The Phenomenon of Migration in Development Plans: A Post-Arab Spring Evaluation

Yıl 2026, Cilt: 26 Sayı: 1, 211 - 232, 28.03.2026

Hicran Hamza Çelikyay , Semih Nargül , Kubra Yuksel , Muhammed Yavuz

https://doi.org/10.18037/ausbd.1748952

https://izlik.org/JA85HJ23KZ

Öz

Migration, as both a driver and a consequence of global transformations, has become a central issue in national development strategies, especially in countries positioned at the crossroads of geopolitical tensions. This study explores how Türkiye’s migration policies have evolved through the lens of the 10th, 11th, and 12th Five-Year Development Plans, particularly in response to the mass migration movements triggered by the Arab Spring. Utilizing qualitative content analysis and thematic coding via MAXQDA, the paper examines how migration—both regular and irregular—is conceptualized, governed, and integrated into development planning. It reveals a significant policy transformation: migration, once viewed as a social issue or temporary phenomenon, is increasingly framed as a strategic issue linked to national security, socio-economic development, and international cooperation. The findings suggest that Türkiye’s migration governance has shifted from a reactive humanitarian approach to a multidimensional and institutionalized model, reflecting global discourses on migration management, integration, and return. The study emphasizes how migration discourse in Türkiye is shaped by both domestic needs and external pressures and highlights the challenges and opportunities associated with managing migration within long-term development strategies. In this regard, the study seeks to advance scholarly debates concerning the securitization of migration, its articulation with development, and the modalities of governance in semi-peripheral states.

Anahtar Kelimeler

Development Plans , Migration Governance , Migration Policies , Türkiye , Arab Spring

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK

Proje Numarası

323K385

Teşekkür

This study is based on research conducted within the scope of the TÜBİTAK 1001 project titled "An Analysis of Turkey’s Emigration Policies Over a Century and Policy Recommendations for Municipalities" (Project No: 323K385). We would like to express our gratitude to TÜBİTAK for their support.

Kalkınma Planlarında Göç Olgusu: Arap Baharı Sonrası Değerlendirme

https://izlik.org/JA85HJ23KZ

Öz

Göç hem küresel dönüşümlerin bir sonucu hem de bu dönüşümleri tetikleyen bir unsur olarak özellikle jeopolitik gerilimlerin kesişim noktasında yer alan ülkelerde, ulusal kalkınma stratejilerinin merkezî bir konusu hâline gelmiştir. Bu çalışma, Türkiye'nin göç politikalarının nasıl evrildiğini, Arap Baharı'nın tetiklediği kitlesel göç hareketlerine yanıt olarak hazırlanan 10., 11, ve 12. Beş Yıllık Kalkınma Planları ekseninde incelemektedir. Nitel içerik analizi ve MAXQDA aracılığıyla gerçekleştirilen tematik kodlama yöntemiyle hem düzenli hem de düzensiz göçün kalkınma planlamasında nasıl kavramsallaştırıldığı, yönetildiği ve entegre edildiği analiz edilmektedir. Çalışma, göçün başlangıçta toplumsal bir mesele ya da geçici bir olgu olarak ele alınırken, giderek ulusal güvenlik, sosyoekonomik kalkınma ve uluslararası iş birliğiyle ilişkilendirilen stratejik bir konu olarak çerçevelendiğini ortaya koymaktadır. Bulgular, Türkiye'nin göç yönetiminin tepkisel ve insani temelli bir yaklaşımdan, çok boyutlu ve kurumsallaşmış bir modele doğru evrildiğini göstermektedir. Bu durum, küresel göç yönetimi, entegrasyon ve geri dönüş söylemleriyle de örtüşmektedir. Çalışma, Türkiye’deki göç söyleminin hem iç dinamikler hem de dış baskılar tarafından şekillendirildiğini vurgulamakta; göçün uzun vadeli kalkınma stratejileri bağlamında yönetilmesine ilişkin fırsatlara ve karşılaşılan zorluklara dikkat çekmektedir. Bu yönüyle çalışma, yarı çevre ülkelerde göçün güvenlikleştirilme, kalkınmayla ilişkilendirilme ve yönetişimi üzerine yürütülen daha geniş çaplı tartışmalara katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kalkınma planları , göç yönetişimi , göç politikaları , Türkiye , Arap Baharı

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK

Proje Numarası

323K385

Teşekkür

Çalışma, 323K385 numaralı ve "Yüzyıllık Süreçte Türkiye'nin Dış Göç Politika Analizi Ve Belediyeler İçin Politika Önerileri" başlıklı TÜBİTAK 1001 projesi kapsamında sürdürülen araştırmalara dayanmaktadır. Bu doğrultuda TÜBİTAK'a destekleri için teşekkür ederiz.

