Kadın Eğitim Yöneticilerinin İletişim Sürecinde Yaşadıkları Çatışmalar

Öz

Eğitim örgütlerini hedeflerine ulaştırmada sorumlu olan yöneticiler, görevleri kapsamında yönetim sürecini en iyi şekilde ilerletmeli ve geliştirmelidirler. Bunları gerçekleştirirken, yönetsel sürecin bir basamağı olan iletişimde etkili ve yetkin olmalıdırlar. Toplumsal yaşamın pek çok alanında etkin olan kadınlar, eğitim kurumlarında da eğitim yöneticisi rolüyle yönetim koltuğunda bulunarak, kurumu belirlenen hedeflere ulaştırmaya çalışmaktadırlar. Bu yolculuklarında, çeşitli zorluklarla karşılaşarak, iletişimde oldukları bireylerle farklı nedenlerden kaynaklı birtakım çatışmalar yaşadıkları bilinmektedir. Araştırmada, eğitim kurumlarında yönetim görevinde bulunan kadınların, görevleri esnasında karşılaştıkları çatışmaların nedenleri, iletişim süreci özelinde derinlemesine incelenmiştir. Bu bağlamda araştırmanın yöneticilere, özellikle kadın müdür ve müdür yardımcılarına, çatışma yönetimi, etkili örgüt yönetimi ve kişiler arası iletişimde başarılı olmalarında katkı sağlayacağı, sorunları hakkında farkındalık yaratacağı düşünülmektedir. Nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji araştırma deseniyle hazırlanan çalışmanın, çalışma grubunu Millî Eğitim Bakanlığına bağlı çeşitli okullarda görev yapan kadın yöneticiler oluşturmaktadır. Çalışma grubu ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenerek, en az iki yıllık idarecilik deneyimi olan beş kadın müdür ve beş kadın müdür yardımcısından oluşmaktadır. Araştırmada veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılarak toplanmıştır. Kadın yöneticilerden elde edilen veriler, içerik analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Katılımcı görüşlerinin analizi sonucunda kadın yöneticilerin çatışmaları en fazla gönderici ve alıcı kaynaklı kişilik özelliklerinden, en az geri bildirim kaynaklı nedenlerden yaşadığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca kadın yöneticilerin, çatışmalardan duyuşsal ve bilişsel anlamda olumsuz etkilendikleri görülürken, kişisel gelişim ve mesleki düzeyde olumlu yansımaları olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Buna bağlı olarak çatışma nedenlerinin tespit edilmesinin, yöneticilerin yönetimsel ve iletişimsel süreçlerine katkı sağlayacağı görülmüştür. Araştırmanın çalışma grubuna veli ve öğretmenler de eklenerek araştırma zenginleştirilebilir.

Anahtar Kelimeler

• İletişim
• Kadın eğitim yöneticisi
• Çatışma nedenleri

Conflicts Experienced by Female Education Administrators in the Communication Process

Öz

Managers responsible for leading educational organizations toward their goals must effectively advance and improve the management process within their roles. In doing so, they need to be competent and effective in communication, a vital step in management. Women, active in many areas of social life, also serve as educational managers, striving to lead their institutions to achieve set objectives. During this journey, they face various challenges and experience conflicts with individuals they communicate with for different reasons. This study deeply examines the causes of conflicts faced by female educational managers, focusing on the communication process. It is believed the research will raise awareness and support managers—especially female principals and assistant principals—in conflict management, effective organizational leadership, and interpersonal communication. Using a phenomenological qualitative research design, the study group consists of female managers working in various schools affiliated with the Ministry of National Education. The group was selected through criterion sampling and includes five female principals and five female assistant principals with at least two years of administrative experience. Data were gathered through semi-structured interviews and analyzed via content analysis. Findings revealed that conflicts mainly arise from sender and receiver personality traits, and least from feedback-related reasons. While female managers are emotionally and cognitively negatively affected by conflicts, positive effects on personal development and professional growth were also observed. Identifying conflict causes is expected to improve managerial and communication processes. The study could be enriched by including parents and teachers in the research group.

Anahtar Kelimeler

• Communication
• Woman education administrators
• Causes of conflict

Kaynakça

1. Acker, J. (1990). Hierarchies, jobs, bodies: A theory of gendered organizations. Gender and society, 4(2), 139-158.
2. Afzalur Rahim, M. (2002). Toward a theory of managing organizational conflict. International Journal of Conflict Management, 13(3), 206-235.
3. Argon, T., ve Zafer, D. (2009). İlköğretim okulu yöneticilerinin iletişim sürecinde yaşadıkları problemler. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (18), 99-123.
4. Aslanargun, E. ve Bozkurt, S. (2012). Okul müdürlerinin okul yönetiminde karşılaştığı sorunlar. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 11(2), 349-368.
5. Aydın, B. (2015). İlkokullarda görevli öğretmenler ve yöneticilerin okullarda yaşanan çatışma nedenleri ve çözümlerine ilişkin görüşleri (Karşıyaka örneği) [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Okan Üniversitesi
6. Aydın, M. (2018). Eğitim yönetimi. Gazi Kitabevi.
7. Baş, T. ve Akturan, U. (2013). Nitel araştırma yöntemleri: Nvivo ile nitel veri analizi. Seçkin Yayıncılık.
8. Başkale, H. (2016). Nitel araştırmalarda geçerlik, güvenirlik ve örneklem büyüklüğünün belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(1), 23-28.

