Göç Sonucu İzmir’e Kazandırılan Ata İçkisi Kımızın Sürdürülebilirliği: Kemalpaşa Alaş Kazak Vadisi Örneği

Öz

Kımız, başta Orta Asya olmak üzere Türk topluluklarında tarih boyunca şifalı özellikleriyle bilinen geleneksel bir içecek olarak önemini korumuş; ancak Anadolu’da zamanla kullanımı sınırlı hale gelmiştir. Türkiye’nin ilk ve tek kımız üreticisi olan İzmir Kemalpaşa’daki Alaş Kımız Çiftliği hem kımız üretiminin sürdürülebilirliğini sağlamak hem de Türk kültürel mirasının önemli unsurlarından olan otağ ve kımızı tanıtmak amacıyla kurulmuştur. Bu araştırma, Türk kültür tarihinde önemli bir yere sahip olan ve zamanla Anadolu coğrafyasında unutulmaya yüz tutmuş geleneksel içeceklerden biri olan kımızı, kültürel sürdürülebilirlik bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nitel bir yaklaşım benimsenmiş ve örnek olay çalışması yöntemi kullanılmıştır. Veriler, yüz yüze mülakatlar, katılımcı gözlemler, basılı materyaller ve web sitesi incelemeleri yoluyla toplanmıştır. Elde edilen bulgular, Alaş Kımız Çiftliğinde kımızın yalnızca üretim süreciyle değil, aynı zamanda otağ, geleneksel kıyafetler ve ritüeller gibi unsurlarla birlikte sunulduğunu; bu bütüncül yaklaşımın ziyaretçilere otantik bir deneyim sağladığını ve kültürel mirasın görünür kılınmasında etkili olduğunu göstermektedir. Araştırma sonuçları, İzmir’in Kemalpaşa ilçesindeki Alaş Kımız Çiftliği’nin Türk kültürel değerlerinin korunmasına ve Anadolu’da kımız üretim geleneğinin yeniden canlandırılmasına önemli katkılar sunduğunu ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda hem yerel yönetimlerin hem de turizm politikalarının, geleneksel içeceklerin kültürel ve ekonomik değerini tanıyarak stratejik planlamalar yapması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türk mutfak kültürü
• göç
• kımız
• sürdürülebilirlik

The Sustainability of Our Ancestral Drink Koumiss Brought To Izmir as a Result of Migration: The Case of Kemalpaşa Alash Koumiss Farm

Öz

Throughout history, koumiss has maintained its importance as a traditional drink known for its medicinal properties in Turkic communities, particularly in Central Asia, but its use has become limited in Anatolia over time. Turkey first and only producer of koumiss, the Alash Koumiss Farm in Kemalpaşa, Izmir, was established both to ensure the sustainability of koumiss production and to promote otag and koumiss, which are important elements of Turkish cultural heritage. This research aims to examine koumiss, which has an important place in Turkish cultural history and is one of the traditional beverages that have been forgotten in Anatolia over time, in the context of cultural sustainability. A qualitative approach was adopted in the research and a case study method was used. Data were collected through face-to-face interviews, participant observations, printed materials and website reviews. The findings show that in the Alash Koumiss Farm, koumiss is presented not only with the production process but also with elements such as otag, traditional clothes and rituals; this holistic approach provides visitors with an authentic experience and is effective in making cultural heritage visible. The research results reveal that the Alash Koumiss Farm in Kemalpaşa district of Izmir makes a significant contribution to the preservation of Turkish cultural values and the revitalization of the tradition of koumiss production in Anatolia. In this regard, it is recommended that both local governments and tourism policies recognize the cultural and economic value of traditional beverages and develop strategic plans accordingly.