Kaynakça

• Akar, S., & Erdoğdu, M. M. (2019). Syrian refugees in Turkey and integration problem ahead. Journal of International Migration and Integration, 20(3), 925–940. https://doi.org/10.1007/s12134-018-0639-0
• Aktel, M., & Kaygısız, Ü. (2018). Türkiye’de göç yöneti̇mi̇. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(2), 579–604.
• Arı, K. (1992). Cumhuriyet dönemi nüfus politikasını belirleyen temel unsurlar. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 8(23), 409–420.
• Asderaki, F., & Markozani, E. (2021). The securitization of migration and the 2015 refugee crisis: From words to actions. In A. Tziampiris & F. Asderaki (Eds.), The new Eastern Mediterranean transformed. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-70554-1_9
• Atakişi, A., & Cebeci, A. (2022). Kalkınma planlarının kıyaslamalı analizi: Türkiye örneği. Ekonomi ve Finansal Araştırmalar Dergisi, 4(2), 157–172. https://doi.org/10.56668/jefr.1123716
• Atasu-Topcuoglu, R. (2019). Media discussion on the naturalization policy for Syrians in Turkey. International Migration, 57(2), 283–297.
• Babuş, F. (2006). Osmanlı’dan günümüze etnik-sosyal politikalar çerçevesinde göç ve iskan siyaseti ve uygulamaları. Ozan Yayıncılık.
• Batuhan, T., & Kodaz, İ. (2020). On birinci kalkınma planında kentleşme ve çevre politikaları. Şehir ve Medeniyet Dergisi, 6(12), 75–94.
• Bigo, D. (2002). Security and immigration: Toward a critique of the governmentality of unease. Alternatives: Global, Local, Political, 27(Special Issue), 63–92. https://doi.org/10.1177/03043754020270S105
• Castles, S., de Haas, H., & Miller, M. J. (2020). The age of migration. Red Globe Press.
• Ceyhan, A., & Tsoukala, A. (2002). The securitization of migration in Western societies: Ambivalent discourses and policies. Alternatives: Global, Local, Political, 27(Special Issue), 21–39. https://doi.org/10.1177/03043754020270S103
• Çakır, S. (2007). Kentleşme ve gecekondu sorunu: Elazığ örneği. Fakülte Kitabevi.
• Çakır, S. (2011). Türkiye’de göç, kentleşme/gecekondu sorunu ve üretilen politikalar. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2011(23), 209–222.
• Çelik, O., & Çetiner, S. (2019). Türkiye ekonomisinde kalkınma planları ve kalkınma planlarındaki söylem değişiklikleri. Uluslararası Ekonomi Siyaset İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 2(3), 121–131.
• Dagi, D. (2020). The EU–Turkey migration deal: Performance and prospects. European Foreign Affairs Review, 25(2), 197–216. https://doi.org/10.54648/eerr2020019
• Danış, A. D. (2004). Yeni göç hareketleri ve Türkiye. Birikim Dergisi, 184–185, 216–224.
• de Haas, H. (2010). Migration and development: A theoretical perspective. International Migration Review, 44(1), 227–264. https://doi.org/10.1111/j.1747-7379.2009.00804.x
• Demirhan, Y., & Aslan, S. (2015). Türkiye’nin sınır ötesi göç politikaları ve yönetimi. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 23–62. https://doi.org/10.20493/bt.78101
• Eminoğlu, N. (2024). Securitization of migration: The case of Syrians in Türkiye. In S. A. Erkmen & M. E. Erendor (Eds.), The security dimensions of the Syrian civil war: The case of Türkiye. CRC Press. https://doi.org/10.1201/9781003461111
• Erder, S. (1996). İstanbul’a bir kent kondu: Ümraniye. İletişim Yayınları.
• Erdoğan, M., & Kaya, A. (Eds.). (2015). Türkiye’nin göç tarihi: 14. yüzyıldan 21. yüzyıla Türkiye’ye göçler. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Fargues, P., & Fandrich, C. (2012). Migration after the Arab Spring (MPC Research Report). European University Institute, Robert Schuman Centre for Advanced Studies.
• Fassin, D. (2005). Compassion and repression: The moral economy of immigration policies in France. Cultural Anthropology, 20(3), 362–387. https://doi.org/10.1525/can.2005.20.3.362
