Türkiye'de İthalat ve İhracatın Enflasyon Üzerindeki Etkisi: Zaman Serisi Analizi

This study analyzes the effects of imports, exports, exchange rates, interest rates, and industrial capacity utilization rates on inflation in Turkey using monthly data from the 2013-2024 period and employing the ARDL model. The study separately examines short- and long-term effects, providing a comprehensive assessment. The short-term analysis results reveal that exchange rates and interest rates have strong and significant impacts on inflation. It is determined that exchange rate increases raise inflation through cost-push pressures, while interest rates elevate price levels via cost channels. Although imports and exports do not have a statistically significant effect in the short term, imports show a positive and exports show a negative impact on inflation. The long-term analysis clearly demonstrates the decisive effect of exchange rates on inflation. Exchange rate increases continue to exert cost-push pressures on inflation in the long run. While imports have a positive impact and exports have a negative impact on inflation in the long run, these effects are not statistically significant. Interest rates and industrial capacity utilization rates were also found to have no significant long-term effects on inflation. These findings emphasize the critical importance of managing exchange rate fluctuations in controlling inflation in the Turkish economy. Additionally, policies aimed at reducing import dependency and increasing exports are understood to have the potential to generate positive long-term effects on inflation. This study aims to contribute significantly to the examination of inflation dynamics in the context of foreign trade and monetary policy.

Bu çalışma, Türkiye’de ithalat, ihracat, döviz kuru, faiz oranları ve sanayi kapasite kullanım oranının enflasyon üzerindeki etkilerini 2013-2024 dönemi aylık verileriyle ARDL modeli kullanarak analiz etmektedir. Çalışmada kısa ve uzun dönem etkiler ayrı ayrı incelenmiş ve kapsamlı bir değerlendirme yapılmıştır. Kısa dönem analiz sonuçları, döviz kuru ve faiz oranlarının enflasyon üzerinde güçlü ve anlamlı etkileri olduğunu ortaya koymaktadır. Döviz kurundaki artışın maliyet yönlü baskılar yoluyla enflasyonu artırdığı, faiz oranlarının ise maliyet kanalı üzerinden fiyat seviyelerini yükselttiği belirlenmiştir. İthalat ve ihracatın kısa dönemde anlamlı bir etkisi bulunmamakla birlikte, ithalatın pozitif, ihracatın ise negatif yönde etkiler gösterdiği gözlemlenmiştir. Uzun dönem analizleri, döviz kurunun enflasyon üzerindeki belirleyici etkisini açıkça göstermektedir. Döviz kurundaki artış, uzun dönemde de maliyet yönlü baskılar yoluyla enflasyonu artırıcı bir rol oynamaktadır. İthalatın pozitif, ihracatın ise negatif etkileri uzun dönemde gözlemlenmiş ancak bu etkiler istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Faiz oranları ve sanayi kapasite kullanım oranının uzun dönemde anlamlı bir etkisinin olmadığı tespit edilmiştir. Bu bulgular, Türkiye ekonomisinde döviz kuru dalgalanmalarının enflasyonu kontrol altına alma politikalarında kritik bir öneme sahip olduğunu vurgulamaktadır. Ayrıca, ithalat bağımlılığının azaltılması ve ihracatın artırılmasına yönelik politikaların uzun vadede enflasyon üzerinde olumlu etkiler yaratabileceği anlaşılmaktadır. Çalışma, enflasyon dinamiklerinin dış ticaret ve para politikası bağlamında incelenmesine yönelik önemli katkılar sunmayı amaçlamaktadır.