9. Blackmore, J. (1999). Troubling women: Feminism, leadership, and educational change.
10. Bursalıoğlu, Z. (2010). Okul yönetiminde yeni yapı ve davranış. Pegem Akademi.
11. Çakır, M. (2020). Örgütlerde iletişim sorunlarının saptanması ve çözümü için kullanılabilecek teknikler üzerine bir inceleme. İşletme Araştırmaları Dergisi, 12 (1), 973-989
12. Camcı, H. ve Güvenç, M.L. (2022). Kadın okul yöneticilerinin liderlik davranışları. International Academic Social Resources Journal, 7(38), 655-660.
13. Caudron, S. (2000). Keeping team conflict alive: Conflict can be a good thing. Here’s what you can do to make the most of this creative force, Public Management, 82(2), pp.5-9.
14. Çevik, M. S. (2019). Okul yönetiminde karşılaşılan temel sorunlar ve çözüm önerileri: Nitel bir araştırma. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 25(3), 509-568.
15. Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). SAGE. Çınar, O. (2015). Okul müdürlerinin iletişim sürecindeki etkiliği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (26).
16. De Dreu, C. K. W., ve Beersma, B. (2005). Conflict in organizations: Beyond effectiveness and performance. European Journal of Work and Organizational Psychology, 14(2), 105-117. https://doi.org/10.1080/13594320444000227 Doğan, A. N. (2012). Yöneticilerin algılanan güç tarzları ile çatışma yönetim tarzları arasındaki ilişki ve bir araştırma [Yayınlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
17. Dökmen, Ü. (2004). İletişim çatışmaları ve empati. İstanbul: Sistem Yayıncılık.
18. Dukes, S. (1984). Phenomenological methodology in the human sciences. Journal of Religion and Health, 23(3), 197-203.
19. Eagly, A. H., ve Karau, S. J. (2002). Role congruity theory of prejudice toward female leaders. Psychological Review, 109(3), 573.
20. Elgünler, T. Ç., ve Fener, T. Ç. (2011). İletişimin kalitesini etkileyen engeller ve bu engellerin giderilmesi. Online Journal of Design Art and Communication, 1(1), 35-39.
21. Ersoy, S. (2006). İlköğretim okullarında yönetici ve öğretmenler arasındaki iletişim sorunları (Van ili örneği) [Yayınlanmamış doktora tezi]. Yüzüncü Yıl Üniversitesi.
22. Giorgi, A. (2005). The phenomenological movement and research in the human sciences. Nursing Science Quarterly, 18(1), 75-82.
23. Gücel, N. ve Polat, S. (2023). Okul içi iletişimi elektronik araçlar ile sürdürmenin yarattığı sorunlar ve çözüm önerileri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(4), 1290-1309. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1079407
24. Güler, A., Halıcıoğlu, M. B. ve Taşğın, S. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
25. Heaney, L.F. (2001). A question of management: conflict, pressure and time, The International Journal of Educational Management, 15(4), 197-203.
26. Karataş, E. (2014). Cinsiyete göre okul yöneticilerinin çatışma nedenleri ve çatışma yönetimi stratejileri (Keşan Örneği) [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Çanakkale Üniversitesi.
27. Kavruk, S. ve Tan, O. (2001). İletişim. MEB Yönetimi Değerlendirme ve Geliştirme Dairesi Başkanlığı Bülteni, (42).
28. Keleş, S. (2021). Yükseköğretimde kadın yöneticilerin çatışma yönetimi deneyimleri: Toplumsal cinsiyet açısından bir çözümleme [Yayınlanmamış doktora tezi]. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
29. Kösterelioğlu, M. ve Argon, T. (2010). Okul yöneticilerinin iletişim sürecindeki etkiliğine ilişkin öğretmen algıları. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(1), 1-17.
30. Lunenburg, F. C. (2010). Communication: The process, barriers, and improving effectiveness. Schooling, 1(1).
31. Miles, M. B. ve Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Newbury Park, CA: Sage Publications.
32. Mishra, A. K. (1996). Organizational responses to crisis: The centrality of trust. R. M. Kramer and T. Tyler (Eds.). Trust in Organizations (ss. 261-287), CA Sage.
33. Özan Boydak M. (2009). Okul yöneticiliğinde cam avan sendromunun yaşanmadığı bir ada örneği: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 8(29): 15-33.
34. Özdevecioğlu, M., Bulut, A., Tekçe E., Çirli Y., Gemici, T., Tozal, M., Doğan, Y., (2003). Kadın ve erkek yöneticilerin yönetimi altındaki personelin motivasyon, stres ve iş tatmini farklılıklarını belirlemeye yönelik bir araştırma. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 10(2), 125-138.
