Araştırma Makalesi

SAHRA ALTI AFRİKA ÜLKELERİNDE İKTİSADİ BÜYÜME, İSTİHDAM, SAĞLIK HARCAMALARI VE HAVA KİRLİLİĞİNİN YAŞAM SÜRESİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

Cilt: 17 20 Kasım 2026
PDF İndir
TR EN

SAHRA ALTI AFRİKA ÜLKELERİNDE İKTİSADİ BÜYÜME, İSTİHDAM, SAĞLIK HARCAMALARI VE HAVA KİRLİLİĞİNİN YAŞAM SÜRESİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

Öz

Bu araştırmanın amacı, 43 Sahra Altı Afrika (SSA) ülkesinde iktisadi büyüme, istihdam, sağlık harcamaları ve hava kirliliğinin doğumdan beklenen yaşam süresi üzerindeki etkisini panel veri yöntemiyle test etmektir. Araştırma 2000-2023 dönemini kapsamaktadır. Araştırmada yapılan ön testler neticesinde analiz modelleri olarak panel otoregresif dağıtılmış gecikmeli (Panel ARDL) testiyle Dumitrescu & Hurlin panel nedensellik testi kullanılmıştır. Yapılan Panel ARDL analiz bulguları; iktisadi büyüme, istihdam ve sağlık harcamalarının doğumdan beklenen yaşam süresi üzerindeki etkilerinin pozitif, hava kirliliğinin doğumdan beklenen yaşam süresi üzerindeki etkisinin ise negatif olduğunu göstermektedir. Ayrıca kısa dönemli bulgulara göre iktisadi büyümenin doğumdan beklenen yaşam süresi üzerindeki etkisi negatiftir. Panel nedensellik bulgularına bakıldığında, sağlık harcamaları ile hava kirliliğinden doğumdan beklenen yaşam süresine doğru tek yönlü nedensellik ilişkisine rastlanmıştır. İstihdam ile doğumdan beklenen yaşam süresi arasında ise çift yönlü nedensellik ilişkisine rastlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

CO2, İktisadi Büyüme, İstihdam, Sağlık Harcamaları, Yaşam Süresi

Etik Beyan

Bu çalışmanın tüm hazırlanma süreçlerinde etik kurallara uyulduğunu beyan ederim.

Kaynakça

  1. Aderemi, T., A. & Sikwela, M., M. (2026). An econometric analysis of carbon footprints and life expectancy in China. International Journal of Energy Economics and Policy, 16(1), 974-979. https://doi.org/10.32479/ijeep.20051
  2. Akbulut, F. (2023). Sahra Altı Afrika ülkelerinde sosyo-ekonomik faktörlerin ortalama yaşam süresine etkisinin panel veri analiz yöntemiyle incelenmesi. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 23(1), 55-67. https://doi.org/10.11616/asbi.1205115
  3. Akinlo, A. E. & Sulola, A.O. (2019). Health care expenditure and infant mortality in sub-Saharan Africa, Journal of Policy Modeling, 41(2019), 168–178. https://doi.org/10.1016/j.jpolmod.2018.09.001
  4. Alghannam, R. & Alharbi, A. (2026). Assessing the impact of government healthcare expenditure and life expectancy on economic growth in Saudi Arabia: An econometric time-series study (2000–2023). Health Economics Review, 16(13), 1-15. https://doi.org/10.1186/s13561-026-00720-4
  5. Audi, M., Poulin, M., Ahmad, K. & Ali, A. (2025). Modeling disaggregate globalization to carbon emissions in BRICS: A panel quantile regression analysis. Sustainability, 17(2638), 1-24. https://doi.org/10.3390/su17062638
  6. Aydin, B. (2020). The impact of economic indicators on life expectancy: A panel data analysis. Istanbul Journal of Economics, 70(1), 163-181. https://doi.org/10.26650/ISTJECON2019-002
  7. Baltagi, B. H., Feng, Q. & Kao, C. (2012). A lagrange multiplier test for cross-sectional dependence in a fixed effects panel data model. Journal of Econometrics, 170(1), 164–177. https://doi.org/10.1016/j.jeconom.2012.04.004
  8. Beyene, S. D. & Kotosz, B. (2021). Empirical evidence for the impact of environmental quality on life expectancy in African countries. Journal of Health & Pollution, 11(29), 1-16.
  9. Boundioa, J. (2025). Does public indebtedness matter in the effect of public health expenditure on human longevity in Sub-Saharan Africa countries? Evidence from dynamic panel threshold regression. Health Economics Review, 15(79), 1-15. https://doi.org/10.1186/s13561-025-00673-0
  10. Breusch, T. S. & Pagan, A. R. (1980). The Lagrange multiplier test and its applications to model specification in econometrics. The Review of Economic Studies, 47(1), 239–253. https://doi.org/10.2307/2297111