• Geiger, M., & Pécoud, A. (2010). The politics of international migration management. In M. Geiger & A. Pécoud (Eds.), The politics of international migration management (pp. 1–20). Palgrave Macmillan.
• Geiger, M., & Pécoud, A. (2013). Migration, development and the “migration and development nexus”. Population, Space and Place, 19(4), 369–374. https://doi.org/10.1002/psp.1778
• Ghosh, B. (2000). Managing migration: Time for a new international regime? Oxford University Press.
• Gökalp Aras, N. E. (2019). A game changer in EU–Turkey relations: The opportunities and pitfalls of migration policy. The International Spectator, 54(4), 47–61. https://doi.org/10.1080/03932729.2019.1670481
• Hamza Çelikyay, H. (2021). Türkiye’de çevre politikaları: Kalkınma planları üzerinden bir inceleme. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 6(15), 185–205. https://doi.org/10.25204/iktisad.839408
• İçduygu, A. (2015). Syrian refugees in Turkey: The long road ahead. Brookings Institution. https://www.brookings.edu/articles/syrian-refugees-in-turkey-the-long-road-ahead/
• İçduygu, A., & Nimer, M. (2019). The politics of return: Exploring the future of Syrian refugees in Jordan, Lebanon and Turkey. Third World Quarterly, 41(3), 415–433. https://doi.org/10.1080/01436597.2019.1675503
• İçduygu, A., & Üstübici, A. (2014). Negotiating mobility, debating borders: Migration diplomacy in Turkey–EU relations. In New border and citizenship politics (pp. 44–59). Palgrave Macmillan.
• İçduygu, A., Erder, S., & Gençkaya, Ö. F. (2014). Türkiye’nin uluslararası göç politikaları, 1923–2023: Ulus-devlet oluşumundan ulus-ötesi dönüşümlere. Koç Üniversitesi Göç Araştırmaları Merkezi.
• Jongerder, J. (2008). Türkiye’de iskan sorunu ve Kürtler: Modernite, savaş ve mekan politikaları üzerine bir çözümleme. Vate Yayınları.
• Karadağ, S. (2019). Extraterritoriality of European borders to Turkey: An implementation perspective of counteractive strategies. Comparative Migration Studies, 7(12), 1–16.
• Karadağ, S., & Sert, D. Ş. (2023). (Non-)deport to discipline: The daily life of Afghans in Turkey. Journal of Refugee Studies, 36(3), 449–466.
• Karpat, K. H. (1976). The gecekondu: Rural migration and urbanization. Cambridge University Press.
• Karpat, K. (2013). Osmanlı’dan günümüze etnik yapılanma ve göçler. Timaş Yayınları.
• Kaya, A., & Şahin, B. (Eds.). (2007). Kökler ve yollar: Türkiye’de göç süreçleri. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Kayacan, E. (2022). Türkiye’nin nüfus politikalarındaki değişimin kalkınma planları üzerinden değerlendirilmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 22(54), 107–139. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.1081252
• Kayaoglu, A., Şahin-Mencütek, Z., & Erdoğan, M. M. (2021). Return aspirations of Syrian refugees in Turkey. Journal of Immigrant & Refugee Studies, 20(4), 561–583. https://doi.org/10.1080/15562948.2021.1955172
• Keleş, R. (2004). Kentleşme politikası. İmge Kitabevi.
• Kirişci, K. (2014). Syrian refugees and Turkey’s challenges: Going beyond hospitality (pp. 1–46). Brookings.
• Kurtuluş, H. (2003). Mekânda billurlaşan kentsel kimlikler: İstanbul’da yeni sınıfsal kimlikler ve mekânsal ayrışmanın bazı boyutları. Doğu Batı Düşünce Dergisi, 6(23), 75–96.
• Lefebvre, H. (1996). Writing on cities. Blackwell Publishers.
• Lewkowicz, R. (2021). Informal practices in illicit border-regimes: The economy of legal and fake travel documents sustaining the EU asylum system. Migration Letters, 18(2), 177–188.
• Muftuler-Bac, M. (2021). Externalization of migration governance, Turkey’s migration regime, and the protection of the European Union’s external borders. Turkish Studies, 23(2), 290–316. https://doi.org/10.1080/14683849.2021.1943661
