Fen Bilimleri Öğretmenlerinin Yazılı Sınavlarda Uygulanan Açık Uçlu Sorular Hakkındaki Görüşlerinin İncelenmesi

Yıl 2026, Cilt: 21 Sayı: 49, 326 - 354, 24.03.2026

Osman Göllü , Gökhan Aksoy

https://doi.org/10.35675/befdergi.1733345

https://izlik.org/JA38ER95LA

Öz

Bu çalışmanın amacı fen bilimleri öğretmenlerinin açık uçlu soruların yazılı sınavlarda kullanılmasıyla ilgili görüşlerini almaktır. MEB’in Açık uçlu soruların kullanımına dair karar alması ile öğrencilerimizin öğrenme düzeylerini, eleştirel düşünme becerilerini, kendini ifade edebilme yeteneklerini sınıf ortamında en iyi gözlemleyen öğretmenlerimizin görüşlerini önemli kılmaktadır. Çalışma nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması yöntemi ile yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu 2023-2024 eğitim öğretim yılında Kahramanmaraş ilinde görev yapan 14 fen bilimleri öğretmeni oluşturmuştur. Çalışmanın veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından geliştirilmiş olan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Verilerin analizi içerik analizi yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın sonucu olarak katılımcılar; soruların, yazma ve yorumlama becerisi geliştirmesi gibi durumları avantaj, kapsam geçerliliği ve bildiklerini yazıya dökememesi gibi durumları dezavantaj olarak ifade etmişlerdir. Katılımcılar soruları kazanımlara uygun hazırlandığını, değerlendirilmesini dereceli puanlama anahtarı kullanarak yapıldığını ifade ederken, soruların hazırlanması uygulanması ve değerlendirilmesi aşamalarına yönelik eğitimler almak istediği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca katılımcılar açık uçlu sorulara öğrencilerin alışık olmamaları ve notlarındaki düşüş nedeniyle öğrenci ve velilerin bu sorulara olumlu bakmadığı görüşündelerdir

Anahtar Kelimeler

Açık uçlu sorular , Öğretmen görüşleri , Durum çalışması , Fen bilimleri öğretmeni

Examination of Science Teachers' Opinions on Open-Ended Questions Used in Written Exams

https://izlik.org/JA38ER95LA

Öz

The aim of this study is to obtain the opinions of science teachers about the use of open-ended questions in written exams. With the MoNE's decision on the use of open-ended questions, the opinions of our teachers, who are the best observers of our students' learning levels, critical thinking skills and self-expression skills in the classroom environment, are important. The study was conducted with the case study method, one of the qualitative research methods. The study group of the research consisted of 14 science teachers working in Kahramanmaraş province in the 2023-2024 academic year. A semi-structured interview form developed by the researchers was used as the data collection tool of the study. The data were analyzed by content analysis method. As a result of the study, the participants stated that the questions developed writing and interpretation skills as an advantage, and that the scope validity and the inability to write down what they knew were disadvantages. While the participants stated that the questions were prepared in accordance with the learning outcomes and evaluated using a rubric, it was concluded that they wanted to receive training on the preparation, implementation and evaluation of the questions. In addition, the participants were of the opinion that students and parents do not look favorably on these questions because students are not used to open-ended questions and because of the decrease in their grades.