Kaynak Göster

APA
Aytekin, İ. (2026). SAHRA ALTI AFRİKA ÜLKELERİNDE İKTİSADİ BÜYÜME, İSTİHDAM, SAĞLIK HARCAMALARI VE HAVA KİRLİLİĞİNİN YAŞAM SÜRESİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ. Journal of Academic Approaches, 17, 1-21. https://doi.org/10.54688/ayd.1920160
AMA
1.Aytekin İ. SAHRA ALTI AFRİKA ÜLKELERİNDE İKTİSADİ BÜYÜME, İSTİHDAM, SAĞLIK HARCAMALARI VE HAVA KİRLİLİĞİNİN YAŞAM SÜRESİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ. Journal of Academic Approaches. 2026;17:1-21. doi:10.54688/ayd.1920160
Chicago
Aytekin, İbrahim. 2026. “SAHRA ALTI AFRİKA ÜLKELERİNDE İKTİSADİ BÜYÜME, İSTİHDAM, SAĞLIK HARCAMALARI VE HAVA KİRLİLİĞİNİN YAŞAM SÜRESİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ”. Journal of Academic Approaches 17 (Kasım): 1-21. https://doi.org/10.54688/ayd.1920160.
EndNote
Aytekin İ (20 Kasım 2026) SAHRA ALTI AFRİKA ÜLKELERİNDE İKTİSADİ BÜYÜME, İSTİHDAM, SAĞLIK HARCAMALARI VE HAVA KİRLİLİĞİNİN YAŞAM SÜRESİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ. Journal of Academic Approaches 17 1–21.
IEEE
[1]İ. Aytekin, “SAHRA ALTI AFRİKA ÜLKELERİNDE İKTİSADİ BÜYÜME, İSTİHDAM, SAĞLIK HARCAMALARI VE HAVA KİRLİLİĞİNİN YAŞAM SÜRESİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ”, Journal of Academic Approaches, c. 17, ss. 1–21, Kas. 2026, doi: 10.54688/ayd.1920160.
ISNAD
Aytekin, İbrahim. “SAHRA ALTI AFRİKA ÜLKELERİNDE İKTİSADİ BÜYÜME, İSTİHDAM, SAĞLIK HARCAMALARI VE HAVA KİRLİLİĞİNİN YAŞAM SÜRESİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ”. Journal of Academic Approaches 17 (20 Kasım 2026): 1-21. https://doi.org/10.54688/ayd.1920160.
JAMA
1.Aytekin İ. SAHRA ALTI AFRİKA ÜLKELERİNDE İKTİSADİ BÜYÜME, İSTİHDAM, SAĞLIK HARCAMALARI VE HAVA KİRLİLİĞİNİN YAŞAM SÜRESİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ. Journal of Academic Approaches. 2026;17:1–21.
MLA
Aytekin, İbrahim. “SAHRA ALTI AFRİKA ÜLKELERİNDE İKTİSADİ BÜYÜME, İSTİHDAM, SAĞLIK HARCAMALARI VE HAVA KİRLİLİĞİNİN YAŞAM SÜRESİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ”. Journal of Academic Approaches, c. 17, Kasım 2026, ss. 1-21, doi:10.54688/ayd.1920160.
Vancouver
1.İbrahim Aytekin. SAHRA ALTI AFRİKA ÜLKELERİNDE İKTİSADİ BÜYÜME, İSTİHDAM, SAĞLIK HARCAMALARI VE HAVA KİRLİLİĞİNİN YAŞAM SÜRESİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ. Journal of Academic Approaches. 20 Kasım 2026;17:1-21. doi:10.54688/ayd.1920160