35. Özkaplan, N., ve Serdaroğlu, U. (2004). Yönetici kadınlar: Türk savunma sanayi örneğinde bir analiz. Ekonomik Yaklaşım. 15(52-53): 77-93.
36. Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods 3rd. ed. Sage publications.
37. Polkinghorne, D. E. (1989). Phenomenological research methods. In Existential-phenomenological perspectives in psychology: Exploring the breadth of human experience (pp. 41-60). Boston, MA: Springer US.
38. Rahim, M. A. (2002). Toward a theory of managing organizational conflict. International Journal of Conflict Management, 13(3), 206–235. https://doi.org/10.1108/eb022874
39. Ridgeway, C. L. (2011). Framed by gender: How gender inequality persists in the modern world. Oxford University Press.
40. Sağbaş, N. Ö., (2013). İletişim, örgütsel iletişim ve okul yönetimi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Beykent Üniversitesi.
41. Saldana, J. (2009). The coding manual for qualitative researchers. London: Sage Publications.
42. Sandelowski, M. (2010). What’s in a name? Qualitative description revisited. Research in Nursing and Health, 33(1), 77–84.
43. Seidman, I. (2006). Interviewing as qualitative research: A guide for researchers in education and the social sciences. Teachers College Press.
44. Sundler, A. J., Lindberg, E., Nilsson, C., and Palmér, L. (2019). Qualitative thematic analysis based on descriptive phenomenology. Nursing Open, 6(3), 733-739.
45. Şendur, F. E. (2006). Örgütsel çatışma ve çatışma yönetimi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Çağ Üniversitesi.
46. Şimşek, M., Ş. (2002). Yönetim ve organizasyon. Günay Ofset.
47. Soysal, A. (2010). Türkiye’ de kadın girişimciler: Engeller ve fırsatlar bağlamında bir değerlendirme. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimleri Fakültesi Dergisi, 65(01), 83-114. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000002153
48. Spector, P. E., and Jex, S. M. (1998). Development of four self-report measures of job stressors and strain: Interpersonal conflict at work scale, organizational constraints ccale, quantitative workload ınventory, and physical symptoms ınventory. Journal of Occupational Health Psychology, 3(4), 356–367. https://doi.org/10.1037/1076-8998.3.4.356
49. Taşçı, D., ve Eroğlu, E. (2013). Kurumsal İletişim Kalitesinin Oluşmasında Yöneticilerin Geribildirim Verme Becerilerinin Etkisi. Selçuk İletişim, 5(2), 26-34. https://doi.org/10.18094/si.19576
50. Tisdell, E. J., Merriam, S. B., and Stuckey-Peyrot, H. L. (2025). Qualitative research: A guide to design and implementation. John Wiley and Sons.
51. Tok, T. N., ve Yalçın, N. (2017). Okul yöneticileri gözünden kadin okul yöneticileri. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (28), 353-366.
52. Turan, S. ve Ebiçlioğlu, N. (2002). Okul müdürlerinin liderlik özelliklerinin cinsiyet açısından değerlendirilmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 31(31), 444-458.
53. Tutar, H. ve Yılmaz, M. K. (2012). İletişim. Seçkin Yayınları.
54. Türkiye İstatistik Kurumu. (2024, Mart 6). İstatistiklerle kadın 2023 (Yayın No. 53675). Türkiye İstatistik Kurumu. https://data.tuik.gov.tr
55. Uğur, M., Seyitoğlu, M., Karakuzu, E. ve Uzunkaya, S. (2023). Kamu okullarında meydana gelen iletişim kaynaklı çatışma nedenleri ve bu çatışmaların çözümüne yönelik öğretmen görüşleri. Cihanşumul Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(5), 13-21.
56. Umiker, W. (1993). Powerful communication skills: The key to prevention and resolution of personal problems, The Health Care Supervisor, 11(3), pp.30-34.
57. Yıldırım, A. ve Şimşek H. (2006). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
58. Yıldız, H. (2015). Pozitif psikolojik sermaye, örgütsel güven ve örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişkinin incelenmesi: Bir alan araştırması. (Yayınlanmamış doktora tezi). Balıkesir Üniversitesi, Balıkesir.
59. Yücedağ, F. ve Günbayı, İ. (2016). Eğitim yöneticiliğinden ayrılmış kadınların yaşadığı sorunlara ilişkin görüşleri: Fenomenolojik bir araştırma. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 5(4), 86-99.
60. Zembat, R. (2012). Okul öncesi öğretmenlerinin okul yöneticisi, meslektaşları ve aileleri bağlamında algıladıkları çatışma durumlarının incelenmesi. Eğitim ve Bilim Dergisi, 37(163), 203-215.