Anahtar Kelimeler

Open-ended questions , Teacher opinions , Case study , Science teacher

Kaynakça

• Agustianingsih, R., & Mahmudi, A. (2019). How to design open-ended questions? : Literature review. Journal of Physics: Conference Series, 1320(1), 012003. https://doi.org/10.1088/1742-6596/1320/1/012003
• Alkan, M. (2013). PISA 2009 okuma becerileri açık uçlu sorularının puanlanmasında genellenebilirlik kuramındaki farklı desenlerin karşılaştırılması (Tez No.321957) [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi-Ankara]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Ar, M. E. (2019). Fen bilimleri öğretmenlerine yönelik geliştirilen nitelikli yaşam temelli açık uçlu soru hazırlama kursunun uygulanması ve değerlendirilmesi (Tez No. 601722) [Yüksek lisans tezi, Uludağ Üniversitesi-Bursa]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Badger, E., & Thomas, B. (1992). Open-Ended questions in reading. Pratical Assesment Research & Evaluation, 3(4), 1-3.
• Bakırcı, H., Şevgin Uçar, E., & Genel, Y. (2024). Öğretmenlerin fen bilimleri dersine yönelik olarak yaptıkları ölçme-değerlendirme uygulamalarında açık uçlu soruların kullanılmasına ilişkin görüşleri. Uluslararası Eğitimde Mükemmellik Arayışı Dergisi (UEMAD), 4 (1), 1-12.
• Başkale, H. (2016). Nitel araştırmalarda geçerlik, güvenirlik ve örneklem büyüklüğünün belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(1), 23-28
• Bilgeç, İ. (2016). Açık uçlu soruların kullanıldığı matematik sınavlarının ölçme ve değerlendirme perspektifinden incelenmesi (Tez No. 435386) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Birgili, B. (2014). Open ended questions as an alternative to multiple choice: Dilemma in Turkish examination system (Thesis Number. 379918) [Master's thesis- Middle East Technical University-Ankara]. Council of Higher Education Thesis Center.
• Bolat, A. (2023). Fen bilimleri öğretmenlerinin üst düzey öğrenmeleri ölçen soru hazırlama becerilerinin geliştirilmesi: Bir model önerisi (Tez No. 816548) [Doktora tezi, Amasya Üniversitesi-Amasya]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Budak, S. (2019). Fen bilimleri eğitiminde kullanılan açık uçlu soruların puanlanmasında puanlayıcılar arasındaki ilişkilerin incelenmesi (Tez No. 573668) [Yüksek lisans tezi, Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi-Ağrı]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Budak, S., Haşlıoğlu, M. A., & Kurt, M. (2019). Fen bilimleri eğitiminde kullanılan açık uçlu soruların puanlanmasında puanlayıcılar arasındaki ilişkinin incelenmesi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi (ASEAD), (6), 28-45.
• Bülbül, K. (2024). Ortak sınavlarda açık uçlu dönemi. https://www.meb.gov.tr/ortak-sinavlarda-acik-uclu-soru-donemi/haber/ adresinden 12 Haziran 2024 tarihinde alındı.
• Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2022). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (32. bs). Pegem Akademi.
• Çelen, F. K., Çelik, A., & Seferoğlu, S. S. (2011, 2-4 Şubat). Türk Eğitim sistemi ve PISA sonuçları. Akademik Bilişim’11- XIII. Akademik Bilişim Konferansı Bildirileri 2- 4 Şubat 2011 İnönü Üniversitesi, Malatya
• Çepni, S. (2019). PISA ve TIMMS sınavlarında başarıyı yakalamak için Türkiye ne yapmalı. S. Çepni (Ed.), PISA ve TIMSS mantığını ve sorularını anlama (2. Baskı, s.393-404) içinde. Pegem Akademi.
