COVID-19 Pandemisinin Kaos Yönetimi Perspektifinden İncelenmesi

Öz

Teknoloji, krizler, yenilikler ve yaşanan hızlı değişimler örgütleri kaosa sürükleyebilir. COVID-19 pandemisi belirsizlik ve karmaşıklığın egemen olduğu kaotik bir ortam yaratmıştır. Kaotik ortamlar yeni yönetim yaklaşımlarını gerekli kılmıştır. Bu bağlamda, kaotik sistemlerin yönetiminde kaos yaklaşımı, yönetim biliminde giderek önem kazanmaktadır. Karmaşıklığın, belirsizliğin ve hızlı değişimlerin söz konusu olduğu dinamik çevre koşullarında kaos yaklaşımı, yönetim süreçlerine alternatif bir bakış açısı kazandırmaktadır. Bu çalışmada, kaos, kaos yaklaşımı ve özellikleri, kaos yaklaşımının yönetim bilimindeki yeri, kaos yaklaşımı bağlamında COVID-19 ve Türkiye’nin COVID-19 süreci kaos yaklaşımı açısından ele alınmıştır. Çalışmada, Türkiye’nin pandemi dönemindeki uygulamalarının kaos yaklaşımı ve ilkeleri ile ilişkilendirilerek incelenmesi amaçlanmıştır. Türkiye’nin pandemideki kaotik süreci yönetmeye yönelik uygulamalarının kaos yaklaşımının teorik çerçevesiyle uyumlu olduğu ifade edilebilir. Dolayısıyla, kaos yaklaşımı kriz durumlarında örgütlerin yönetimini kolaylaştırmaktadır. Gelecekteki krizlere hazırlıklı olmak için tecrübelerinden ve hatalarından sonuç çıkararak yeni bilgi yaratan ve bu bilgiyi sorunların çözümünde kullanan öğrenen organizasyon anlayışı benimsenmelidir.

Anahtar Kelimeler

• COVID-19
• kaos
• kaos yönetimi
• pandemi

Destekleyen Kurum

Herhangi bir kurum ya da kuruluştan finansal destek alınmamıştır.

Etik Beyan

Bu bir inceleme makalesidir.

Examining the COVID-19 Pandemic from the Perspective of Chaos Management

Öz

Technology, crises, innovations and rapid changes can drive organizations into chaos. The COVID-19 pandemic has created a chaotic environment dominated by uncertainty and complexity. Chaotic environments require new management approaches. In this context, the chaos approach in the management of chaotic systems is becoming increasingly important in management science. In dynamic environmental conditions characterized by complexity, uncertainty and rapid changes, the chaos approach provides an alternative perspective to management processes. In this study, chaos, the chaos approach and its characteristics, the place of the chaos approach in management science, COVID-19 in the context of the chaos approach and Türkiye’s COVID-19 process are examined from the perspective of the chaos approach. The study aims to examine Türkiye’s practices during the pandemic period in relation to the chaos approach and its principles. It can be stated that Türkiye’s practices in managing the chaotic process during the pandemic are consistent with the theoretical framework of chaos theory. Therefore, the chaos approach facilitates the management of organizations in crisis situations. To be prepared for future crises, the concept of a learning organization should be adopted which creates new knowledge by drawing conclusions from its experiences and mistakes and using this knowledge to solve problems.

Anahtar Kelimeler

• COVID-19
• chaos
• chaos management
• pandemic

Destekleyen Kurum

This research did not receive support from any funding agency/industry.

Etik Beyan

This is a review article.

