EVERYONE’S MOURNING HAS ITS OWN COLOR: AN INTERDISCIPLINARY STUDY ON THE CULTURAL CONSTRUCTION OF MOURNING

Öz

This study aims to offer a multifaceted perspective on the mourning process that unfolds after death by addressing it within folkloric, cultural, and sociological contexts. Referring to the words of Rumi, “Everyone’s death is in their own color,” the paper explores how experiences of death and mourning vary not only on an individual level but also within social and cultural frameworks. In modern societies, the increasing emphasis on individual identity, the widespread influence of secularization, and the integration of digital technologies into everyday life have led mourning experiences to deviate from traditional forms, becoming more individualized and diversified. In this regard, mourning is not only approached as a psychological response but also as a cultural field where collective memory, symbolic representations, practices of remembrance, and social identities are produced and negotiated. From a folkloristic standpoint, the study analyzes traditional mourning expressions in Anatolian culture—such as ritual practices, verbal formulas, and symbolic behaviors—including wearing black, mourning baths, funerary meals, halva preparation, and lokma distribution. Gender-based mourning expressions are also discussed within this framework. In addition, from a sociological perspective, the study examines the influence of variables such as gender, class, and ethnic identity on mourning processes. The emergence of new mourning practices through digitalization and commemoration forms shared on social media further enables a comparative analysis of traditional and contemporary mourning. Ultimately, the study concludes that mourning is not merely an individual experience but a multilayered social phenomenon shaped by cultural norms, social roles, and the dynamics of the digital age. The interaction between traditional folk culture and contemporary sociological dynamics reshapes the forms and meanings of mourning expression.

Anahtar Kelimeler

• Mourning Culture
• Folklore
• Sociology
• Digitalisation and Mourning
• Collective Memory.

HERKESİN MATEMİ KENDİ RENGİNDEDİR: YASIN KÜLTÜREL İNŞASI ÜZERİNE DİSİPLİNLERARASI BİR İNCELEME

Öz

Bu çalışma, bireysel bir deneyim olarak ölümün ardından gelişen yas sürecini; folklorik, kültürel ve sosyolojik bağlamlarda ele alarak çok katmanlı bir perspektif sunmayı amaçlamaktadır. Hz. Mevlânâ’nın “Herkesin ölümü kendi rengindedir.” sözüne atıfla, ölüm ve matemin bireysel farklılıklar kadar toplumsal ve kültürel yapılar içinde nasıl çeşitlendiği tartışılmaktadır. Modern toplumlarda bireysel kimliğin ön plana çıkması, sekülerleşmenin yaygınlaşması ve dijital teknolojilerin gündelik yaşama nüfuzu, yas deneyimlerinin geleneksel formlardan saparak daha bireyselleşmiş ve çoğullaşmış biçimlerde yaşanmasına neden olmuştur. Çalışmada yas, yalnızca psikolojik bir tepki değil; kültürel sembollerin, kolektif belleğin, anımsama pratiklerinin ve toplumsal kimliklerin üretildiği bir alan olarak ele alınmaktadır. Halkbilimi bakış açısıyla, Anadolu kültüründe yasın ifadesinde kullanılan ritüeller, sözlü kalıplar kolektif ritüel biçimleri ve sembolik davranış biçimleri analiz edilmiştir. Siyah giyme, yas hamamı, ölü yemeği, helva kavurma, lokma dağıtma gibi uygulamalarla birlikte toplumsal cinsiyete bağlı yas ifade biçimleri, bu çerçevede değerlendirilmiştir. Öte yandan sosyolojik yaklaşım doğrultusunda, toplumsal cinsiyet, sınıf ve etnik kimlik gibi değişkenlerin yas süreçleri üzerindeki belirleyici rolü incelenmiştir. Ayrıca dijitalleşmeyle birlikte ortaya çıkan yeni yas pratikleri ve sosyal medya üzerinden kurulan anma biçimleri, geleneksel ve çağdaş matemin karşılaştırmalı olarak ele alınmasını sağlamaktadır. Bu çalışmada, yasın sadece bireysel bir deneyim değil; kültürel normlar, toplumsal roller ve dijital çağın etkisiyle biçimlenen çok katmanlı bir toplumsal olgu olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Geleneksel halk kültürü ile çağdaş sosyolojik dinamikler arasındaki etkileşim, matemin ifade biçimlerini ve anlam çerçevesini dönüştürmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yas Kültürü
• Halkbilimi
• Sosyoloji
• Dijitalleşme ve Matem
• Kolektif Bellek.

