: Dāru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 2. Baskı, 1413/1993.
• eş-Şeybānī, Ebū ʿAbdullāh Muḥammed b. el-Ḥasen eş-Şeybānī. el-Aṣl. Tah. Muhammed Boynukalın. 12 c. Beyrut: Dāru İbn Ḥazm, 1433/2012.
• eş-Şeybānī, Ebū ʿAbdullāh Muḥammed b. el-Ḥasen eş-Şeybānī. el-Ḥucce ʿalā Ehli’l-Medīne. Tah. Mehdī Ḥasen el-Kīlānī el-Ḳādirī. 4 c. Beyrut: ʿĀlemu’l-Kutub, 2. Baskı, 1403/1983.
• eṭ-Ṭaberānī, Ebu’l-Ḳāsım Suleymān b. Aḥmed b. Eyyūb et-Ṭaberānī. el-Muʿcemu’ṣ-Ṣaġīr. Tah. Muḥammed Şekūr Maḥmūd el-Ḥācc. 2 c. Beyrut: el-Mektebu’l-İslāmī, 1405.
• eṭ-Ṭaberānī, Ebu’l-Ḳāsım Suleymān b. Aḥmed b. Eyyūb et-Ṭaberānī. el-Muʿcemu’l-Evsaṭ. Tah. Ṭārıḳ b. ʿİvaḍullāh b. Muḥammed, ʿAbdulmuḥsin b. İbrāhīm el-Ḥuseynī. 10 c. Kahire: Dāru’l-Ḥaremeyn, tsz.
• eṭ-Ṭaberānī, Ebu’l-Ḳāsım Suleymān b. Aḥmed b. Eyyūb et-Ṭaberānī. el-Muʿcemu’l-Kebīr. Tah. Ḥamdī b. ʿAbdulmecīd es-Selefī. 25 c. Kahire: Mektebetu İbn Teymiyye, tsz.
• eṭ-Ṭaberī, Ebū Caʿfer Muḥammed b. Cerīr b. Yezīd el-ʿĀmilī eṭ-Ṭaberī. Tehẕību’l-Ās̱ār. Tah. Maḥmūd Muḥammed Şākir. 2 c. Kahire: Maṭbaʿatu’l-Medenī, tsz.
• eṭ-Ṭaḥāvī, Ebū ʿCaʿfer Aḥmed b. Muḥammed b. Selāme el-Ezdī el-Miṣrī eṭ-Ṭaḥāvī. Şerḥu Meʿānī’l-Ās̱ār. Tah. Muḥammed Zuhrī en-Neccār, Muḥammed Seyyid Cādelḥaḳ. 5 c. Beyrut: ʿĀlemu’l-Kutub, 1414/1994.
• eṭ-Ṭaḥāvī, Ebū ʿCaʿfer Aḥmed b. Muḥammed b. Selāme el-Ezdī el-Miṣrī eṭ-Ṭaḥāvī. Şerḥu Muşkili’l-Ās̱ār. Tah. Şuʿayb el-Arnaʾūṭ. 16 c. Beyrut: Muʾessesetu’r-Risāle, 1415.
• eṭ-Ṭayālisī, Ebū Dāvūd Suleymān b. Dāvūd b. el-Cārūd eṭ-Ṭayālisī. el-Musned. Tah. Muḥammed b. ʿAbdulmuḥsin et-Turkī. 4 c. Mısır: Dāru Hicr, 1419/1999.
• et-Tirmiẕī, Ebū ʿĪsā Muḥammed b. ʿĪsā et-Tirmiẕī. el-Cāmiʿu’l-Kebīr (Sunenu’t-Tirmiẕī). Tah. Şuʿayb el-Arnaʾūṭ. 6 c. Byy: Dāru’r-Risāleti’l-ʿĀlemiyye, 1430/2009.
• et-Tirmiẕī, Ebū ʿĪsā Muḥammed b. ʿĪsā et-Tirmiẕī. el-ʿİlelu’ṣ-Ṣaġīr. Tah. Aḥmed Muḥammed Şākir. Beyrut: Dāru İḥyāʾi’t-Turās̱i’l-ʿArabī, tsz.
• el-Vāḳıdī, Ebū ʿAbdullāh Muḥammed b. ʿÖmer b. Vāḳıd el-Eslemī. el-Meġāzī. Tah. Marsden Jones. 3 c. Beyrut: Dāru’l-ʿAlemī, 1409/1989.
• el-Vüreykāt, Abdülkerim Ahmed. “Râvilerin İrsâlda Bulunma Sebepleri.” Çev. Tahsin Kazan. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 25:1 (2020): 131-152.
• Yılmaz, Rahile Kızılkaya. Çağdaş Hadis Tartışmaları Ve Muvatta. İstanbul: M.Ü. İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2020.
• Yücel, Ahmet. Hadis Istılahlarının Doğuşu ve Gelişimi Hicri İlk Üç Asır. İstanbul: M.Ü. İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2. Baskı, 2014.
• Yücel, Ahmet. Oryantalist Hadis Anlayışı ve Eleştirisi. İstanbul: M. Ü. İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 3. Baskı, 2021.
• Zeyd b. ʿAlī, Ebu’l-Ḥuseyn Zeyd b. ʿAlī Zeynu’l-ʿĀbidīn b. el-Ḥuseyn b. ʿAlī b. Ebī Ṭālib. el-Musned. Beyrut: Dāru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, tsz.