Öğretmen Adaylarının Gözünden Sosyal Adalet: Bir Metafor Çalışması

Öz

Günümüzde dünya genelinde nitelikli eğitime erişim ve toplumsal eşitsizliklerin azaltılması, sürdürülebilir kalkınma hedeflerinin öncelikli konuları arasında yer almaktadır. Bu bağlamda, eğitim süreçlerinde önemli bir rol üstlenecek olan öğretmenlerin sosyal adalet kavramına ilişkin farkındalıklarının artırılması büyük önem taşımaktadır. Bu araştırmanın amacı, öğretmen adaylarının sosyal adalet kavramına ilişkin algılarını metaforlar aracılığıyla ortaya koymaktır. Çalışma, nitel araştırma yaklaşımlarından temel nitel araştırma desenine göre tasarlanmıştır. Araştırmanın katılımcılarını 216 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak, demografik bilgiler ve metafor ifadesinden oluşan iki bölümlü bir anket formu kullanılmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Toplamda 95 farklı metafor üretilmiş, bunlardan 28’i birden fazla kişi tarafından tekrar edilmiştir. En sık kullanılan metaforlar sırasıyla terazi, su, güneş, oksijen, bina temeli, taş ve boş bardaktır. Metaforlar doğrultusunda öğretmen adaylarının sosyal adalet kavramına ilişkin algıları üç ana kategori altında toplanmıştır: yapısına ilişkin görüşler, işlevselliğine ilişkin görüşler ve varlığına ilişkin görüşler. Bu kategoriler kendi içinde çeşitli alt kategorilere ayrılmıştır. Terazi metaforu en çok kullanılan ifade olurken, katılımcıların bu metaforu genellikle eşitlik kavramı ile ilişkilendirdikleri görülmüştür. Bu durum, sosyal adalet ile eşitlik kavramları arasında bir kavramsal karışıklık yaşandığını göstermektedir. Elde edilen bulgular, öğretmen eğitimi programlarında sosyal adalet konusunun daha bütüncül ve eleştirel bir perspektifle ele alınması gerektiğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• sosyal adalet
• eğitimde eşitsizlikler
• öğretmen adayları
• metafor

Social Justice through the Eyes of Pre-Service Teachers: A Metaphor Study

Öz

Access to quality education and the reduction of social inequalities are key priorities in global sustainable development efforts. In this context, it is crucial that future teachers develop an awareness of social justice, as they play a vital role in promoting equity in education. This study aimed to explore pre-service teachers’ perceptions of social justice through metaphors. Designed as a basic qualitative study, the research involved 216 pre-service teachers from various grade levels and teaching programs. Data were collected using a two-part questionnaire: the first part gathered demographic information, while the second part included a metaphor completion prompt (“Social justice is like … because …”). Data were analyzed through content analysis. Participants generated 95 different metaphors, with 28 used by multiple individuals. The most frequent metaphors included scale, water, sun, oxygen, building foundation, stone, and empty glass. These metaphors were categorized under three main themes: structural views, functional views, and perceptions of existence. The scale metaphor was most commonly used, often associated with equality, indicating a conceptual confusion between equality and social justice. The findings highlight the need for teacher education programs to address social justice more critically and comprehensively to prepare future educators for equitable and inclusive teaching practices.

