A Qualitative Study on the Experiences of Adoptive Families Regarding the Process

Yıl 2025, Cilt: 25 Sayı: 4, 71 - 95, 29.12.2025

Başak Düzel

https://doi.org/10.18037/ausbd.1535992

Öz

The adoption of children who have lost their parents or did not receive sufficient care and protection by their biological families as result of some conditions such as abandonment, violence, neglect, abuse, and extramarital relations by families with favorable conditions has been currently implemented as one of the child welfare practice models. The study aims to understand and reveal the experiences, concerns and problems of the spouses who apply for joint adoption through the institution via in-depth interviews. The present study where the qualitative research method is used the data are interpreted within the framework of 8 themes: reason for application, social factors, decision-making process, concerns regarding the process, experience regarding professional staff, experience regarding the legal process, perspective on contact with the biological family, perspective on adoption systems. Within the scope of this study, 8 families living in different regions and whose adoption procedures and legal processes have been completed were reached and 16 parents were interviewed. The study, which also evaluates the experiences of adoptive families in the context of gender roles, shows that women feel more responsibility for infertility and social pressure in the adoption process, and are the main actors initiating the adoption process. The issues that most concern adoptive couples are: at what age and how to explain the adoption to the child, and fears that contact with the biological family might damage the bond between the child and the parents.

Anahtar Kelimeler

Children in need of protection , adoption , adoptive families , joint adoption , social work

Evlat Edinmiş Ailelerin Sürece İlişkin Deneyimlerine Dair Nitel Bir Araştırma

Öz

Ebeveynlerini kaybeden veya terk edilme, şiddet, ihmal, istismar, evlilik dışı birliktelik gibi durumların sonucunda biyolojik aileleri tarafından yeterli bakım ve koruma sunulamayan çocukların koşulları uygun olan birey/aileler tarafından evlat edinilmesi, günümüzde çocuk refah alanı modellerinden biri olarak uygulanmaktadır. Çalışma, kurum aracılığıyla, birlikte evlat edinme sürecine başvuran eşlerin sürece ilişkin deneyimlerini, kaygı ve sorunlarını derinlemesine görüşmelerle anlamayı ve ortaya koymayı amaçlamaktadır. Nitel araştırma yönteminin kullanıldığı çalışmada veriler; başvuru nedeni, toplumsal etkenler, karar verme süreci, sürece ilişkin kaygılar, meslek elemanlarına (sosyal hizmet sunumu) dair deneyim, hukuki sürece dair deneyim, biyolojik aileyle temasa bakış, evlat edinme sistemlerine bakış olmak üzere 8 tema çerçevesinde yorumlanmaktadır. Bu çalışma kapsamında mümkün olduğunca farklı bölge/illerde yaşayan, evlat edinme işlemleri ve hukuki süreci tamamlanmış 8 aileye ulaşılarak 16 ebeveynle görüşülmüştür. Evlat edinen ailelerin sürece ilişkin deneyimlerinin toplumsal cinsiyet rolleri bağlamında da değerlendirildiği çalışmada, kadınların evlat edinmeye giden süreçte infertilitenin sorumluluğunu ve sosyal baskıyı daha fazla hissettikleri ve evlat edinme sürecini başlatan temel aktörler oldukları görülmektedir. Evlat edinmiş çiftleri hâlihazırda en fazla kaygılandıran konuların; çocuğa evlat edinildiğinin hangi yaş döneminde, nasıl açıklanabileceği ve biyolojik aileyle temas kurulması hâlinde çocuklarının kendileriyle olan bağının zarar görebileceğine dair korkular olduğu görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Korunma İhtiyacı Olan Çocuk , Evlat Edinme , Evlat Edinen Aileler , Sosyal Hizmet