Kaynakça

1. Açıkalın, Ş. N., & Erçetin, Ş. Ş. (2022). Understanding COVID-19 with chaos theory: Dynamics and implications for societies. In Ş. Ş. Ş. Ş. Erçetin & Ş. N. Açıkalın (Eds.), Beyond COVID-19: Multidisciplinary approaches and outcomes on diverse fields (pp. 1-18). World Scientific Publishing Europe Ltd. https://doi.org/10.1142/q0338
2. Akgün, O., & Yalman, F. (2022). Türkiye’de COVID-19 salgınının ilk döneminde uygulanan hükümet politikalarının kriz yönetimi bakış açısıyla irdelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 21(83), 1408-1421. https://doi.org/10.17755/esosder.880564
3. Akyazı, T. E. (2023). Kaos, karmaşıklık ve girişimcilik: Yeni bir paradigma. İşletme, 4(2), 255-268. https://doi.org/10.57116/isletme.1316058
4. Altun, S. A. (2001). Kaos ve yönetim. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 28(28), 451-469. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/108482
5. Ayaz, İ. S., Bucak, U., Mollaoğlu, M., & Esmer, S. (2022). Resilience strategies of ports against Covid-19 in terms of chaos theory. Marine Policy, 146, 105323, 1-9. https://doi.org/10.1016/j.marpol.2022.105323
6. Bağcı, H. (2020). Kaos teorisi kapsamında Covid-19’un finansal piyasalar üzerindeki kelebek etkisinin incelenmesi. Turkish Studies, 15(7), 2795-2810. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.46280
7. Balcı, A. (2013). Managing on the edge of chaos. In S. Banerjee & Ş. Ş. Erçetin (Eds.), Chaos, complexity and leadership 2012 (pp. 119-129). Springer. https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-94-007-7362-2_16
8. Bayer, E., & Cengiz, M. (2020). Sağlık sektöründeki yönetim kaosuna büyük veri çözüm sunabilir mi?. Turan: Stratejik Araştırmalar Merkezi, 12(46), 275-285. http://dx.doi.org/10.15189/1308-8041

