Historical and Cultural Journey to The Balkans: Travel Notes of Füruzan and Samiha Ayverdi

Öz

Throughout history, the Balkans have come under the rule of numerous civilizations due to their strategic geographical location. This constant shift in political control has significantly contributed to the region’s cultural, religious, and ethnic diversity. The nearly five-century-long rule of the Ottoman Empire left a lasting legacy across the Balkan landscape, shaping everything from architecture and urban planning to social life and culinary traditions. These complex historical transfor-mations have resulted in a rich yet fragmented regional identity. Political instability, ethnic conflicts, and wars have at times threatened the region’s multicultural struc-ture, and at other times rendered it even more intricate. In tracing the layers of this multifaceted identity, travel literature serves as a valuable source of documentation. Balkan Yolcusu by Füruzan and Yeryüzünde Birkaç Adım by Samiha Ayverdi are two significant works that reveal both the historical and cultural heritage of the Balkans. Füruzan offers personal observations through her journeys to cities such as Skopje, Bitola, Mostar, Sofia, and Plovdiv, while Ayverdi recounts her travels in 1969, 1971, and 1972 through Bulgaria, Romania, Yugoslavia, Hungary, and Greece, reflecting on both the remnants of the Ottoman past and the impact of modern political regimes. This study aims to evaluate the historical identity, Ottoman legacy, and cultural continuity of the Balkans through the perspectives presented in the travel narratives of these two authors.

Anahtar Kelimeler

• Balkans
• Ottoman Empire
• Füruzan
• Samiha Ayverdi
• cultural memory
• historical heritage

Füruzan ve Samiha Ayverdi’nin Gezi Notlarından Balkan’a Tarihsel ve Kültürel Yolculuk

Öz

Tarih boyunca birçok medeniyetin egemenliği altına giren Balkanlar, sahip olduğu stratejik konum nedeniyle sürekli el değiştirmiş ve bu durum bölgenin kültürel, dini ve etnik çeşitliliğini derinleştirmiştir. Osmanlı İmparatorluğu’nun yaklaşık beş asır süren hâkimiyeti, Balkan coğrafyasında kalıcı izler bırakmış; mimariden şehir planlamasına, sosyal yaşamdan mutfak kültürüne kadar pek çok alanda belirleyici olmuştur. Tüm bu tarihsel dönüşümler, Balkanlar’da zengin ancak aynı zamanda parçalanmış bir kimliğin oluşmasına neden olmuştur. Siyasi istikrarsızlıklar, etnik çatışmalar ve savaşlar, bölgedeki çok kültürlü yapıyı zaman zaman tehdit etmiş, zaman zaman da daha da karmaşık hâle getirmiştir. Bu çok katmanlı yapının izlerini sürmek açısından gezi yazıları önemli birer belge niteliği taşır. Füruzan’ın Balkan Yolcusu adlı eseri ile Samiha Ayverdi’nin Yeryüzünde Birkaç Adım adlı kitabı, Balkan coğrafyasının hem tarihî hem de kültürel mirasını gözler önüne seren iki önemli çalışmadır. Füruzan, Üsküp, Manastır, Mostar, Sofya, Filibe gibi şehirleri dolaşarak bireysel gözlemlerini aktarırken; Samiha Ayverdi, 1969, 1971 ve 1972 yıllarında gerçekleştirdiği Bulgaristan, Romanya, Yugoslavya, Macaristan ve Yunanistan seyahatlerinde hem Osmanlı’dan kalan izleri hem de yeni rejimlerin etkilerini yorumlar. Bu çalışmada, her iki yazarın bakış açısından hareketle Balkanlar’ın tarihsel kimliği, Osmanlı mirası ve kültürel sürekliliği üzerine bir değerlendirme yapılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Balkan
• Osmanlı
• Füruzan
• Samiha Ayverdi
• kültürel hafıza
• tarihi miras

Kaynakça

1. Arslan Avar, A. (2009). Lefebvre’in Üçlü-Algılanan, Tasarlanan, Yaşanan Mekân-Diyalektiği, Mimarlık ve Mekân Algısı Dosyası. TMMOB Mimarlar Odası, (17), 1-15.
2. Ayverdi, S. (2018). Yeryüzünde Birkaç Adım. İstanbul: Kubbealtı.
3. Füruzan (1996). Balkan Yolcusu. İstanbul: Yapı Kredi.
4. Keleş, D. (2012). Samiha Ayverdi Yazınında Mekân Algısı. Fe Dergi: Feminist Eleştiri, 4(2), 10-25.
5. Samsakçı, M. (2018). İstanbul’la Rumeli Arasında Bir İrfan Köprüsü” Sâmiha Ayverdi. Aydın Türklük Bilgisi Dergisi, 4(7), 123-135.
6. Şen, N. (2006). Füruzan’ın Hayatı ve Edebi Eserleri [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
7. Şen, N. (2010). Balkan Yolcusu. Türk İslam Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, (10), 97-110.
8. Şimşek, S. (2014). Osmanlının Balkanlar’daki Önemli Kültür Merkezlerinden Biri Filibe’de Tasavvuf ve Tarikatlar. Osmanlı İlim ve Sanat Dünyasında Balkanlar: Milletlerarası Tartışmalı İlim Toplantı Dizisi, (20), 781-784.

9. Todorova, M. (2003). Balkanlar’ı Tahayyül Etmek. İstanbul: İletişim.