OKULÖNCESİ VE SINIF ÖĞRETMENİ ADAYLARININ MESLEKİ DEĞERLERİ

Öz

19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başı dünyada sosyal ve eğitim alanında önemli değişikliklere sahne olmuştur. Dewey ve Durkheim, farklı kıtalarda eğitim ve okulun rolü ile ilgili benzer görüşleri savunmuşlardır. Hem bireyselciliğin artması hem de sanayileşmenin üst noktalara ulaşması ile birlikte bireyin toplumdaki rollerinde değişiklikler meydana gelmiştir. Bu nedenle toplamsal yaşamda bir bütünlük oluşturabilmek için okullarda sadece akademik konular yanında hak ve özgürlüklerin eğitimi ile birlikte değerlerin de yer alması gerektiğini ileri sürmüşlerdir. Dewey (1997), değerlerin sosyal hayatın bir parçası olduğunu dolayısıyla değerlerin toplum içinde yaşayarak kazanılacağını belirtir. Değerler toplumdaki bireylerin birbirleriyle etkileşimi sonucunda oluşur ve birbirleriyle olan iletişimini belirler. Kısacası davranışın sosyal ve ahlaki yanı aynıdır, arada herhangi bir fark yoktur.  Bu nedenle okul, sosyal yapı içerinde değerlerin oluşup kazanıldığı yerdir. Okulun en önemli sorumluluğu bireyleri değer yargıları kazandırarak onları topluma hazırlamaktır. Durkheim (1961) ise herhangi bir yaşantı olmadan toplumla bir hareket etmek için gözlemlerine dayanarak değerlerin özümsendiğini savunur. Eğer kişi ahlaklı olmak istiyorsa kendi çıkarları dışında hareket etmelidir. Kültürlerarası yaptığı araştırmalarla tanınan Schwartz ise değeri, davranışların ve eylemlerin açıklanmasında sosyal bir aktör olarak görmektedir. Her insanın hayatta farklı değerlere sahip olabileceğini söyleyen Schwartz, kimi insanlar için önemli olan değerlerin bir başkası için önemli olmayacağını belirtmektedir. Değerler hayatımızda bizim için neyin önemli olduğunu ifade etmektedir. Schwartz, kültürler arasındaki farkları göz önüne alarak bireysel değerleri 10 grupta incelemiştir. Bunlar: Güç, başarı, hazcılık (hedonizm), özyönelim, evrensellik, iyilikseverlik, geleneksellik, uyarılma, uygunluk ve güvenliktir.Öğretmen adaylarının mesleki değerlerini incelemek amacıyla yapılan bu çalışmada Schwartz'ın kategorileri kullanılmıştır. Bu araştırmada okulöncesi ve sınıf öğretmeni adaylarının sahip olduğu mesleki değerler incelenmiştir. Veriler okulöncesi ve sınıf öğretmenliği bölümlerinde okuyan toplam 60 öğrenciden toplanmıştır. Araştırmada veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Görüşme formunun içeriği, değer verme, hoşgörülü, sevgi dolu, adaletli, alçakgönüllü, güvenilir, empatik, huzurlu, cesaretli ve kararlı olmayı içeren mesleki değerlerle ilgili örnek olay ve durumlardan oluşmaktadır. Araştırma sonucunda öğretmen adaylarının mesleki değerlere farklı oranlarda sahip olduğu ortaya çıkmıştır. Öğretmen adaylarının cesaretli olma, öğrenciye değer verme, öğrencilere karşı sevgi dolu, hoşgörülü, adaletli olmaları gibi mesleki değerleri yüksektir. Buna karşın öğretmen adayları empatik olma yönünde herhangi olumlu bir görüş bildirmemişlerdir.  Öğretmen adaylarının sahip olduğu en yüksek değerler ile Schwartz (1992, 1994)’ın bireysel değerlerine göre eşleşenler evrensellik, uyarılma ve iyilikseverliktir.

Anahtar Kelimeler

• Mesleki Değerler,Öğretmen Adayları,Değerler Sistemi

Exploration of Professional Values of Prospective Pre-School and Class Teachers

Öz

19th and 20th centuries witnessed radical changes in educational and social sciences.  Dewey and Durkheim held the similar views  regarding the role of school and education. The roles of  individuals changed as a result of individualism and industrialism. Hence, scholars started to claim that  not only academic subjects but also the values  education and the human rights should be in the curriculum.  Dewey (1997) believed  that values can be acquired through socializing as values  are the integral part of the social life. Values  occur as a result of  the interaction of the individuals. Another place where such values  are acquired is school.  The most important role of schools is to prepare students through values education. Durkheim (1961) claims  that people acquire values  through observation to be in synch with the society.  If people wish to be moral, they need  to act out of their interests  whereas Schwartz sees values  as an agent to clarify  behaviors and actions of the individuals and he believes  that people might have different values and these  values are relative. Values  indicate what we  value in our lives. Schwartz categorized values  into ten: power, achievement, hedonism, self-esteem,universalism, benevolence, tradition, stimulation, conformity and security.  This article tried to delve into the pre-service class and pre-school teachers’ values in terms of Schwarts’ categories. Data was  collected through  60 pre-service teachers in Class Education and Pre-school Education Departments. A semi-structured interview on the values  of  power, achievement, hedonism, self-esteem,universalism, benevolence, tradition, stimulation, conformity and security was  held with 60  pre-service  teachers.  The study yields that pre-service  teachers  have different values. They have high frequency in being brave, valuing students, showing compassion and tolerance and being fair. On the other hand, they have not positive views  about empathy. The values  which comply with Schwarts’ categories  are  universalism, stimulation and benevolence.

Anahtar Kelimeler

• Professional Values,Pre-service Teachers,Values System

Kaynakça

1. Akbaş, O. (2009). İlköğretim okullarında görevli branş öğretmenlerinin değer öğretimi yaparken kullandıkları etkinlikler:2004 ve 2007 yıllarına ilişkin bir karşılaştırma. Kastamonu Eğitim Dergisi, 17(2), 404-415.
2. Aktepe, V. ve Yel, S. (2009). İlköğretim öğretmenlerinin değer yargılarının betimlenmesi: Kırşehir ili örneği. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(3), 607-622.
3. Balcı, F.A. ve Yanpar Yelken, T. (2010). İlköğretim öğretmenlerinin “değer” kavramına yükledikleri anlamlar. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39,81-90.
4. Bardi, A. ve Schwartz, S. H., (2003).Values and behavior: Strength and structure of relations. Personality Social Psychology Bulletin, 29, 1207-1220.