9. Calistri, A., Roggero, P. F., & Palù, G. (2024). Chaos theory in the understanding of COVID-19 pandemic dynamics. Gene, 912, 148334, 1-6. https://doi.org/10.1016/j.gene.2024.148334
10. Ciotti, M., Ciccozzi, M., Terrinoni, A., Jiang, W. C., Wang, C. B., & Bernardini, S. (2020). The COVID-19 pandemic. Critical Reviews in Clinical Laboratory Sciences, 57(6), 365-388. https://doi.org/10.1080/10408363.2020.1783198
11. Çırpan, H., & Güner, Ş. (2021). Kaotik durumlarda hastane yönetimi ve liderlik: Kovid-19 salgını üzerine nitel bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 12(30), 449-465. https://doi.org/10.21076/vizyoner.820495
12. Dereli, T., Durmuşoğlu, A., & Kanat, Ş. (2006). İşletmelerde kaos yönetimi. Journal of İstanbul Kültür University, (3), 23-29. https://openaccess.iku.edu.tr/server/api/core/bitstreams/5ae9f2b9-5e75-4696-b17a-ef5dc6ba74e2/content
13. Dunham-Taylor, J. (2014). Organizations: Surviving within a chaotic, complex, value-based environment. In J. Dunham-Taylor & J. Z. Pinczuk (Eds.), Financial Management for Nurse Managers (pp.81-164). Jones & Bartlett Learning. https://books.google.com.tr/books/about/Financial_Management_for_Nurse_Managers.html?id=pCR2AwAAQBAJ&redir_esc=y
14. Ertürk, A. (2012). Kaos kuramı: Yönetim ve eğitimdeki yansımaları. Kastamonu Eğitim Dergisi, 20(3), 849-868. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/806986
15. Farazmand, A. (2003). Chaos and transformation theories: A theoretical analysis with ımplications for organization theory and public management. public organization review: A Global Journal, 3, 339-372. https://link.springer.com/article/10.1023/B:PORJ.0000004814.35884.a3
16. Filiz, M. (2024). Evaluating chaos theory ın health management. In E. Şahna, H. Akgül, & Z. Selamoğlu (Eds.), International Studies In Health Sciences (pp. 33-54). Serüven Yayınevi. https://www.seruvenyayinevi.com/Webkontrol/uploads/Fck/healthekim2024_2.pdf
17. Gordon, T., & Greenspan, D. (1994). The management of chaotic systems. Technological Forecasting and Social Change, 47(1), 49-62. https://doi.org/10.1016/0040-1625(94)90039-6
18. İşlek, E., Özatkan, Y., Bilir, M. K., Arı, H. O., Çelik, H., & Yıldırım, H. H. (2021). Türkiye’de COVID-19 pandemisi yönetimi ve sağlık politikası stratejileri. Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı Dergisi, 4(2), 54-65. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1882705
19. Karabulut, M. Ş., & Wolff, R. A. (2022). Kaos teorisi ve yönetim. In Ş. Karabulut (Ed.) Yönetim ve Strateji Alanında Yaşanan Gelişmelere Akademik Yorumlar (pp. 41-54). Ekin Yayınevi. https://www.researchgate.net/publication/364336719_KAOS_TEORISI_VE_YONETIM
20. Koçel, T. (2023). İşletme yöneticiliği. Beta Yayıncılık.
21. Köse, A. (2023). Kaos teorisi perspektifinde COVID-19: düzensizliğin düzeninde keşfedilen “yeni normal”. TAM Akademi Dergisi, 2(2), 212-225. https://doi.org/10.58239/tamde.2023.04.004.x
22. Kuşçu, S., Şimşek, Y., & Alan, H. (2020). Kaos kuramının yönetici hemşireler açısından önemi. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 7(1), 153-159. https://doi.org/10.5222/SHYD.2020.07742
23. Levy, D. (1994). Chaos theory and strategy: theory, application, and managerial implications. Strategic Management Journal, 15(S2), 167-178. https://doi.org/10.1002/smj.4250151011
24. Mashuri, A., Adenan, N. H., Abd Karim, N. S., Wei, S. T., & Zeng, Z. (2024). Application of chaos theory in different fields- A literature review. Journal of Science and Mathematics Letters, 12(1), 92-101. https://doi.org/10.37134/jsml.vol12.1.11.2024
25. Mason, R. B. (2007). The external environment's effect on management and strategy: A complexity theory approach. Management Decision, 45(1), 10-28. https://doi.org/10.1108/00251740710718935
26. Murphy, P. (1996). Chaos theory as a model for managing issues and crises. Public Relations Review, 22(2), 95-113. https://doi.org/10.1016/S0363-8111(96)90001-6
27. Mutlu, A., & Sakınç, İ. (2006). Yönetimde kaos. Journal of İstanbul Kültür University, 3, 1-12. https://openaccess.iku.edu.tr/server/api/core/bitstreams/cb06962b-5b2a-458e-9fa8-ee90d4719cc7/content
28. Namaki, Z. (2018). The application of chaos management theories in organization. International Journal of Management Technology, 5(1), 39-45.
29. Öge, S. (2005). Düzen mi düzensizlik (kaos) mi? örgütsel varlığın sürdürülebilirliği açısından bir değerlendirme. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (13), 285-303. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1722247
30. Öztürk, Z. (2016). Chaos and complexity approach in management. In Ş. Ş. Erçetin & H. Bağcı (Eds.) Handbook of research on chaos and complexity theory in the social sciences (pp. 153-167). IGI Global Scientific Publishing. https://doi.org/10.4018/978-1-5225-0148-0.ch012
31. Russell, R. A. (2006). Chaos theory and managerial approaches. In D. Buhalis & C. Costa (Eds.) Tourism Management Dynamics (pp. 108-115). Routledge. https://opac.feb.uinjkt.ac.id/repository/c6224eadc39247b947c41830993a05e8.pdf#page=133
32. Şengöz, M. (2024). Kaos teorisinin yönetim pratiklerine katkısı. Uluslararası Gelişim Akademi Dergisi, 1(5), 34-52. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4017831
33. Singh, H., & Singh, A. (2002). Principles of complexity and chaos theory in project execution: A new approach to management. Cost Engineering, 44(12), 23-33. https://www.proquest.com/docview/220447111?pq-origsite=gscholar&fromopenview=true&sourcetype=Scholarly%20Journals
34. Turan, M. F., Turan, S. H., & Yiğit, A. M. (2025). Kalkınma planlarında hedef sapmaları: Kaos teorisi perspektifinden bir değerlendirme. Toplum Ekonomi ve Yönetim Dergisi, 6(3), 453-480. https://doi.org/10.58702/teyd.1700749
35. Türk Dil Kurumu (TDK). (2025). Kaos. Erişim Adresi: https://sozluk.gov.tr/
36. Yakut, H. F. (2018). Kaos teorisi ve yönetimde yeni arayışlar. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 9(22), 161-168. https://doi.org/10.21076/vizyoner.434972
37. Yılmaz, H. İ., Turğut, B., Çıtlak, G., Mert, O., Paralı, B., Engin, M., Aktaş, A., & Alimoğlu, O. (2021). Türkiye’de insanların COVID-19 aşısına bakışı. Dicle Tıp Dergisi, 48(3), 583-594. https://doi.org/10.5798/dicletip.988080
38. Yüksel, M., & Esmer, Y. (2019). İşletme yönetiminde kaos yaklaşımı: teorik bir bakış. OPUS–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 12(18. UİK Özel Sayısı), 937-952. https://doi.org/10.26466/opus.584117
39. Wilding, R. (1998). The supply chain complexity triange: Uncertainty generation in the supply chain. International Journal of Physical Distribution and Logistics Management, 28(8), 599-616. https://doi.org/10.1108/09600039810247524
40. World Health Organization (WHO). (2025). Coronavirus disease (COVID-19). Erişim Adresi: https://www.who.int/health-topics/coronavirus#tab=tab_1