• Çevik, H. F. (2022). Ortaokul matematik öğretmenlerinin açık uçlu sorular hakkındaki bilgilerinin incelenmesi (Tez No. 734816) [Yüksek lisans tezi-Afyon Kocatepe Üniversitesi-Afyon]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Demi̇r, E. (2010). Uluslararası öğrenci değerlendirme programı (PISA) bilişsel alan testlerinde yer alan soru tiplerine göre Türkiye’de öğrenci başarıları (Tez No. 257803) [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi-Ankara]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Demirci, D. P. (2019). Açık uçlu soruların puanlama yöntemlerinin genellenebilirlik kuralına göre incelenmesi (Tez No. 588976) [Yüksek lisans tezi, Ege Üniversitesi-İzmir]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Deni̇z, G. (2021). Öğretmenlerin açık uçlu soruları puanlama davranışları üzerinde etkili olabilecek bazı değişkenlerin incelenmesi (Tez No. 700856) [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi- Ankara]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Duran, E., & Sezgin Tufan, B. (2017). Açık uçlu sorular ile çoktan seçmeli soruların anlamayı etkileme durumları. International Journal of Languages' Education and Teaching, 5(1), 242-254. http://dx.doi.org/10.18298/ijlet.1676
• Eller, E. (2015). Formulating good open-ended questions in assessment. Educational Research Quarterly, 38(4), 3-30.
• Gharehbagh, Z. A., Mansourzadeh, A., Khadem, A. M., & Saeidi, M. (2022). Reflections on using open-ended questions. Medical Education Bulletin, 3, 475-482. https://10.22034/MEB.2022.333518.1054
• Gülbetekin, M., Kan, A., & Karabağ, S. (2019). Coğrafya eğitiminde açık uçlu sorular. Current Debates on Social Sciences Human Studies, 3(1), 374-385.
• Güneş, D. F. (2012). Testlerden etkinliklere Türkçe Öğretimi. Dil ve Edebiyat Dergisi, (1),31-42.
• Gürbüz, S., & Şahin, F. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (5. baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Gürlen, E., Demi̇rkaya, A. S., & Doğan, N. (2019). Uzmanların PISA ve TIMMS sınavlarının eğitim politika ve programlarına etkisine ilişkin görüşleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 52, 287-319. https://doi.org/10.21764/maeuefd.599615
• Husain, H., Bais, B., Hussain, A., & Samad, S. A. (2012). How to construct open ended questions. Procedia- Social and Behavioral Sciences, 60, 456-462. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.09.406
• İnceçam, B., Demir, E., & Demir, E. (2019). Ortaokul öğretmenlerinin sınıf içi ölçme ve değerlendirmelerde yazılı yoklamalarda kullandıkları açık uçlu maddeleri hazırlama yeterlikleri. İlköğretim Online, 17(4), 1912-1927. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2019.506900
• Karadag, N., Boz Yuksekdag, B., Akyildiz, M., & Ibileme, A. I. (2020). Assessment and evaluatıon ın open educatıon system: Students’ opınıons about open-ended questıon (oeq) practıce. Turkish Online Journal of Distance Education, 22(1), 179-193. https://doi.org/10.17718/tojde.849903
• Karakaya, İ. (2022). Açık uçlu soruların hazırlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi. İ. Karakaya (Ed.) Açık uçlu maddelerin hazırlanması ve incelenmesi (1. baskı, s. 40-74) içinde. Pegem akademi.
• Koyuncu, E. (2017). Temel eğitimden ortaöğretime geçiş (TEOG) sınavında açık uçlu soruların kullanılmasına ilişkin öğrenci görüşlerinin incelenmesi (Tez No. 470233) [Yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi-Gaziantep]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Koyuncu, E., & Özer Özkan, Y. (2019). Geniş ölçekli sınavlarda açık uçlu soruların kullanılmasına ilişkin öğrenci görüşlerinin incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 18(69), 177-200. https://doi.org/10.17755/esosder.424014
• MEB. (2018). 2018 Fen bilimleri dersi öğretim programı. Millî Eğitim Bakanlığı. https://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=325
• MEB. (2023a). ABİDE Nedir? Millî Eğitim Bakanlığı. http://abide.meb.gov.tr/www/abide-nedir/icerik/1
• MEB. (2023b). Millî Eğitim Bakanlığı Yazılı ve uygulamalı sınavlar kılavuzu. Millî Eğitim Bakanlığı, https://www.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2023_12/28140049_Milli_Egitim_Bakanligi_Yazili_ve_Uygulamali_Sinavlar_Kilavuzu.pdf