Anahtar Kelimeler

• Turkish culinary culture
• migration
• koumiss
• sustainability

Kaynakça

1. Aksoy, E., Demirtaş, M. (2023). Anadolu'da geleneksel içecek kültürünün sürdürülebilirliği. Journal of Ethnogastronomy, 4(1), 45–58.
2. Aksoy, H. (2024). Bozkırın simgesi: Türk kültüründe atın yeri ve önemi. O. Koblanova, İ. Türkoğlu, S. Piriyeva Karaman (Ed.), Uluslararası Sosyal Bilimler Sempozyumu bildiriler kitabı içinde (s.338–347). https://aseadsempozyum.com/wp-content/uploads/2025/01/14.-ASEAD-TAM-METINLER-KITABI.pdf
3. Aksoy, M. (1998). Türklerde at kültürü ve kımız. Türk Dünyası Tarih Dergisi, (142), 40–41.
4. Akyürek, S., Özdemir, Ö., Genç, G. (2025). Orta Asya'dan Anadolu’ya uzanan bir yolculuk: Yörük mutfak kültürü. Aydın Gastronomy, 9(2), 519–535.
5. Anetshofer, H. (2023). The Turkic word qımız fermented mare’s milk: Early historical textual evidence and origin. Zemin: Literature Language and Cultural Studies, 6, 34–81.
6. Avieli, N. (2013). What is “local food? Dynamic culinary heritage in the world heritage site of Hoi An, Vietnam. Journal of Heritage Tourism, 8(2-3), 120–132.
7. Charmaz, K. (2011). Grounded theory methods in social justice research. The Sage Handbook of Qualitative Research, 4, 359–380.
8. Cochran, W. G. (2007). Sampling Techniques. John Wiley & Sons.

