Anlamaya Dayalı Tasarım Uygulamasının (UbD) Öğrencilerin Bilişsel ve Duyuşsal Gelişimlerine Etkisi: Felsefe Dersi Üzerine bir Çalışma

Öz

Bu araştırmanın amacı 10. sınıf felsefe dersinde uygulanan anlamaya dayalı tasarım (UbD) uygulamasının öğrencilerin akademik başarılarına etkisini ve uygulamanın öğrencilere yansımasını ortaya koymaktır. Araştırma karma yöntem ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, 2024-2025 eğitim öğretim yılında Kahramanmaraş ilinde bir devlet okulunda eğitim gören öğrenciler oluşturmuştur. Araştırmada rastgele küme örnekleme yöntemiyle okuldaki şubelerden biri deney grubu, diğeri ise kontrol grubu olarak belirlenmiştir. Deney grubunda dersler UbD ile işlenirken, kontrol grubunda dersler öğretim programının öngördüğü yöntemlerle işlenmiştir. Araştırmanın verileri başarı testi, gözlem ve görüşme formu ile elde edilmiştir. Araştırmada elde edilen nicel verilerin analizleri Mann Whitney U-Testi ile yapılmıştır. Nitel verilerin analizinde içerik analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda felsefe dersinde, deney grubunda uygulanan UbD’ye dayalı öğretimin, kontrol grubunda uygulanan felsefe öğretim programına göre akademik başarıyı artırmada daha etkili olduğu bulunmuştur. Ayrıca UbD’ye dayalı öğretimin öğrencilere; yaratıcılıklarını geliştirme, işbirlikli ürün ortaya koyma, aktif olma, derse yönelik olumlu tutum geliştirme noktasında önemli katkılar sağladığı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Anlamaya dayalı tasrım (UbD)
• felsefe öğretimi
• öğretim tasarımı

The Effect of the Understanding by Design (UbD) Implementation on Students’ Cognitive and Affective Development: A Study on the Philosophy Course

Öz

The aim of this study is to examine the impact of Understanding by Design (UbD) practices implemented in 10th-grade philosophy courses on students’ academic achievement, as well as to explore students’ reflections on the implementation. The research was conducted using a mixed-methods approach. The study group consisted of enrolled in a public high school in Kahramanmaraş during the 2024–2025 academic year. Using the random cluster sampling method, one class was assigned as the experimental group and another as the control group. In the experimental group, lessons were conducted using the UbD framework, whereas in the control group, lessons were taught using methods prescribed by the official curriculum. Data for the study were collected through an achievement test, observation, and interview forms. Quantitative data were analyzed using the Mann–Whitney U test, while qualitative data were analyzed through content analysis. The results indicated that UbD-based instruction in the philosophy course was more effective in improving academic achievement compared to instruction based on the standard curriculum. Furthermore, UbD-based instruction contributed significantly to students’ creativity, collaborative product development, active participation, and positive attitudes toward the course.

Anahtar Kelimeler

• Understanding by design (UbD)
• philosophy teaching
• instructional design

Kaynakça

1. Açar, A., Ercan, B., & Altun, S. (2019). Olasılık konusunun anlamaya dayalı tasarım ile öğretimi: Öğrencilerin başarı, tutum ve görüşleri üzerine bir inceleme. Eğitim ve Bilim, 44(198), 1–23. https://doi.org/10.15390/EB.2019.7168
2. Alkın-Şahin, S., & Tunca, N. (2015). Felsefe ve eleştirel düşünme. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 192–206.
3. Alpar, R. (2020). Spor, sağlık ve eğitim bilimlerinden örneklerle uygulamalı istatistik ve geçerlik-güvenirlik: SPSS'de çözümleme adımları ile birlikte (6. baskı). Detay Yayıncılık.
4. Altun, S., & Yurtseven, N. (2019). Tasarımcı öğretmen: UbD el kitabı. Asos.
5. Altun, S., & Yücel Toy, B. (Ed.). (2020). Anlamaya dayalı tasarım (UbD) uygulamaları: 5. sınıf sosyal bilgiler dersi. Asos.
6. Ariadi, E. S. (2024). Enhancing writing skill through differentiated learning based on understanding by design (UbD) and artificial intelligence (AI). SJLE, 3(1), 137–145.
7. Arslan, A. (2021). Felsefeye giriş. Serbest Akademi.
8. Arslan Buyruk, A., Erdoğan, P., Çavuşoğlu Deveci, C., & Yücel Toy, B. (2018). Motivasyon modeli ile zenginleştirilmiş anlamaya dayalı öğretim tasarımının öğrencilerin İngilizce konuşma becerisine ve motivasyonlarına etkisi: Tasarım tabanlı bir araştırma. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 8(1), 102-115. DOI: 10.5961/jhes.2018.250