• MEB. (2023c). Millî Eğitim Bakanlığı Yazılı ve uygulamalı sınavlar kılavuzu. Milli Eğitim Bakanlığı. https://www.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2023_12/28140049_Milli_Egitim_Bakanligi_Yazili_ve_Uygulamali_Sinavlar_Kilavuzu.pdf.
• MEB. (2024a). Fen öğretim programı. Millî Eğitim Bakanlığı. https://tymm.meb.gov.tr/upload/program/2024programfen345678Onayli.pdf MEB. (2024b). Milli Eğitim Bakanlığı. http://odsgm.meb.gov.tr
• Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook, Sage.
• O'Neil, H., F., & Brown, R., S. (1998). Differential effects of question formats in math assessment on metacognition and affect. Lawrence Erlbaum Associates Inc Applied Measurement in Education, 11(4), 331-351. https://doi.org/10.1207/s15324818ame1104_3
• Oral, B., & Çoban, A. (2020). Kuramdan uygulamaya eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (1. baskı). Pegem Akademi.
• ÖSYM, (2015). Yazılı Sınav (Açık Uçlu Sorularla Sınav). Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi. https://www.osym.gov.tr/TR,721/yazili-sinav-acik-uclu-sorularla-sinav-04022015.html
• ÖSYM, (2024). Sınavlar. Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi https://www.osym.gov.tr/TR,8793/sinavlar.html
• Özen, O. (2020). Türkçe öğretmenlerinin açık uçlu soru hazırlama becerilerinin incelenmesi (Tez No. 633491) [Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi-Erzurum] Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Özenç, M. (2013). Sınıf öğretmenlerinin alternatif ölçme ve değerlendirme bilgi düzeylerinin belirlenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 21, 157-178.
• Reyhanlıoğlu, Ç., & Ti̇ryaki̇, İ. (2021). Ülkemizde gerçekleştirilen ölçme ve değerlendirme faaliyetlerine genel bir bakış. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(16), 70-93. https://doi.org/10.46778/goputeb.766689
• Şimşek, M. (2021). İlköğretim matematik öğretmenlerinin sınav soruları ile LGS sınavı matematik sorularının matematik öğretim programı alt öğrenme alanları ve yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi (Tez No. 694373) [Yüksek lisans tezi, Amasya Üniversitesi- Amasya]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Şimşek, M., Tuncer, M., & Dikmen, M. (2018). PISA 2015’e katılan öğrencilerin PISA’ya ilişkin görüşleri. Journal of International Social Research, 11(58), 559-569. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2018.2570
• Şimşek, R., & Erdem, İ. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde yazma becerisi ve kazanım ilişkisi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 22, 267-279. https://doi.org/10.29000/rumelide.895762
• Tatlı, Ş. (2019). 9. sınıf coğrafya öğretiminde ölçme ve değerlendirme aracı olan açık uçlu soruların öğretmen görüşleri ile değerlendirilmesi (Konya örneği) (Tez No. 559815) [Yüksek lisans tezi-Necmettin Erbakan Üniversitesi-Konya]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Temizkan, M., & Sallabaş, M. E. (2011). Okuduğunu anlama becerisinin değerlendirilmesinde çoktan seçmeli testlerle açık uçlu yazılı yoklamaların karşılaştırılması. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 30, 207-220.
• Turgut, M. F., & Baykul, Y. (2021). Eğitimde ölçme ve değerlendirme (9. bs). Pegem Akademi
• Vasan, C. A. M., DeFouw, D. O., Holland, B. K., & Vasan, N. S. (2018). Analysis of testing with multiple choice versus open‐ended questions. Anatomical Sciences Education, 11, 254-261. https://doi.org/10.1002/ase.1739
• Yaz, Ö. V., & Kurnaz, M. A. (2017). 2013 Fen bilimleri öğretim programının incelenmesi. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 8, 173-184.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. bs). Seçkin Yayıncılık.