Anahtar Kelimeler

• Social justice
• Educational inequalities
• Pre-service teachers
• Metaphor

Kaynakça

1. Ahmad, N., Thapamagar, P., Ghulam, W. A. Yingli, Z. ve Yi, X. (2023). Family assets and their influence over children’s academic achievement: an empirical study based on China’s micro-data. Education, 3(13), https://doi.org/10.1080/03004279.2023.2215253
2. Banks, J. and Banks, C. (1997). Teaching strategies for ethnic studies. (6th ed.). Allyn and Bacon.
3. Bourdieu, P. ve Passeron, J. C. (2021). Yeniden Üretim: eğitim sistemine ilişkin bir teorinin ilkeleri. (A. Sümer, L. Ünsaldı, Ö. Akkaya, Çev.). Heretik Yayınları.
4. Bourdieu, P. ve Passeron, J. C. (2022). Varisler: öğrenciler ve kültür (A. Sümer ve L. Ünsaldı, Çev.). Heretik Yayınları.
5. Boydak-Özan, M. ve Aküzüm, C. (2010). Okullarda sosyal adalet kavramına ilişkin öğretmenlerin ürettikleri meteforlar. Educatıon Scıences, 5(1). 140-157.
6. Bursa, S. (2015). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin sosyal adalet algı ve deneyimleri. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Anadolu Üniversitesi.
7. Cochran-Smith, M., Ell, F., Grudnoff, L., Haigh, M., and Hill, M. (2016). Initial teacher education: What does it take to put equity at the center? Teaching and Teacher Education, 57, 67-78.
8. Coleman, J. S., Campbell, E. Q., Hobson, C. J., McPartland, J., Mood, A. M., Weinfeld, F. D., and York, R. L. (1966). Equality of educational opportunity. US Office of Education. Retrieved from http://eric.ed.gov/?id=ED012275.

