Branş Öğretmenlerinin Kaynaştırma Uygulamalarındaki Sınıf İçi Öğretim Süreçleri ve Karşılaştıkları Sorunlar

Öz

Bu araştırmanın amacı, kaynaştırma öğrencisi bulunan ortaokul ve lise kademelerinde görev yapan branş öğretmenlerinin kaynaştırma uygulamalarına ilişkin hazırlık süreçlerini, öğretim uygulamalarını, sosyal bütünleşmeyi destekleyici çalışmalarını, izleme ve değerlendirme süreçlerini ve bu süreçlerde karşılaştıkları güçlükleri incelemektir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden bütüncül durum çalışması deseniyle yürütülmüştür. Çalışma grubunu, ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenen ve kaynaştırma öğrencisi bulunan 15 branş öğretmeni oluşturmaktadır. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşmeler, doküman incelemesi ve araştırmacı günlüğü aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular, öğretmenlerin kaynaştırma sürecine hazırlık aşamasında çoğunlukla deneyimli meslektaşlar ve çevrim içi kaynaklardan yararlandıklarını; ancak önemli bir bölümünün sürece yeterli ön bilgi olmadan başladığını göstermektedir. Öğretim sürecinde bazı öğretmenlerin duyusal destekli öğretim, fiziksel düzenlemeler ve bireyselleştirilmiş uygulamalara başvurduğu, buna karşın bir kısmının öğretimsel uyarlama yapmadığı belirlenmiştir. Sosyal bütünleşmeye yönelik uygulamaların öğretmenler arasında farklılık gösterdiği, bazı öğretmenlerin etkili stratejiler kullandığı, ancak önemli bir öğretmen grubunun bu alanda herhangi bir çalışma yürütmediği görülmüştür. İzleme ve değerlendirme sürecinde en yaygın yaklaşımın öğrenci düzeyine uyarlanmış sınavlar olduğu; öğretmenlerin en çok öğrenciye uygunlaştırmada güçlük yaşadıkları saptanmıştır. Öğretmenlerin karşılaştıkları sorunlarla başa çıkmada rehberlik servisi ve meslektaş desteğini öncelikli olarak kullandıkları belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kaynaştırma Eğitimi
• Branş Öğretmenleri
• Öğretimsel Uyarlamalar
• Sosyal Bütünleşme
• Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı
• Nitel Araştırma

Classroom Instructional Processes and Challenges Faced by Subject Teachers in Inclusive Education Practices

Öz

The purpose of this study is to examine the experiences of subject teachers working in middle and high schools with inclusive students regarding their preparation for inclusive practices, instructional adaptations, efforts to support social inclusion, monitoring and assessment processes, and the challenges encountered during these practices. The study was conducted using a holistic case study design within the qualitative research paradigm. The study group consisted of 15 subject teachers who currently have inclusive students in their classrooms and were selected using criterion sampling. Data were collected through semi-structured interviews, document analysis (Individualized Education Programs [IEPs] and performance assessment forms), and a researcher journal. The data were analyzed using content analysis. The findings indicate that teachers primarily relied on experienced colleagues and online resources during the preparation phase for inclusive practices; however, a considerable number of teachers began the process without sufficient prior knowledge. While some teachers implemented instructional adaptations such as sensory-supported teaching, physical classroom arrangements, and individualized instructional practices, others reported not making any instructional adaptations. Practices aimed at supporting social inclusion varied among teachers; some implemented effective strategies, whereas a significant group reported no systematic efforts to promote social inclusion. In the monitoring and assessment process, the most common approach was the use of assessments adapted to students’ performance levels, and teachers most frequently reported difficulties related to instructional adaptation. Teachers primarily addressed these challenges by seeking support from school guidance services and consulting experienced colleagues.

Anahtar Kelimeler

• Inclusive Education
• Subject Teacher
• Insructional Adaptations
• Social Inclusion
• Individualized Education Program
• Qualitative Research