9. Creswell, J. W. (2007). Qualitative inquiry & research design: Choosing among five approaches (2. Baskı). SAGE Publications.
10. Danova, S., Petrov, K., Pavlov, P., Petrova, P. (2005). Isolation and characterization of Lactobacillus strains involved in koumiss fermentation. International Journal of Dairy Technology, 58(2), 100–105.
11. Duffy, M. E. (1985). Designing nursing research: the qualitative‐quantitative debate. Journal of Advanced Nursing, 10(3), 225–232.
12. Durmuş, I. (2014). Koumiss in Turkish culture environment. Milli Folklor, 26 (104), 75–84.
13. Ellis, A., Park, E., Kim, S., Yeoman, I. (2018). What is food tourism?. Tourism management, 68, 250–263. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2018.03.025
14. Ender, G., Karagözlü, C., Yerlikaya, O., Akbulut, N. (2006). Dünyada ve Türkiye’de tüketimi artan fermente süt içecekleri. Türkiye 9. Gıda Kongresi içinde (s.149–152). https://www.gidadernegi.org/TR/Genel/240934305585b.pdf?DIL=1&BELGEANAH=5270&DOSYAISIM=240934305.pdf
15. Erdal, M. (2009). What did the Old Turks call fermented mares’ milk? Z. Dingjing & A. Yakup (Ed.), Studies in Turkic Philology içinde (s. 293–297). China Minzu University Press.
16. Gökyay, O. Ş. (2007). Dedem Korkudun kitabı. Kabalcı Yayınevi.
17. Gömeç, S. Y. (2024). Türk kültürünün ana hatları. Berikan Yayınevi.
18. Gündoğdu, İ. (2018). Sağlık turizmi kapsamında Kırgızistan’da kımız tedavisi alan turistlerin memnuniyet ve sadakat algıları üzerine bir inceleme (Yüksek lisans tezi; Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi). http://manasbis.manas.edu.kg/thesis/tez/5c8a368f4a9a2.pdf
19. Gürsoy, D. (2006). Tarihin süzgecinde mutfak kültürümüz. Oğlak Yayınları.
20. İşcanoğlu, İ. B. (2024). Kırgız halk kültüründe kutsal bir içecek olarak kımız. Türkoloji ve Sosyo-Kültürel Araştırmalar Dergisi, 1(1), 77–89.
21. İzmir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü (2025, Ağustos 27). Kemalpaşa Alaş Kımız Çiftliği https://izmir.ktb.gov.tr/TR-77387/kemalpasa-alas-kazak-vadisi-kimiz-ciftligi.html
22. Kara, B., Demirtaş, S. (2021). Hardaliye: Bölgesel bir geleneksel içeceğin gastronomi turizmi potansiyeli. Anadolu Kültür ve Gastronomi Araştırmaları, 7(1), 23–38.
23. Karaçil, M. Ş., Tek, N. A. (2013). Dünyada üretilen fermente ürünler: Tarihsel süreç ve sağlıkla ilişkileri. Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 27(2), 163–174.
24. Kâşgarlı Mahmud. (2023). Divânü Lügâti’t-Türk (B. Atalay, Çev.). Türk Dil Kurumu Yayınları. (Orijinal eserin basım tarihi 1072-1074).
25. Kiyat, A. (2023). Kırgız mutfak kültüründe kış hazırlığı: gıdalar, kaplar ve muhafaza mekânları. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(1), 25–39.
26. Köseoğlu, N. (1991). Türk dünyası tarihi ve Türk medeniyeti üzerine düşünceler (s. 25). Ötüken Neşriyat.
27. Lewis, S. (2015). Qualitative ınquiry and research design: Choosing among five approaches. Health Promotion Practice, 16(4), 473–475.
28. Morgan, G., Smircich, L. (1980). The case for qualitative research. Academy of Management Review, 5(4), 491–500.
29. Özden, A. (2008). Diğer fermente süt ürünleri (biyoyoğurt-probiyotik yoğurt). Güncel Gastroenteroloji, 12(3), 169–181.
30. Öztuna, Y. (1983). Başlangıcından zamanımıza kadar Büyük Türkiye tarihi (Cilt 1, s. 17). Ötüken Neşriyat.
31. Ray, K. (2016). The ethnic restaurateur. Bloomsbury Academic.
32. Riskulova, S., Mihaylova, G. (2017). Koumiss therapy and ıts modern application in Kyrgyzstan. Central Asian Journal of Health, 3(2), 88–95.
33. Savaşır, A. (2021). Göçebe kültürlerin mutfak yapısı ve süt ürünleri. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 98(2), 123–134.
34. Soini, K., Birkeland, I. (2014). Exploring the scientific discourse on cultural sustainability. Geoforum, 51, 213–223.
35. Şen, M. A. (2021). Kars mutfak kültürünün Kocaeli’ye göç etmiş Karslılar tarafından kullanılma durumunun belirlenmesi üzerine bir araştırma. Doğu Coğrafya Dergisi, 26(45), 257–266.
36. Tegin, R. A. A., Gönülalan, Z. (2014). Bütün yönleriyle doğal fermente ürün kımız. Manas Journal of Enginering, 2(1), 21–34.
37. Throsby, D. (2012). Investment in urban heritage: Economic impacts of cultural heritage projects in FYR Macedonia and Georgia. World Bank Publications - Reports 17386, The World Bank Group.
38. Timothy, D., Ron, A. S. (2013). Heritage cuisines, regional identity and sustainable tourism. C. M. Hall, S. Gossling (Ed.), Sustainable culinary systems: Local foods, ınnovation, tourism and hospitality içinde (s. 275–290). Taylor and Francis. https://doi.org/10.4324/9780203114070
39. Üstün, Ö., Gökçe, R. (2001). Yurtdışında üretilen fermente süt içecekleri. Gıda Mühendisliği Dergisi, 5(10), 24–29.
40. Yangılar, F., Oğuzhan, P., Çelik, P. (2013). Eşsiz bir içeceğimiz: Kımız. Erzincan Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 6(1), 123–134.
41. Yıldırım, A., Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
42. Yılmaz, G., Kara, N. (2022). Kımızın fonksiyonel gıda olarak değerlendirilmesi. Gıda ve Beslenme Araştırmaları Dergisi, 10(3), 205–217.
43. Zengin, B., Kapucuoğlu, M. İ. (2019). Kırsal turizmde yerel yiyecek ve içeceklerin rolü üzerine bir araştırma. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 2(3), 310–322.
44. Ziyaeva, M. (2018). Orta Asya'da tarım ve hayvancılık kültürü. Türk Tarih Kurumu Yayınları.