Kadın Aşçıların Kraliçe Arı Sendrom Algısı

Öz

Bu araştırma, yiyecek-içecek sektöründe çalışan kadın aşçıların kraliçe arı sendromu algısını ve bu sendromu tetikleyen unsurları belirlemek amacıyla yapılmıştır. Nitel araştırma yönteminin benimsendiği çalışmada, yiyecek-içecek işletmelerinin mutfak departmanlarında farklı pozisyonlarda (aşçı, kısım şefi, şef vb.) görev yapan 25 kadın çalışan ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, katılımcıların önemli bir bölümü kadın yöneticileri "duygusal" ve "rekabetçi" olarak nitelendirmiş ve erkek yöneticilerle çalışmayı daha kolay bulduklarını ifade etmişlerdir. Yapılan analizlerde sendromu besleyen en temel faktörlerin mobbing, kıskançlık, ego savaşları ve mevcut konumunu kaybetme korkusu olduğu tespit edilmiştir. Bu faktörler ışığında kadın aşçıların çoğunluğunun, kadın yöneticileri tarafından kraliçe arı sendromuna maruz bırakıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma, sektördeki cinsiyet temelli engellerin aşılması adına mutfak içi iş rotasyonunun (sıcak-soğuk bölüm dengesi) sağlanmasını ve liyakat temelli yönetim anlayışının geliştirilmesini önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kraliçe arı sendromu
• gastronomi
• mobbing
• yiyecek-içecek sektörü

QUEEN BEE SYNDROME PERCEPTION OF FEMALE COOKS

Öz

This study aims to determine the perception of Queen Bee Syndrome among female chefs working in the food and beverage sector and the factors triggering this phenomenon. Using a qualitative research method, interviews were conducted with 25 female employees working in various positions (cook, chef de partie, chef, etc.) in kitchen departments. According to the findings, a significant portion of the participants characterized female managers as "emotional" and "competitive" and stated that they found it easier to work with male managers. The analysis revealed that the primary factors fueling the syndrome were mobbing, jealousy, ego conflicts, and the fear of losing one's position. In light of these factors, it was concluded that the majority of female chefs are exposed to Queen Bee Syndrome by their female managers. The study suggests ensuring job rotation within the kitchen (balance between hot and cold sections) and developing a merit-based management approach to overcome gender-based barriers in the sector.

Anahtar Kelimeler

• Queen bee syndrome
• gastronomy
• mobbing
• food and beverage industry

Kaynakça

1. Akman, G. İ., Akman, Y. (2016). Kraliçe arı sendromu bağlamında kadın öğretmenlerin kadın yöneticilere ilişkin görüşleri. Bartın University Journal of Faculty of Education, 5(3), 748–763.
2. Aksu, M., Şahin, B. (2022). Kraliçe arı sendromu bağlamında kadınların kariyer yolunda erilleşme sorununun teorik incelemesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İnsan Kaynakları Yönetimi Dergisi, 1(1), 1–25.
3. Apaydın, Ç., Gökgül, M., Aydiner, A., Emir, O. (2021). The relationship between queen bee syndrome, glass ceiling and resilience: female teachers. Mediterranean Journal of Gender and Women’s Studies, 4(2), 130–153. https://doi.org/10.33708/ktc.981316
4. Ariza-Montes, A., Muñiz, N., Montero-Simó, M., Padilla, R. (2013). Workplace bullying among healthcare workers. International Journal of Environmental Research and Public Health, 10(8), 3121–3139. https://doi.org/10.3390/ijerph10083121
5. Arslan, E. N. (2024). Hemşirelerin öz yeterlilik algıları ile kraliçe arı sendromu arasındaki ilişki. Güncel Sağlık Yönetimi, 2(1), 23–30.
6. Baykal, E., Soyalp, E., Yeşil, R. (2020). Queen bee syndrome: a modern dilemma of working women and its effects on turnover intentions. H. Dincer, S. Yuksel (Ed.), Strategic outlook for innovative work behaviours: Interdisciplinary and multidimensional perspective içinde (s. 165–178). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-50131-0_9
7. Cibibin, C., Leo, I. (2022). The “queen bee syndrome” in sports federations: an exploratory investigation of gender stereotypes in italian female coaches. Sustainability, 14(3), 1596. https://doi.org/10.3390/su14031596
8. Çelen, O., Tuna, M. (2021). Konaklama işletmelerindeki kadın çalışanların kraliçe arı sendromu algılarının ölçülmesine yönelik bir ölçek geliştirme çalışması. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 5(3), 2127–2148. https://doi.org/10.26677/TR1010.2021.838