9. Çengelci-Köse, T., Gürdoğan-Bayır, Ö., Köse, M. ve Yıldırım-Polat, A. (2018). Öğretmen adaylarının bakış açısıyla adalet değeri. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 9(1), 67-93. 10.23863/kalem.2019.120
10. Dağ, U. (2024). Mıchael Sandel’in meritokratik etik eleştirisi ve eğitimde sosyal adalet. Felsefi Düşün Akademik Felsefe Dergisi, 22, 50-73.
11. Eğitim Reformu Girişimi (2014). Türkiye’de eğitim sisteminde eğitim ve akademik başarı araştırma raporu ve analizi.
12. Eğitim Reformu Girişimi (2024). Eğitim izleme raporu 2024.
13. Faaz, M. and Khan, Z.N. (2017). A study of academic achievement of upper primary school students in relation to their socio-economic status. Asian Journal of Research in Social Sciences and Humanities. 7(6), 121-127. 10.5958/2249-7315.2017.00336.7
14. Ferreire, F.H.G. ve Gignoux, J. (2010). Eğitimde fırsat eşitsizliği: Türkiye örneği. Ankara.
15. Fraser, N. (1997) Justice Interruptus: Critical Reflections on the `Postsocialist’ Condition. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315822174
16. Frederick, R., Cave, A. and Perencevich, K. C. (2010). Teacher candidates’ transformative thinking on issues of social justice. Teaching and Teacher Education, 26, 315–322. https://doi.org/10.1016/j.tate.2009.05.004
17. Gewirtz, S. (1998) Conceptualizing social justice in education: mapping the territory, Journal of Education Policy, 13(4), 469-484. 10.1080/0268093980130402
18. Gewirtz, S. and Cribb, A. (2002) Plural conceptions of social justice: implications for policy sociology, Journal of Education Policy, 17(5), 499-509, DOI: 10.1080/02680930210158285
19. Giroux, H. A. (1988). Teachers as intellectuals: Toward a critical pedagogy of learning. Bergin & Garvey Publishers.
20. Gewirtz, S. (1998). Conceptualizing social justice in education: Mapping the territory. Journal of Education Policy, 13(4), 469–484. DOI :10.1080/0268093980130402
21. Griffiths, M.(1998). Towards a theoretical framework for understanding social justice in educational practice. Educational Philosophy and Theory, 30(2),177-192. 10.1111/j.1469-5812.1998.tb00322.x
22. Gobena, G.A. (2018). Family Socio-economic Status Effect on Students’ Academic Achievement at College of Education and Behavioral Sciences, Haramaya University, Eastern Ethiopia. Journal of Teacher Education and Educators, 7(3), 207-222.
23. İdin, Ş. ve Aydoğdu, C. (2017). Fen bilimleri öğretmenlerinin sosyal adalet ve eşitlik perspektifinde fen bilimleri eğitimine ilişkin görüşleri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17 (3), 1328-1349.
24. Jean-Marie, G. (2008). Leadership for social justice: An agenda for 21st centruy school. The Educatioinal Forum, 74(4), 340-354.
25. Kahraman, Ü. (2020). Sosyal adalet ve eğitim. F. Nayır (Ed.), Kültürel değerlere duyarlı eğitim içinde (s. 93-120). Anı yayıncılık.
26. Kılcan, B. (2021). Eğitim bilimlerinde metaforların veri toplama aracı olarak kullanılması örnek bir uygulama. B. Kılcan (Ed.), Metafor ve eğitimde metaforik çalışmalar için bir uygulama rehberi içinde (s.89-111). Pegem Akademi.
27. Kocaoğlu, M. (2015). John Rawls adalet teorisi ve temel kavramları. (2.Basım). İmaj yayınevi.
28. Le, H.H., Staley, B. Shore, S. and Nutton, G. (2024). Beyond awareness: Social justice agents and preservice teacher possible selves. Teaching and Teacher Education, 148, 104698. https://doi.org/10.1016/j.tate.2024.104698
29. Magill, K. R. (2023). “I Can't believe I said that”: An analysis of preservice teacher ideological transformation in a social-issues-in-education course. Teaching and Teacher Education, 124- 104046. https://doi.org/10.1016/j.tate.2023.104046
30. Marks, G. N., Creswell, J. and Ainley, J. (2006). Explaining Socioeconomic Inequalitiesin Student Achievement: The role ofhome and school factors. Educational Research and Evaluation, 12(2), 105-128. 10.1080/13803610600587040
31. Memişoğlu, S. P., ve Taşkın, S. (2019). Öğretmenlerin adalet kavramına ilişkin metaforik algıları. International Journal of Social Sciences and Education Research, 5(2), 178-201. https://doi.org/10.24289/ijsser.540882
32. Munir, J., Faiza, M., Jamal, B., Daud, S., and Iqbal, K. (2023). The ımpact of socioeconomic status on academic achievement. Journal of Social Sciences Review, 3(2), 695-705. https://doi.org/10.54183/jssr.v3i2.308
33. Öngel, G. and Tabancalı, E. (2025). Social justice perceptions, and practices: Turkish teachers’ perspectives. Teaching and Teacher Education, 155, https://doi.org/10.1016/j.tate.2024.104901
34. Polat, S. (2007). Eğitim politikalarının sosyal adalet açısından sonuçları konusunda yönetici ve öğretmen görüşleri. [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Ankara Üniversitesi.
35. Polat, S. (2015). Eğitim politikalarının sosyal adalet açısından sonuçları konusunda yönetici ve öğretmen görüşleri. Eğitim Bilim Toplum, 13(49), 61-83.
36. Posner, G. J., Strike, K. A., Hewson, P. W., and Gertzog, W. A. (1982). Accommodation of a scientific conception: Toward a theory of conceptual change. Science Education, 66(2), 211–227. https://doi.org/10.1002/sce.3730660207.
37. Ramos Leiva, L., Pérez Miranda, L. and Riquelme-Sanderson, M. (2021). Social justice in the preparation of English language teachers. MEXTESOL Journal, 45 (2), 1-14.
38. Robertson, S. E. (2008). Teaching for social justice: a case study of one elementary teacher’s experience with ımplementing social justice education ın the social studies. [Unpublished doctoral thesis]. The University of Texas.
39. Sarıçam, İ. ve Yangil, M. K. (2021). Türkçe öğretmeni adaylarının adalet kök değerine karşı metaforik algıları. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10, 71-85.
40. Sullivan, A. (2001). Cultural capital and educational attainment. Sociology, 35(4), 893-912.
41. Suna, H. E., ve Özer, M. (2021). Türkiye’de sosyoekonomik düzey ve okullar arası başarı farklarının akademik başarı ile ilişkisi. Journal of Measurement and Evaluation in Education and Psychology, 12(1), 54-70. 10.21031/epod.860431
42. T.C. Strateji ve Bütçe Başkanlığı (2019). Sürdürülebilir kalkınma amaçları değerlendirme raporu.
43. Türkiye İstatistik Kurumu (2024). Öğretim yılı ve eğitim seviyesine göre okullaşma oranı.
44. Van Der Berg, S. (2010). Poverty and education. UNESCO: International Institute for Educational Planning.
45. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
46. Yıldız, S. ve Gültekin-Karakaş, D. (2018). Türkiye’de eğitim eşitsizliğinin farklı yüzleri. Anadolu üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 19(2). 271-292.