9. Bailey, K. D. (1982). Methods of social research. Free Press.
10. Bal Nayman, H., Nayman, K., & Altun, S. (2020). A case study: Upon an English course prepared by understanding by design (UbD) with 6th grade students. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 8(3), 118–135. https://doi.org/10.29228/-ijlet.45171
11. Bodur, Z. T., & Yurtseven, N. (2021). İngilizce dersinde UbD temelli yaratıcı drama etkinliklerinin öğrenciler üzerindeki yansımalarının incelenmesi. Yaşadıkça Eğitim, 35(1), 88–103. https://doi.org/10.33308/26674874.2021351245
12. Brown, J. L. (2004). Making the most of understanding by design. Association for Supervision and Curriculum Development.
13. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2018). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
14. Can, A. (2016). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi (4. baskı). Pegem Akademi.
15. Cevizci, A. (2022). Felsefeye giriş. Nobel Akademik Yayıncılık.
16. Çelikman Hanratty, G., & Eveyik-Aydın, E. (2023). Designing units with the UbD framework to teach English as a foreign language: Benefits and challenges. Sakarya University Journal of Education, 13(3), 435-455. https://doi.org/10.19126/suje.1277604
17. Çim, Y., & Altun, S. (2025). An investigation of the impact of science lessons based on UbD practices on middle school students’ achievement and 21st century skills. International Journal of Contemporary Approaches in Education, 4(1), 46–62. https://doi.org/10.29329/-ijcae.2025.1312.3
18. Çotuksöken, B. (2001). Felsefeyi anlamak felsefe ile anlamak. İnkılâp Kitabevi.
19. Creswell, J. W. (2017). Karma yöntem araştırmalarına giriş (M. Sözbilir, Çev.). Pegem Akademi.
20. Erdağı, T., & Dündar, H. (2024). Investigation of the effects of understanding by design model on problem-solving, collaboration, and academic achievement in social studies course. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(2), 330-338. https://-doi.org/10.17556/erziefd.1451042
21. Fer, S. (2015). Öğretim tasarımı (3. baskı). Anı Yayıncılık.
22. Gloria, R. Y., Sudarmin, S., Wiyanto, W., & Indriyanti, D. R. (2018). The effectiveness of formative assessment with understanding by design (UbD) stages in forming habits of mind in prospective teachers [Conference session]. Journal of Physics: Conference Series, 983(1), 012158. https://doi.org/10.1088/1742-6596/983/1/012158
23. Gül, M., Altun, S., & Yücel Toy, B. (2021). Anlamaya dayalı tasarım uygulamasının (UbD) öğrencilerin bilişsel ve duyuşsal gelişimlerine etkisi: T.C. inkılap tarihi ve Atatürkçülük dersi üzerine bir çalışma. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 51, 123–152.
24. Gül, M., & Kaya, N. (2020). UbD tasarımlarının uygulanması. S. Altun & B. Yücel Toy (Ed.), Anlamaya dayalı tasarım (UbD) uygulamaları (ss. 113–143) içinde. Asos.
25. Halimah, A. N., & Dewi, L. (2023). Systematic Literature Review (SLR): Implementasi pembelajaran menggunakan pendekatan understanding by design (UBD). CaXra: Jurnal Pendidikan Sekolah Dasar, 3(1), 54-64.
26. Keskin-Çinkaya, Y., & Yurtseven, N. (2024). Anlamaya dayalı tasarım (UbD) temelli ters-yüz edilmiş sınıf modelinin kimya derslerinde öğrenciler üzerindeki etkisi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 22(2), 815-841. https://doi.org/10.37217/tebd.1436867
27. Liu, T., & Tian, J. (2024). A study on the cultivation of students’ creative practical literacy in the fine arts curriculum based on the UbD model. International Journal of New Developments in Education, 6(6), 62–67. doi: 10.25236/IJNDE.2024.060611.
28. McTighe, J., & Wiggins, G. (1999). The understanding by design handbook. Association for Supervision and Curriculum Development.
29. McTighe, J., & Wiggins, G. (2012). Understanding by design framework. Association for Supervision and Curriculum Development.
30. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2. baskı). SAGE Publications.
31. Milli Eğitim Bakanlığı. (2024a). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programları ortak metni. https://tymm.meb.gov.tr/upload/brosur/ortak_metin.pdf
32. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024b). Türkiye yüzyılı maarif modeli ortaöğretim felsefe dersi (10 ve 11. sınıflar) öğretim programı. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/20258269475986-felsefe.pdf