Kaynakça

• Akgül, H. (2019, Mayıs). Adoption and family counseling with adopted families. R. Pehlivanlı, K. Ashırkhanova ve N. Bilici (Ed.). Innovation and global issues congress V (s. 540-545) içinde. Erişim adresi:https://scholar.google.com/scholar?hl=tr&as_sdt=0%2C5&q=Adoption+and+family+counseling+with+adopted+families.+&btnG=
• Altınoğlu-Dikmeer, İ., Erol, N. ve Gençöz, T. (2014). Evlat edinilmiş ve biyolojik ebeveyniyle yaşayan çocukların davranışsal ve duygusal sorunları ve bağlanma düzeyleri ile anne babalarının çocuk yetiştirme stillerinin karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi. Türk Psikiyatri Dergisi, 25(4), 234-43. Erişim adresi: https://www.turkpsikiyatri.com/PDF/C25S4/2_14002_Evlat_edinilmis.pdf
• ASHB (2021). Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, 2021 yıl sonu verileri. Erişim adresi: https://www.aile.gov.tr/media/108736/kurumsal-istatistikler.pdf
• ASHB (2025). Evlat edinme hizmeti. Erişim adresi: https://www.aile.gov.tr/sss/cocuk-hizmetleri-genel-mudurlugu/evlat-edinme-hizmeti/
• Atkinson, A. & Gonet, P. (2007). Strengthening adoption practice, listening to adoptive families. Child Welfare, 86(2), 87-104. Erişim adresi: https://www.jstor.org/stable/45400393
• Avcı, Ü. E. (2019). Evlat edinen, koruyucu annelik yapan ve biyolojik anne olan kadınların annelik ile ilgili görüşlerinin incelenmesi, (Yüksek Lisans Tezi). Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Ankara.
• Avcı, N. ve Ölmez, B.S. (2021). Educational needs of adoptive and foster families regarding their infants and toddlers. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 5(2), 410-444.
• Aydos, O. S. (2020). Yeni medeni kanuna göre evlat edinme. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 4(2), 117-141. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/789893
• Bahçıvan Saydam, R. (2014). Evlat edinme sır ve sorunsalı: Vaka örnekleriyle gözden geçirme. Yansıtma Dergisi, 21(24), 67-82. Erişim adresi: https://www.researchgate.net/publication/324966311_Evlat_edinme_ve_sir_sorunsali_Vaka_ornekleriyle_gozden_gecirme
• Bausch, R.S. (2006). Predicting willingness to adopt a child: A consideration of demographic and attitudinal factors. Sociological Perspectives, 49, 47-65.
• Baygın, C. (2003). Evlât edinmenin koşulları, AÜEHFD, C. VII, S. 3-4, Cumhuriyetin 80. Kuruluş Yılına Armağan, Erzincan. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/ebyuhfd/issue/63554/963323
• Benson, P.Ö., Sharma, A.R. & Roehlkepartin, E.C. (1994). Growing up adopted: A portrait of adolescent and their families. Minneapolis, MN: Search Insitute.
• Braun, V. & Clarke, V. (2019). Psikolojide tematik analizin kullanımı. (Çev. S. N. Şad, N. Özer ve A. Atlı). Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 7 (2), 873‐898, doi: 10.14689/issn.2148-2624.1.7c.2s.17m
• Brodzinsky, D.M. & Pinderhughes, E. (2008). Parenting and child development in adoptive families. M.H. Bornstein (Ed.) Handbook of Parenting: Volume I: Children and Parenting (pp. 279-312) içinde. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
• Brodzinsky, D. (2015). Understanding and treating adoptive families. Browning, K. Pasley (Ed.). Contemporary families: Translating research into practice (s. 35-52) içinde. First Published, Newyork: Routledge.
• Brodzinsky, D. & Palacios, J. (2023). The adopted child. Cambridge University Press.
• Çetin, P. İ. (2022). Evlat edinen ailelerin evlat edinme süreçlerinin incelenmesi, (Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi). Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Antalya.
• Çocuk Koruma Kanunu (2005, 3 Temmuz). Resmi Gazete (Sayı: 5395). Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5395.pdf
• Dal, V. ve Akbaş, E. (2020). Koruyucu aile hizmetlerinin yürütülmesinde sivil toplum kuruluşlarının çalışmaları. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 24 (3), 523-546. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/777397
• Doğan, R. (2011). Wishful thinking or solution? The concept of open adoption and its future. Ankara Law Review, 8(2), 239-260. doi:10.1501/Lawrev_0000000082
• Erbay, E. ve Çalış, N. (2022). Kurum bakımı altında kalan bireylerin deneyimleriyle korunma ihtiyacı olan çocuk olmak: Retrospektif bir araştırma. Disiplinlerarası Çocuk Hakları Araştırmaları Dergisi, 2(3), 10-32. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/dicod/issue/74132/1223817
• Ersoy, H. Z. ve Tokur, B. (2024). Evlat edinme süreci ve dini tutum: Dezavantajlı aileler üzerine bir araştırma. ULUM Dini Tetkikler Dergisi, 7(2), 139-179.