Kaynakça

1. Aktürel, İ. E., & Gürgür, H. (2020). Meslek lisesi kaynaştırma ortamlarında fizik dersi nasıl yürütülüyor? Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 21(4), 687–709. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.547702
2. Avcılar, D. (2010). Fen ve teknoloji dersi öğretmenlerinin kaynaştırma uygulamalarındaki kendi yeterliliklerine ilişkin görüşleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
3. Avramidis, E., & Norwich, B. (2002). Teachers’ attitudes towards integration/inclusion: A review of the literature. European Journal of Special Needs Education, 17(2), 129–147. https://doi.org/10.1080/08856250210129056
4. Babaoğlan Çelik, E., & Yılmaz, Ş. (2010). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimindeki yeterlikleri. Kastamonu Eğitim Dergisi, 18(2), 345–354.
5. Bakkaloğlu, H., Sucuoğlu, B., & Yılmaz, B. (2019). Okul öncesi kaynaştırma sınıflarının kalitesi: Yordayıcı değişkenler. Eğitim ve Bilim, 44(199), 223–238. https://doi.org/10.15390/EB.2019.7839
6. Batmaz, G., & Çermik, H. (2019). Sınıf Öğretmenlerinin Kaynaştırma Öğrencilerine Yönelik Yaptıkları Öğretimsel Düzenlemelerde Karşılaştıkları Engeller ve Aldıkları Destekler. Journal of Education, Theory and Practical Research, 5(1), 27-38. https://izlik.org/JA42DZ58ES
7. Batu, E. S., & Kırcaali-İftar, G. (2005). Kaynaştırma. Kök Yayıncılık.
8. Berkant, H. G., & Atılgan, G. (2017). Sınıf Öğretmenlerinin Kaynaştırma Eğitimine Yönelik Yaşadıkları Sorunlar ve Çözüm Önerileri. Eğitim Yansımaları, 1(1), 13-25. https://izlik.org/JA83WH58ES