9. Çelikten, M. (2004). Okul müdürü koltuğundaki kadınlar: Kayseri ili örneği. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2, 91–118.
10. Derks, B., Laar, C., Ellemers, N., Groot, K. (2011). Gender-bias primes elicit queen-bee responses among senior policewomen. Psychological Science, 22(10), 1243–1249. https://doi.org/10.1177/0956797611417258
11. Derks, B., Laar, C., Ellemers, N. (2016). The queen bee phenomenon: why women leaders distance themselves from junior women. The Leadership Quarterly, 27(3), 456–469. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2015.12.007
12. Ellemers, N., Heuvel, H., Gilder, D., Maass, A., Bonvini, A. (2004). The underrepresentation of women in science: differential commitment or the queen bee syndrome? British Journal of Social Psychology, 43(3), 315–338. https://doi.org/10.1348/0144666042037999
13. Elsesser, K., Lever, J. (2011). Does gender bias against female leaders persist? quantitative and qualitative data from a large-scale survey. Human Relations, 64(12), 1555–1578. https://doi.org/10.1177/0018726711424323
14. Faniko, K., Ellemers, N., Derks, B. (2021). The Queen Bee phenomenon in Academia 15 years after: Does it still exist, and if so, why? British Journal of Social Psychology, 60(2), 383–399.
15. Gürsoy, M. E., Gürsoy, İ. E. (2024) Mobbing ve kraliçe arı sendromu ekseninde pembe tacizin kadın çalışanlar üzerindeki etkileri. Journal of Social Research & Behavioral Sciences/Sosyal Araştırmalar ve Davranış Bilimleri Dergisi, 10(21), 40–52. https://doi.org/10.52096/jsrbs.10.21.04
16. Harvey, C. (2018). When queen bees attack women stop advancing: recognising and addressing female bullying in the workplace. Development in Learning Organizations an International Journal, 32(5), 1–4. https://doi.org/10.1108/dlo-04-2018-0048
17. Johnson, Z., Mathur‐Helm, B. (2011). Experiences with queen bees: a south african study exploring the reluctance of women executives to promote other women in the workplace. South African Journal of Business Management, 42(4), 47–56. https://doi.org/10.4102/sajbm.v42i4.504
18. Karabulut, S. (2020) Milli eğitim müdürlükleri ve kamu okullarında görev yapan yöneticilere göre kraliçe arı sendromu. (Tez no: 773242) [Yüksek Lisans Tezi, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi
19. Kılıç, S. D. (2023). Kadın yöneticilere ilişkin kadın öğretmenlerin görüşleri: kraliçe arı sendromu kapsamında bir değerlendirme. Academic Social Resources Journal, 8(46), 2181–2190.
20. Kobal, H. Y. (2021). Kraliçe arı fenomeni bağlamında özel sektörde çalışan kadınlara yönelik nitel bir araştırma. Kadem Kadın Araştırmaları Dergisi, 7(1), 53–77.
21. Korkmaz, E. F., Yıldız, Y. (2024). Spor eğitimi veren yükseköğretim kurumlarında kraliçe arı sendromu. Herkes İçin Spor ve Rekreasyon Dergisi, 6(1), 23–31. https://doi.org/10.56639/jsar.1416534
22. Krause, W., Hartney, E. (2021). Gender diversity, unconscious bias, and leadership for organizational and planetary health. J. Marques (Ed.), Exploring Gender at Work Multiple Perspectives içinde (s. 161–179). Burbank. https://doi.org/10.1007/978-3-030-64319-5_9
23. Lewis, P., Simpson, R. (2011). Kanter revisited: gender, power and (in) visibility. International Journal of Management Reviews, 14(2), 141–158. https://doi.org/10.1111/j.1468-2370.2011.00327.x
24. Marinakou, E., Giousmpasoglou, C. (2022). Chefs' competencies: a stakeholder's perspective. Journal of Hospitality and Tourism Insights, 5(1), 205–229. https://doi.org/10.1108/JHTI-06-2020-0101
25. Meriçelli, F. (2017). Kadınların okul yöneticisi olmasının önündeki engeller (Tez No: 469670) [Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
26. Mert, P. (2021). Leadership characteristics of female school principals according to female teachers. International Journal of Psychology and Educational Studies, 8(4), 166–176.