• Faulkner, M. & Madden, E. E. (2012). Open adoption and post-adoption birth family contact: A comparison of non-relative fosterand private adoptions. Adoption Quarterly, 15, 35–56. Taylor and Francis Group, LLC. doi: 10.1080/10926755.2012.661333.
• Foli, K. J., Hebdon, M., Eunjung, L. & South, S. C. (2017). Transitions of adoptive parents: a longitudinal mixed methods analysis. Archives of Psychiatric Nursing, 31, 483–492. http://dx.doi.org/10.1016/j.apnu.2017.06.007.
• Francis, J. J., Johnston, M., Robertson, C., Glidewell, L., Entwistle, V., Eccles, M. P. & Grimshaw, J. M. (2010). What is an adequate sample size? Operationalising data saturation for theory-based interview studies. Psychology and Health, 25(10), 1229-1245.
• Gilmore, D. D. (1990). Manhood in the making: Cultural concepts of masculinity. London: Yale University.
• Goldberg, A. E., McCormick, N. & Virginia, H. (2021). Parenting in a pandemic: Work–family arrangements, well‐being, and intimate relationships among adoptive parents. Family Relations, 70(1), 7-25.
• Gökçe, H. (2017). Bir sosyal politika olarak evlât edindirmenin toplumsal direnç kaynakları. Uluslararası Beşeri ve Sosyal Bilimler İnceleme Dergisi, 1(1), 19-38. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/ihssr/issue/31539/356195
• Grotevant, H. D., McRoy, R. G., Elde C.L. & Fravel D. L. (1994). Adoptive family system dynamics: variations by level of openness in the adoption. Fam Process. 33(2), 125-46. doi: 10.1111/j.1545-5300.1994.00125.x. PMID: 7925924.
• Grotevant, H.D. (2020). Open adoption. G.M. Wrobel, E. Helder, & E. Marr (Eds.), The Routledge handbook of adoption (pp. 266–277) içinde. Routledge Taylor and Francis Group.
• Güner, Emül T. ve Avşar, B. (2021). İnfertilite tedavisinde sosyal destek ve hemşirenin rolü. Journal of Academic Research in Nursing, 7(2), 94-98. doi:10.55646/jaren.2021.97658
• Héritier, F., Perrot, M., Agacinski, S. & Bacharan, N. (2013). Kadınların En Güzel Tarihi. [La Plus Belle Histoire des Femmes] (Çev. Y. Aşçı Dalar). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Heshmati, M. N. Entezar R. K. & Golshani F. (2024). Providing Adaptation Solutions to the Problems Faced by Adoptive Families. Cureus, 16(1): e53262. Doi: 10.7759/cureus.53262.
• Hodgkin, R. & Newell, P. (2007). Implementation handbook for the convention on the rights of the child. (Report). Fully Revised Third Edition, UNICEF Regional Office for Europe Palais des Nations 1211 Geneva 10, Switzerland.
• Howell, S. (2022). The kinning of foreigners: Transnational adoption in a global perspective. New York: Berghahn Books.
• Höbek Akarsu, R. ve Kızılkaya Beji, N. (2021). Spiritual and religious issues of stigmatization women with infertility: A qualitative study: Spiritual and religious issues of stigmatization. Journal of Religion and Health, 60, 256-267. doi: 256-267. 10.1007/s10943-019-00884-w
• Juffer, F., Bakermans-Kranenburg, M. J. & Van IJzendoorn, M. H. (Eds.) (2023). Promoting positive parenting: An attachment-based intervention. New York, NY: Taylor and Francis Group.
• Karataş, K. (2007) Türkiye’de çocuk koruma sistemi ve koruyucu aile uygulamaları üzerine bir değerlendirme. Toplum ve Sosyal Hizmet, 18(2), 7-20. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/tsh/issue/48442/613648
• Karataş, Z. (2020). Evlat edinme sürecinde biyolojik annenin hak arama mücadelesi: Vaka sunumu. Toplum ve Sosyal Hizmet, 31(3), 1394-1414. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/tsh/issue/56176/673940
• Kılıç, M., Ejder Apay, S. ve Kızılkaya Beji, N. (2011). İnfertilite ve kültür. İstanbul Üniversitesi Florence Nightingale Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 19(2), 109-15. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/fnjn/issue/9004/112199
• Kirk, H. D. (1984). Shared fate: A theory and method of adoptive relationships. Port Angeles, WA: Ben-Simon.
• Koçoğlu, S. (2019). Evlat edinmede ana ve babanın rızasının aranıp aranmaması sorununun, özellikle yetkili kurum aracılığı ile evlat edinme açısından incelenmesi. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, (38), 239-266. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/taad/issue/44382/550882
• Küçüklerin Evlat Edinilmesinde Aracılık Faaliyetlerinin Yürütülmesine İlişkin Tüzük (2009, 25 Şubat). Resmi Gazete (Sayı: 3829). Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/2.5.200914729.pdf