Kaynakça

1. Akinyemi, Charlotte., & Hassett, Alex. 2021. “He’s Still There”: How Facebook Facilitates Continuing Bonds With the Deceased”. Omega, 88(2), 620–637. https://doi.org/10.1177/00302228211048672
2. Aktaş, Aysel. 2015. “Alevilerde Ölüm, Cenaze, Yas İlgili İnanç ve Ritüeller”. Alevilik-Bektaşilik Araştırmaları Dergisi, (12), 17–66. (https://isamveri.org/pdfdrg/D03540/2015_12/2015_12_AKTASA.pdf, Erişim Tarihi:18.03.2025).
3. Albayrak, Nurettin. 2009. Türkiye Türkçesinde Atasözleri. E. Taylan. Yayına Hazırlayan. İstanbul: Kapı Yayınları.
4. Alois, Hahn. 1968. Einstellungen Zum Tod Und İhre Soziale Bedingtheit. Stuttgart, Enke.
5. Alptekin, Ali Berat 1994. “Çukurova Âşıklarında ‘Ağıt Yakma’ Geleneği”, İçel Kültürü, Y.8, S.34, Temmuz, s.9-12.
6. Ariès, Philippe. 1974. Western Attitudes Toward Death: From The Middle Ages To The Present. (Vol. 3). JHU Press. Arnold, Michael., Gibbs, Martin., Kohn, Tamara., Meese, Jason., &
7. Nansen, Bjorn. 2017. Death and Digital Media (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315688749
8. Bassett, J. Debra. 2015. “Who Wants to Live Forever? Living, Dying and Grieving in Our Digital Society”. Sociology, 4(4), 1127–1144. https://doi.org/10.3390/socsci4041127

9. Bauman, Zymunt. 2000. Ölümlülük, Ölümsüzlük ve Diğer Hayat Stratejileri. Çev. Nurgül Demirdöven. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
10. Berridge, Virginia., & Hall, Marijke. 2020. Media and Mourning: The Role of News and Digital Platforms in Collective Grief. Media And Society.
11. Bloch, Maurice. 1982. Death, Women And Power. In Death And The Regeneration Of Life, Eds. Maurice Bloch & Jonathan Parry, Cambridge University Press, s. 211.
12. Bourdieu, Pierre. 2015. Pratik Nedenler. Çev. Hülya Uğur Tanrıöver. 2. Baskı. Ankara: Hil Yayınları.
13. Bowlby, John. 1980. Attachment and Loss: Loss, Sadness and Depression. (Vol. 3, p. 472). New York: Basic Books.
14. Brubaker, Jed. R., Hayes, Gillian. R., & Dourish, Paul. 2013. “Beyond The Grave: Facebook as a Site for The Expansion of Death and Mourning”. The Information Society, 29(3), 152-163.
15. Butler, Judith. 2004. “Precarious Life: The Powers of Mourning and Violence”. Verso.
16. Canetti, Elias. 2007. Ölüm Üzerine. Çev. Gürsel Aytaç. İstanbul: Payel Yayınevi.
17. Canpolat, Ömer., & Civelek, Hatice Yaprak. 2022. “Salgında Yas Bağlamı: Mekânlar, Ritüeller, Gidenler ve Kalanlar”. Journal Of Economy Culture And Society, 65, 81-104. https://doi.org/10.26650/JECS2021-998811
18. Connell, Raewyn. 2009. Gender in world perspective (2nd ed.). Polity Press.
19. Çıblak, Nilgün. 2005. “Türk Halk Kültürü İçerisinde Mersin Ağıtlarının Yeri”, Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 14, Sayı 2, s.201-226
20. Davoudi, Nilou. (2023). “An uncharted liminality: The transformative impact of social media on mourning in the digital age”. The iJournal, 9(1), 1–15.
21. Demir, Asım. (2022). “Diyarbakır Halk Kültüründe Ölümle İlgili İnanış, Adet ve Pratikler”. Dicle İlahiyat Dergisi, 25(1), 223–251.