27. Mert, P. (2022). Özel okullarda çalışan kadın öğretmenlerin kraliçe arı sendromu ile ilgili görüşleri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(1), 1091–1118.
28. Narcıkara, E. B. (2018). Sosyal kimlik teorisi perspektifiyle kraliçe arı sendromu. Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 8(16), 159–176.
29. Negiz, N., Yemen, A. (2011). Kamu örgütlerinde kadın yöneticiler: Yönetici ve çalışan açısından yönetimde kadın sorunsalı. SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24, 195–214.
30. Özberk, N. (2023). Kadın yönetici ve kadın öğretmenlerin örgütsel iletişimlerinin kraliçe arı sendromu bağlamında incelenmesi (Tez No: 831846) [Yüksek Lisans Tezi, Amasya Üniversitesi], Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
31. Öztürk, U. C., Cevher, E. (2015). İşyerinde tacizin pembe hali: kadınların kadınlara uyguladığı mobbing. Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 34(1), 151–174.
32. Poyraz, T. (2022). Kraliçe arı sendromunun liderlikle ilişkisi: sağlık kurumları örneği. (Tez no: 752020) [Yüksek Lisans Tezi, Ordu Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
33. Rindfleish, J. (2000). Senior management women in australia: diverse perspectives. Women in Management Review, 15(4), 172–180. https://doi.org/10.1108/09649420010335491
34. Sarwar, A., Imran, M. (2019). Exploring women’s multi-level career prospects in Pakistan: barriers, interventions, and outcomes. Frontiers in Psychology, 10. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.01376
35. Savaş, E. (2022). Serbest muhasebeci ve mali müşavirler mesleği üzerinde kraliçe arı sendromu: Bursa ili örneği (Tez No: 738727) [Yüksek Lisans Tezi, Bursa Teknik Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
36. Sertkaya, O., Onay, M., Ekmekçi, R. (2013). Spor örgütlerinde kadın yöneticilere yönelik tutumların belirlenmesi. Pamukkale Journal of Sport Sciences, 4(4), 1–13.
37. Sheppard, L., Aquino, K. (2016). Sisters at arms. Journal of Management, 43(3), 691–715. https://doi.org/10.1177/0149206314539348
38. Sobczak, A. (2018). The queen bee syndrome. the paradox of women discrimination on the labour market. Journal of Gender and Power, 9(1), 51–61. https://doi.org/10.14746/jgp.2018.9.005
39. Stephenson, A., Dzubinski, L., Diehl, A. (2022). A cross-industry comparison of how women leaders experience gender bias. Personnel Review, 52(1), 145–165. https://doi.org/10.1108/pr-02-2021-0091
40. Suharnomo, S., Permatasari, D. (2019). Investigating the “queen bee” phenomenon in indonesia: a case study. Diponegoro International Journal of Business, 2(1), 41. https://doi.org/10.14710/dijb.2.1.2019.41-51
41. Şahin, E. (2024). Spor örgütlerinde çalışan kadınların kraliçe arı sendromu algılarının iş tatminleri üzerindeki etkilerinin incelenmesi. (Tez No: 895078) [Yüksek Lisans Tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
42. Şengül, H., Çınar, F., Bulut, A. (2019). The perception of queen bee phenomenon in nurses: qualitative study in health sector. J Clin Pract, 22(7), 906–912. https://doi.org/10.4103/njcp.njcp_308_18
43. Tok, T. N., Yalçın, N. (2017). Okul yöneticileri gözünden kadın okul yöneticileri. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (28), 353–366. https://doi.org/10.5505/pausbed.2017.36025
44. Ünal, A., Anasori, E., Çelen, O. (2022). Cam tavan mı yoksa kraliçe arı sendromu mu? Beş yıldızlı konaklama i̇şletmeleri üzerine bir araştırma. Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 8(58), 674–683. https://doi.org/10.29228/smryj.62117
45. Van Manen, M. (1990). Beyond assumptions: Shifting the limits of action research. Theory into practice, 29(3), 152–157.
46. Zandria, S., Luther-King, Z., Hennie, P. (2020). Queen bee syndrome at the workplace; perspectives of female business students at a South African Private University. The Journal of Social Sciences Research, 6(4), 406–412. https://doi.org/10.32861/jssr.64.406.412