33. Noble, C. L. (2011). How does Understanding by Design influence student achievement in eighth grade social studies? [Doktora tezi, Capella University]. ProQuest Dissertations and Theses Global. (3478342)
34. OECD. (2023). PISA 2022 Results (Volume I): The state of learning and equity in education. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/53f23881-en
35. Özyurt, M., Kan, H., & Kıyıkcı, A. (2021). The effectiveness of understanding by design model in science teaching: A Quasi-experimental study. Eurasian Journal of Educational Research, (94), 1–24.
36. Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (M. Bütün & S. B. Demir, Çev.). Pegem Akademi.
37. Pertiwi, S., Sudjito, D. N., ve Rondonuwu, F. S. (2019). Perancangan pembelajaran fisika tentang rangkaian seri dan paralel untuk resistor menggunakan Understanding by Design (UbD). Jurnal Sains dan Edukasi Sains, 2(1), 1–7. https://doi.org/10.24246/juses.v2i1p1-7
38. Pramesti, N., & Dewi, L. (2023). The implementation of Understanding by Design approach in mathematics learning on elementary school. Journal of Innovative Mathematics Learning, 6(2), 124–131. https://dx.doi.org/10.22460/jiml.v6i2.16304
39. Shuo, L. (2025). Integrated teaching design of junior high school "parallelograms" unit based on UbD theory. International Educational Research, 8(2), 1–7. https://doi.org/10.30560/ier.v8n2p1
40. Som, İ., Türkan, A., & Altun, S. (2016). Design of introduction to educational sciences course using UbD: The evaluation of prospective teachers' achievement, attitudes and opinions about the course. International Journal of Social Sciences and Education Research, 2(4), 1341–1351.
41. Şimşek, A. (2017). Öğretim tasarımı (4. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
42. Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2015). Çok değişkenli istatistiklerin kullanımı. (M. Baloğlu, Çev. Ed.). Nobel Akademik Yayıncılık.
43. Takacs, J. A. (2010). Using formative assessment in professional learning communities to advance teaching and learning [Doktora tezi, Walden University]. ProQuest Dissertations and Theses Global. (UMI No. 3398977)
44. TEDMEM. (2025). 2024 eğitim değerlendirme raporu (TEDMEM Değerlendirme Dizisi 10). Türk Eğitim Derneği.
45. Tshering, S. (2022). The impact of using understanding by design (UbD) model on class 10 student's achievement in chemistry. IJCER (International Journal of Chemistry Education Research, 6(1), 29–33. https://doi.org/10.20885/ijcer.vol6.iss1.art4
46. Tunçer, P. (2013). Değişim yönetimi sürecinde değişime direnme. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 32(1), 373–406. https://doi.org/10.7822/egt157
47. Wan, Q., Zuo, S., & Liu, Z. (2023). A case of reverse instructional design based on UbD theory: Take "set" as an example. International Journal of New Developments in Education, 5(15), 114–118. doi: 10.25236/IJNDE.2023.051518
48. Wiggins, G., & McTighe, J. (2005). Understanding by design (2. baskı). Association for Supervision and Curriculum Development.
49. Wiggins, G., & McTighe, J. (2007). Schooling by design: Mission, action, and achievement. ASCD.
50. Yabaş, D., & Gül, M. (2020). Sosyal bilgiler öğretimi. S. Altun & B. Yücel Toy (Ed.), Anlamaya dayalı tasarım (UbD) uygulamaları: 5. sınıf sosyal bilgiler dersi (ss. 45–67) içinde. Asos.
51. Yen, A. C. (2024). Enhancing English comprehension: A UbD mind walker intervention for remote upper-grade elementary students. Asian-Pacific Journal of Second and Foreign Language Education, 9(43), 43. https://doi.org/10.1186/s40862-024-00267-z
52. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
53. Yin, R. K. (2011). Qualitative research from start to finish. Guilford Press.
54. Yurtseven, N., & Altun, S. (2017). Understanding by design (UbD) in EFL teaching: Teachers' professional development and students' achievement. Educational Sciences: Theory & Practice, 17(2), 437–461. http://dx.doi.org/10.12738/estp.2017.2.0226
55. Yurtseven, N., & Doğan, S. (2018). Okul öncesi öğretimde UbD uygulamaları: Öğretmen ve öğrenci perspektifinden yansımalar. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(3), 656–671. https://doi.org/10.16986/HUJE.2018037101
56. Yurtseven, N., Doğan, S., & Altun, S. (2013). UBD (Understanding by Design) modeline göre hazırlanmış farklılaştırılmış fen ve teknoloji dersi öğretim planı: Türkiye örneği. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (1), 1–15.