9. Birleşmiş Milletler. (2006). Engellilerin haklarına ilişkin sözleşme. https://www.un.org/disabilities/documents/convention/convention_accessible_pdf.pdf
10. Blue-Banning, M., Summers, J. A., Frankland, H. C., Nelson, L. L., & Beegle, G. (2004). Dimensions of family and professional partnerships: Constructive guidelines for collaboration. Exceptional Children, 70(2), 167–184. https://doi.org/10.1177/001440290407000203
11. Bozak, B., & Çay, E. (2023). Destek eğitim odalarının kaynaştırma uygulamasındaki yeri ve önemine ilişkin öğretmen görüşleri. Mustafa Kemal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(11), 1–18. https://doi.org/10.56677/mkuefder.1321255
12. Cankaya, Ö., & Korkmaz, İ. (2012). İlköğretim I. kademede kaynaştırma eğitimi uygulamalarının sınıf öğretmenlerinin görüşlerine göre değerlendirilmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(1), 1–16. https://izlik.org/JA39FZ84TA
13. Chakraborty, A., Kaushik, A., & Ramachandran, V. (2024). Teachers' perceptions of formative assessment for students with disability: A case study from India. Australasian Journal of Special and Inclusive Education, 48(2), 122–135. https://doi.org/10.1017/jsi.2024.4
14. Çelik, S., & Tomris, G. (2024). “A chain of interlocking rings”: Preschool teachers’ experiences regarding home-school collaboration with a focus on children with special needs and their parents in inclusive education. Children and Youth Services Review, 163, 107700. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2024.107700
15. Dağlı Gökbulut, Ö., Gökbulut, B., & Yeniasır, M. (2024). The perceptions and attitudes of peers towards students with special needs as reflected by their drawings and the social acceptance scale. Education Sciences, 14(4), 346. https://doi.org/10.3390/educsci14040346
16. Değirmenci Kurt, A., & Tomul, E. (2019). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Disiplinlerarası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4(7), 144–154.
17. Demir, E., & Usta, M. (2019). Kaynaştırma Eğitimine Yönelik Sınıf Öğretmenlerinin Görüşleri: Karaman İlinde Bir Araştırma. Uluslararası Karamanoğlu Mehmetbey Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1(2), 80-98. https://izlik.org/JA25BX35HA
18. Demir, M. K., & Açar, S. (2011). Kaynaştırma Eğitimi Konusunda Tecrübeli Sınıf Öğretmenlerinin Görüşleri. Kastamonu Education Journal, 19(3), 719-732. https://izlik.org/JA89PB46FE
19. Florian, L. (2015). Conceptualising inclusive pedagogy: The inclusive pedagogical approach in action. In J. Deppeler, T. Loreman, R. Smith, & L. Florian (Eds.), Inclusive pedagogy across the curriculum (pp. 11–24). Emerald. https://doi.org/10.1108/S1479-363620150000007001
20. Florian, L., & Black-Hawkins, K. (2011). Exploring inclusive pedagogy. British Educational Research Journal, 37(5), 813–828. https://doi.org/10.1080/01411926.2010.501096
21. Friend, M., & Bursuck, W. D. (2019). Including students with special needs: A practical guide for classroom teachers (8th ed.). Pearson.
22. Gebhardt, M., Blumenthal, S., Scheer, D., Blumenthal, Y., Powell, S., & Lembke, E. (2023). Editorial: Progress monitoring and data-based decision-making in inclusive schools. Frontiers in Education, 8:1186326. https://doi.org/10.3389/feduc.2023.1186326
23. Gezer, M. S. (2017). Sınıfında kaynaştırma öğrencisi bulunan okul öncesi öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine yönelik rol algılarının belirlenmesi (Tez No. 463459) [Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
24. Gök, G. (2009). Okul öncesi eğitimi öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine ilişkin görüşleri ve önerileri (Tez No. 240800) [Yüksek lisans tezi, Erciyes Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
25. Guralnick, M. J. (2017). Early intervention for children with intellectual disabilities: An update. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities, 30(2), 211–229. https://doi.org/10.1111/jar.12233
26. Gündüz, A. (2015). Özel ve devlet ilkokullarındaki birinci sınıf kaynaştırma öğrencilerinin akademik başarılarına ilişkin öğretmen görüşleri (Tez No. 421953) [Yüksek lisans tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
27. Güner, N., Vida, G., Sağlam Ak, A., Kurt, A., & Kocaoğlu, A. (2026). Salamanca Bildirisi’nden günümüze Türkiye ve Macaristan’da bütünleştirme: Politikalar ve istatistikler. Eğitim ve Bilim, 51(227), 731–744. https://doi.org/10.15390/ES.2026.2551
28. Hacısalihoğlu-Karadeniz, M., Şen, H., & Akar, Ü. (2015). Kaynaştırma eğitimi süreci: Sınıf içi matematik uygulamaları. Millî Eğitim Dergisi, 45(207), 169–188. https://izlik.org/JA62WR82KN
29. Hyun Soo, K. (2012). Secondary general education teachers’ perceptions about classroom management and instructional adaptations in inclusive classrooms. Journal of Special Education: Theory and Practice, 13(2), 199-223. https://journal.kci.go.kr/jsped/archive/articleView?artiId=ART001671527&utm.com
30. İlk, G., & Açıkalın, M. (2018). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin kaynaştırma uygulamalarına yönelik görüşlerinin ve deneyimlerinin incelenmesi. Millî Eğitim Dergisi, 47(219), 57–88.
31. Kara, Z. (2016). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimi öğrencilerine yönelik tutumlarını etkileyen faktörlerin incelenmesi (Tez No. 432580) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
32. Karaca, M. A., Toprak, H. H., & Yılmaz, E. (2024). Examination of the students’ activity preferences toward their peers with special needs in terms of social acceptance levels and various variables. Asian Journal of Instruction, 12(1), 1–16. https://doi.org/10.47215/aji.1391843
33. Karadağ, E. (2013). Nitel vaka çalışması (ss. 39–54). S. Turan (Çev. Ed.), Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber. Nobel Yayınevi.
