Bu çalışma, Makine Çevirisi (MÇ) alanında şeffaflık ve hesap verebilirlik kavramlarının politika belgelerinde, kurumsal söylemlerde ve akademik yazında nasıl tanımlandığını, uygulandığını ve dönüştüğünü incelemektedir. Veri seti; altı uluslararası politika belgesi (örneğin UNESCO, OECD, AB Yapay Zekâ Yasası taslakları), yirmi üç hakemli akademik makale ve 2018–2024 yılları arasında önde gelen MÇ sağlayıcıları tarafından yayımlanan dokuz kurumsal açıklama ve teknik yönergeden oluşmaktadır. Belgeler, MÇ sistemlerinde şeffaflık, sorumluluk veya açıklanabilirlik kavramlarına açık atıf yapılması ölçüt alınarak amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilmiştir. Analiz, Braun ve Clarke’ın tematik analiz çerçevesi izlenerek yürütülmüş ve NVivo yazılımı ile desteklenen yinelemeli, tümevarımsal bir kodlama süreci uygulanmıştır. Bulgular üç ana tema ortaya koymaktadır: (1) şeffaflığın politik söylemde söylemsel olarak genişlemesi, şeffaflığın evrensel bir güvence olarak sunulmasına karşın uygulama ölçütlerinin belirsiz kalması; (2) kurumsal iletişimde hesap verebilirliğin kaydırılması, değerlendirme emeği ve risk yönetiminin kullanıcıya yüklenmesi; ve (3) akademik yazında şeffaflığın daralması, kavramın kuramsal olarak tartışılmasına rağmen MÇ iş akışlarına ampirik düzeyde sınırlı entegrasyon sağlanması. Bu bulgular doğrultusunda çalışma, MÇ’de teknik, etik ve bağlamsal anlam katmanlarını bütünleştiren ilişkisel bir model olarak Hermeneutik Şeffaflık kavramını önermektedir. Çalışma, yüksek düzeyli söylem ile uygulamadaki gerçeklik arasındaki boşluklara dikkat çekmekte ve şeffaflığın durağan bir gereklilik değil; duruma bağlı, yorumlayıcı ve diyalojik bir süreç olarak yeniden düşünülmesi gerektiğini savunmaktadır. MÇ araştırmaları, yönetişim mekanizmaları ve platform tasarımı için sonuçlar da tartışılmaktadır.
Makine çevirisi şeffaflık hesap verebilirlik yapay zekâ etiği çeviri etiği
This study examines how transparency and accountability are articulated, operationalized, and transformed across policy documents, corporate communication, and academic discourse on Machine Translation (MT). The dataset consists of six international policy documents (e.g., UNESCO, OECD, EU AI Act drafts), twenty-three peer-reviewed academic articles, and nine corporate statements and technical guidelines issued by leading MT providers between 2018 and 2024. Documents were selected through purposive sampling based on explicit references to transparency, responsibility, or explainability in MT systems. The analysis follows Braun and Clarke’s thematic framework and was conducted through an iterative, inductive coding process supported by NVivo. Three overarching themes emerged: (1) the rhetorical expansion of transparency in policy discourse, where transparency is framed as a universal safeguard yet operational criteria remain vague; (2) the displacement of accountability in corporate communication, which locates evaluative labour and risk management at the user’s end; and (3) the narrowing of transparency in academic texts, where the concept is discussed conceptually but seldom integrated into empirical MT workflows. Building on these findings, the article proposes Hermeneutic Transparency as a relational model that integrates technical, ethical, and contextual layers of meaning-making in MT systems. The study highlights gaps between high-level discourse and actual implementation practices and argues that transparency should be reconceived not as a static requirement but as a situated, interpretive and dialogic process. Implications for MT research, governance, and platform design are also discussed.
Machine translation transparency accountability AI ethics translation ethics
| Birincil Dil | İngilizce |
|---|---|
| Konular | Makine Öğrenme (Diğer), Bilgi Temsili ve Akıl Yürütme, İletişim Sistemleri |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 27 Ekim 2025 |
| Kabul Tarihi | 14 Ocak 2026 |
| Yayımlanma Tarihi | 28 Mart 2026 |
| DOI | https://doi.org/10.18037/ausbd.1811507 |
| IZ | https://izlik.org/JA37CE26SJ |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2026 Cilt: 26 Sayı: 1 |
Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.