• Oner, M. A., & Saritas, O. (2005). A systems approach to policy analysis and development planning. Technological Forecasting and Social Change, 72(7), 886–911. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2004.11.002
• Sağıroğlu, A. Z. (2022). Migration and human mobility in Turkey’s development plans: An assessment on the First (1967–1972) and Second (1967–1972) development plans. İçtimaiyat, Göç ve Mültecilik Özel Sayısı, 16–35. https://doi.org/10.33709/ictimaiyat.1106055
• Sağlam, S. (2006). Türkiye’de iç göç olgusu ve kentleşme. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları, 5, 33–44.
• Salep, M. (2017). Türk iktisat tarihi açısından Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1963–1967). Journal of Turkish Studies, 12(12), 209–230. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.11778
• Song, Y. (2012). Planning institutions: China. In S. J. Smith (Ed.), International encyclopedia of housing and home (pp. 196–201). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-08-047163-1.00440-9
• Sriskandarajah, D. (2005). Migration and development. Global Commission on International Migration.
• T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2019). On Birinci Kalkınma Planı (2019–2023). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/On_Birinci_Kalkinma_Plani-2019-2023.pdf
• T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). On İkinci Kalkınma Planı (2024–2028). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/12/On-Ikinci-Kalkinma-Plani_2024-2028_11122023.pdf
• T.C. İçişleri Bakanlığı. (2005). İltica ve göç alanındaki Avrupa Birliği müktesebatının üstlenilmesine ilişkin Türkiye ulusal eylem planı. https://www.goc.gov.tr/kurumlar/goc.gov.tr/yonetmelikler/Temel-Belgeler/Iltica-Ve-Goc-Ulusal-Eylem-Plani.pdf
• T.C. Kalkınma Bakanlığı. (2013). Onuncu Kalkınma Planı (2014–2018). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Onuncu_Kalkinma_Plani-2014-2018.pdf
• Tekeli, İ. (2002). Osmanlı İmparatorluğu’ndan günümüze nüfusun zorunlu yer değiştirmesi ve iskan sorunu. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Tekeli, İ. (2014). Göç ve ötesi. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Turner, M., & Hulme, D. (1997). Planning for development: The solution or the problem? In M. Minogue, C. Polidano, & D. Hulme (Eds.), Governance, administration and development (pp. 179–196). Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-1-349-25675-4_6
• Tüzünkan, D. (2015). Türkiye’de uygulanan Beş Yıllık Kalkınma Planlarının istihdam politikaları açısından değerlendirilmesi. Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 90–117. https://doi.org/10.18221/bujss.87517
• UNHCR. (2024). Global trends: Forced displacement in 2023. https://www.unhcr.org/media/global-trends-report-2023
• Uzunparmak, M. (2023). Türkiye Cumhuriyeti’nin yüzüncü yılında Türkiye’nin göç politikalarını kalkınma planları üzerinden okumak. Türk İdare Dergisi, 497, 571–602.
• van Ostaijen, M., & Scholten, P. (2018). Between mobility and migration: The consequences and governance of intra-European movement. In P. Scholten & M. van Ostaijen (Eds.), Between mobility and migration: The multi-level governance of intra-European movement (pp. 1–17). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-77991-1_1
• Waterston, A. (1965). Development planning: Lessons of experience. Oxford University Press.
• Willis, K. (2010). Introduction: Mobility, migration and development. International Development Planning Review, 32(3–4). https://doi.org/10.3828/idpr.2010.15
• Yıldız, M. Ş. (2019). Stratejik yönetim anlayışının Beş Yıllık Kalkınma Planları çerçevesinde değerlendirilmesi. Uluslararası Akademik Birikim Dergisi, 1(1), 1–13. https://doi.org/10.53001/uluabd.2021.6