34. Kasap-Erdal, D., Yazgan-Sağ, G., & Argün, Z. (2023). Kaynaştırma sınıflarında öğretim ile ilgili uygulamaların incelenmesi: Ortaokul matematik öğretmenleri örneği. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 24(1), 1–17. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.947139
35. Kılcan, T. (2026). Ortaokul matematik derslerinde kaynaştırma eğitimi: Öğretmen perspektifinden nitel bir çalışma. Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi, 10(2), 1117–1133. https://doi.org/10.63556/ankad.v10i2.418
36. Lewis, R. B., & Doorlag, H. D. (1999). Teaching special education students in general education classrooms. Merrill/Prentice Hall.
37. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
38. Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldaña, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook (3rd ed.). Sage.
39. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği (Resmî Gazete, 7 Temmuz 2018, Sayı 30471).
40. Odom, S. L., Buysse, V., & Soukakou, E. (2011). Inclusion for young children with disabilities: A quarter century of research perspectives. Journal of Early Intervention, 33(4), 344–356. https://doi.org/10.1177/1053815111430094
41. Özabacı, N. (2012). Sınıfta sorunlu ve özel öğrencilerin yönetimi. In M. Şişman & S. Turan (Ed.), Sınıf yönetimi (ss. 185–206). Pegem Akademi.
42. Öztürk, D., & Akdal, D. (2022). Sınıflarında özel gereksinimli öğrencileri olan sosyal bilgiler öğretmenlerinin sosyal bilgiler öğretimine ilişkin görüşleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (61), 453–484. https://doi.org/10.21764/maeuefd.975998
43. Ruhter, L., & Karvonen, M. (2024). The impact of professional development on data-based decision-making for students with extensive support needs. Remedial and Special Education, 45(1), 44–57.
44. Sadioğlu, Ö., Bilgin, A., Batu, S., & Oksal, A. (2013). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırmaya ilişkin sorunları, beklentileri ve önerileri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 13(3), 1743–1765.
45. Saraç, T., & Çolak, A. (2012). Kaynaştırma uygulamaları sürecinde ilköğretim sınıf öğretmenlerinin karşılaştıkları sorunlara ilişkin görüş ve önerileri. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 13–28.
46. Sucuoğlu, B. (2006). Yeni ilköğretim programları ve öğretmen yeterlikleri ışığında etkili kaynaştırma uygulamaları. Ekinoks Yayınları.
47. Sucuoğlu, B., & Kargın, T. (2006). İlköğretimde kaynaştırma uygulamaları: Yaklaşımlar, yöntemler, teknikler. Morpa Kültür Yayınları.
48. Sucuoğlu, B., Bakkaloğlu, H., İşcen Karasu, F., Demir, Ş., & Akalın, S. (2014). Okul öncesi öğretmenlerinin kaynaştırmaya ilişkin bilgi düzeyleri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 14(4), 1467–1485.
49. Temel, Z. F. (2000). Okul öncesi eğitimcilerinin engellilerin kaynaştırılmasına ilişkin görüşleri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18, 148–155.
50. Timuralp, T., & Akbayır, Z. (2023). Kaynaştırma uygulamaları ve BEP hazırlama konusunda öğretmen yeterlilikleri. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Studies, 9(33). https://doi.org/10.5281/zenodo.8339910
51. Tomlinson, C. A. (2014). The differentiated classroom: Responding to the needs of all learners (2nd ed.). ASCD.
52. Tsibidaki, A. ve Vrachna, A. (2025). Collaboration as a Soft Skill in Special Education Teachers: A Systematic Literature Review. Revija Za Elementarno Izobraževanje, 18(2), 197-218. https://doi.org/10.18690/rei.4853
53. Uçar, A. S., Karabulut, H. A., & Uçar, K. (2023). Fen bilgisi öğretmenlerinin kaynaştırma yoluyla eğitimlerini sürdüren özel gereksinimli öğrencilere yönelik öğretimsel uyarlamalarının belirlenmesi. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(2), 157–178. https://doi.org/10.30855/gjes.2023.09.02.002
54. UNESCO. (2017). A guide for ensuring inclusion and equity in education. UNESCO Publishing. https://doi.org/10.54675/MHHZ2237
55. Üçler, A. M., & Yıkmış, A. (2021). Kaynaştırma öğrencisi bulunan Türkçe öğretmenlerinin öğretim uyarlamalarına ilişkin yaptıkları çalışmaların belirlenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(3), 1023–1043. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2021.21.64908-882708
56. Ünay, E., & Çakıroğlu, O. (2021). Kapsayıcı eğitimin etkililiği ve başarısı için temel faktörler. İçinde H. Gürgür & S. Rakap (Ed.), Kapsayıcı eğitim: Özel eğitimde bütünleştirme (ss. 57–76). Pegem Akademi.
57. Üzümcü, M., & NAZIROĞLU, B. (2016). Din kültürü ve ahlak bilgisi öğretmenlerinin kaynaştırma uygulamalarında karşılaştığı problemler ve bunlarla başa çıkma yolları. Journal of International Social Research/Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(43), 1546.
58. Wan, W., Jin-Ja, C., & Fan, X. (2023). Perceptions of collaboration for inclusive education between special education teachers and general education teachers in China. Journal of Special Education: Theory and Practice, 24(1), 91-121. https://doi.org/10.19049/JSPED.2023.24.1.04
59. Yazıcıoğlu, T. (2020). Destek eğitim odalarında görev yapan öğretmenlerin gözüyle destek eğitim odaları. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 21(2), 273-297. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.584392
60. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.
61. Yıldız, H., & Atamtürk, N. (2024). İlkokullarda uygulanan destek eğitim odası hizmetine ilişkin öğretmen görüşleri. Educational Academic Research, (52), 123–143. https://doi.org/10.33418/education.1421792
62. Zağlı, Ü. (2010). Sakarya ilinde görev yapan okul öncesi öğretmenlerin zihinsel engelli çocukların kaynaştırma yoluyla eğitimlerine ilişkin tutumlarının incelenmesi (Tez No. 278118) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.