• Malhotra, N. K. (2004). Marketing research an applied orientation (4th Ed.). Pearson Prentice Hall, New Jersey.
• McKay, K. & Ross, L. E. (2010). The transition to adoptive parenthood: A pilot study of parents adopting in Ontario, Canada. Children and Youth Services Review 32, 604–610. doi:10.1016/j.childyouth.2009.12.007
• Nazik, E. (2016). Erişkin kadınlarda sık görülen cinsel sağlık/üreme sağlığı sorunları. A. Keser, F. Yıldırım ve M. Kaplan (Ed.). Hastalıkta Sağlıkta Kadın Olmak (s. 221-244) içinde. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri.
• Örnek, S. V. (2000). Türk halkbilimi. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Patton, M. Q. (2018). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. [Qualitative Research & Evaluation Methods] (Çev. Ed. M. Bütün ve S. Demir). Ankara: Pegem Akademi.
• Rushton, A. (2003). Support for adoptive families: A review of current evidence on problems, needs and effectiveness. Adoption and Fostering, 27(3):41-50.
• Sezgin, E. ve Sarı, Ö. (2022). Evlat edinme sürecinde yer alan bireylerin evlat edinmeye yönelik görüşleri: Örnek olay incelemesi. Uluslararası Türk Dünyası Sosyal Bilimler Sempozyumu (s.219-231) içinde. İzmir: Asos Yayınları.
• Sırma, M. ve İpek, M. (2023). Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin sosyal hizmet uzmanlarının alan uygulamalarına yansımaları: Diyarbakır örneği. Aydın Sağlık Dergisi, 10(1), 19-46. Doi: 10.17932/IAU.ASD.2015.007/asd_v010i100
• Şenocak, H. (2006). Korunmaya muhtaç çocuklara sağlanan bakım yöntemleri. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 51,177-228. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/iusskd/issue/893/9976
• Tezel, Z., Demirel, B. ve Kaya, Z. Ş. (2018). Ailelerin koruyucu aile olmaya karar vermelerinde etkili olan etmenler ile koruyucu aile olmanın anlam ve önemi. Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Dergisi, 19, 15-36. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/sobbiad/issue/39955/504122
• Timm, T. M., Mooradian, J. K. & Hock, R. M. (2011). Exploring Core Issues in Adoption: Individualand Marital Experience of Adoptive Mothers. Adoption Quarterly, 14(4), 268–283. Doi: 10.1080/10926755.2011.628264
• Topdemir Koçyiğit, O. (2012). İnfertilite ve sosyo-kültürel etkileri. İnsanbilim Dergisi, 1(1), 27-37. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/98105
• Trenka, J. J., Oparah, J. C. & Shin, S. Y. (Eds.). (2021). Outsiders within: Writing on transracial adoption. USA: University of Minnesota Press. https://doi.org/10.5749/j.ctv1j13xzx.
• TÜİK (2020). Türkiye’deki çocuklar 2020 istatistiklere bakış. Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/DownloadFile?p=jl5DISAb99gC6w9PrzPmIsXYrSS/7CRIuRtuiu9eV25JU4KCyds4JWuzdIRJIhDpYJ1ZlbFLk89UrJlX6F0zAsLaBEfg/ic5MadoIspx9GE=
• Türk Medeni Kanunu (2001, 22 Kasım). Resmi Gazete (Sayı: 4721). Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.4721.pdf
• Umaña‐Taylor, A. J., & Hill, N. E. (2020). Ethnic–racial socialization in the family: A decade's advance on precursors and outcomes. Journal of Marriage and Family, 82(1), 244-271.
• UNICEF (2024). Çocuk haklarına dair sözleşme. Erişim adresi: https://www.unicef.org/turkiye/%C3%A7ocuk-haklar%C4%B1na-dair-s%C3%B6zle%C5%9Fme
• Van Laningham, J. L., Scheuble, L. K. & Johnson, D. R. (2012). Social factors predicting women’s consideration of adoption. Michigan Family Review, 16(1).
• WHO (2020). Infertility. Erişim adresi: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/infertility.
• Wilson, S. L. (2004). A current review of adoption research: Exploring individual differences in adjustment. Children and Youth Services Review, 26(8), 687–696
• Yılmaz, E. ve Kavak, F. (2019). The effect of stigma on depression levels of Turkish women with infertility. Perspectives in Psychiatric Care, 55(3), 378-382. doi: 10.1111/ppc.12319
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Yıldırım Alp, S. ve Hız, Ö. (2020). Koruyucu ailelerin sorunları: Denizli ili örneği. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(2), 185-202. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.567007
• Yıldız, L., Kaya, Ş ve Doğan, A. C. (2015). Evlat edinme süreci içerisinde yer alan ailelerde yalnızlık. Sosyal hizmet sempozyumu tam metin bildiriler kitabı içinde (s. 111-118). Celal Bayar Üniversitesi.
• Yolcuoğlu, İ. G. (2009). Sosyal çalışma ve çocuğun iyilik hali. Toplum ve Sosyal Hizmet, 20(1), 85-93.
• Zastrow, C. (2015). Sosyal hizmete giriş. (Çev. Ed. D. B. Çiftçi). Ankara: Nika Yayınevi.