Türkiye’de yetişen Adaçayı türlerinin (Salvia officinalis L. ve Salvia fruticosa Mill.) uçucu yağ profillerinin GC-MS ile karşılaştırılması ve geleneksel kullanımlar açısından değerlendirilmesi
Öz
Bu çalışma, Salvia officinalis L. (ticari kuru drog) ile Salvia fruticosa Mill. (Zeytinburnu Tıbbi Bitkiler Bahçesi kaynaklı taze ve kurutulmuş drog) yapraklarının uçucu yağ verimi ve kimyasal bileşimini karşılaştırmalı olarak değerlendirmektedir. Uçucu yağlar Clevenger tipi hidrodistilasyon yöntemiyle elde edilmiş ve GC-MS tekniğiyle analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre S. officinalis’te 1,8-sineol (ökaliptol, %23,84) baskın bileşen olarak belirlenirken, S. fruticosa’nın kurutulmuş drogunda kâfur (%28,47) öne çıkmıştır. Tür ve drog durumu faktörlerinin özellikle 1,8-sineol ve tujon izomerleri üzerinde istatistiksel olarak önemli etkileri olduğu tespit edilmiştir. Bulgular, adaçayı türlerinde uçucu yağ bileşiminin genetik yapı ile hasat sonrası koşulların ortak etkisiyle şekillendiğini göstermekte ve endüstriyel standardizasyon açısından tür-özel kurutma ve işleme protokollerinin gerekliliğini vurgulamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Salvia officinalis, Salvia fruticosa, uçucu yağ bileşimi, GC-MS analizi, ökaliptol, kâfur
Teşekkür
Prof. Dr. Mahfuz Elmastaş’a, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Fitoterapi Araştırma Laboratuvarı imkânlarını kullanmamıza izin verdiği için teşekkür ederiz.
Kaynakça
- Bahadırlı, N. P. (2020). Economically Important Sage Species from Turkey: Salvia fruticosa Mill. and S. aramiensis Rech fil. Current Perspectives on Medicinal and Aromatic Plants (CUPMAP), 3(1), 31–42. https://doi.org/10.38093/cupmap.736482
- Başyiğit, M., & Baydar, H. (2016). Tıbbi Adaçayı (Salvia officinalis L.)’nda Farklı Hasat Zamanlarının Uçucu Yağ ve Fenolik Bileşikler ile Antioksidan Aktivite Üzerine Etkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 21(1), 131.
- Baydar, H., & Tuğlu, Ü. (2019). Tıbbi Adaçayı (Salvia officinalis L.)’nda Klon Seleksiyonu ile Geliştirilmiş B-Klonlarının Tarımsal ve Teknolojik Özellikleri. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 23(2), 452–456. https://doi.org/10.19113/sdufenbed.514564
- Elmas, S. (2021). Türkiye’de Adaçayı Yetiştiriciliği ve Ticari Önemi. Uluslararası Doğu Anadolu Fen Mühendislik ve Tasarım Dergisi, 3(1), 298–332. https://doi.org/10.47898/ijeased.880596
- Elmas, S., & Elmas, O. (2021). Salvia fruticosa’nın (Anadolu Adaçayı) Terapötik Etkileri. International Journal of Life Sciences and Biotechnology, 4(1), 114–137. https://doi.org/10.38001/ijlsb.764602
- European Medicines Agency (EMA). (2016). Community herbal monograph on Salvia officinalis L., folium.
- Juergens, U. R., Dethlefsen, U., Steinkamp, G., Gillissen, A., Repges, R., & Vetter, H. (2003). Anti-inflammatory activity of 1.8-cineol (eucalyptol) in bronchial asthma: A double-blind placebo-controlled trial. Respiratory Medicine, 97(3), 250–256. https://doi.org/10.1053/RMED.2003.1432
- Kara, N. (2020). Farklı Gelişme Dönemlerinde Yaprak Hasadının Adaçayının (Salvia officinalis L.) Verim, Uçucu Yağ Oranı ve Kimyasal Kompozisyonuna Etkisi. Cukurova University, Agriculture Faculty, 35(2), 125-132. https://doi.org/10.36846/CJAFS.2020.26
- Karakuş, M., Baydar, H., & Erbaş, S. (2017). Tıbbi Adaçayı (Salvia officinalis L.) Populasyonundan Geliştirilen Klonların Verim ve Uçucu Yağ Özellikleri. Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Dergisi, 99–104. https://doi.org/10.21566/tarbitderg.359374
- Karık, Ü., & Sağlam, A. C. (2017). Tekirdağ Ekolojik Koşullarında Anadolu Adaçayı (Salvia fruticosa Mill.) Popülasyonlarının Verim ve Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi. Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Dergisi, 26(2), 203-215. https://doi.org/10.21566/tarbitderg.366403
