Araştırma Makalesi

Arşiv Belgelerine Göre Cumhuriyetin İlk Yıllarında Doğu Türkistan’ın Genel Durumu ve Türkiye ile Kültürel Münasebetler

Sayı: 89 30 Nisan 2019
  • Muzaffer Başkaya
Bilig Kapak
Bilig
PDF İndir

Arşiv Belgelerine Göre Cumhuriyetin İlk Yıllarında Doğu Türkistan’ın Genel Durumu ve Türkiye ile Kültürel Münasebetler

Öz

Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin kurucuları Cumhuriyetin ilanından bir süre sonra dünyanın çeşitli bölgelerine dağılmış Türklerle siyasi ve kültürel iş birliğini geliştirmek amacıyla bazı adımlar atmıştır. Bu maksatla Doğu Türkistan ve burada yaşayan soydaşların durumuyla yakından ilgilenilmiş ve bölgeyi iyi bilen kişilere raporlar hazırlatılmıştır. Bunlardan biri de Mecdettin Delil tarafından kaleme alınan rapordur. Bu raporda Doğu Türkistan’ın o günkü siyasi, ekonomik ve kültürel durumuyla ilgili tafsilatlı bilgiler verilmiş, bilhassa Türkistan’dan dışarıya göç eden muhacirlerin vaziyetleri üzerinde durulmuş, Türkiye ile Doğu Türkistan arasındaki kültürel bağların kuvvetlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Bu raporun ardından harekete geçen Türk Hükümeti, bölgede yaşayan Türk unsurlara yeni rejimi tanıtmak, onlarla bir gönül köprüsü inşa etmek için çalışmıştır. Bu maksatla bölgeye yeni harfler gönderilmiş, oradan öğrenciler getirilerek Türkiye’de okutulmaları sağlanmış, bölgede gazete ve dergi çıkarmak suretiyle Türkiye’nin tanıtımı yapılmaya çalışılmıştır. Böylece Çin egemenliği altında yaşayan soydaşlara dostluk eli uzatılmış ve bu bölgede kendi hegemonyasını kurmak isteyen Çin yönetiminin baskısı kırılmaya çalışılmıştır. 

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Arşiv Kaynakları Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, BCA 490.1.0/1197.194.1 BCA 030.10/257.728.16 BCA 490.01/1197.194.1 BCA, 030.10/257.728.19 BCA 030.10/257.728.17
  2. Anat, Hacı Yakup (2005). Doğu Türkistan’da Milliyetçilik Hareketleri. Ankara: Özkan Matbaacılık.
  3. Andican, Ahat (2003). Cedidizm’den Bağımsızlığa Hariçte Türkistan Mücadelesi. İstanbul: Emre Yay.
  4. Bayraktar, Rasim (2013). “Türkistanlı Aydınlarımızın Siyasi ve Yayın Mücadelesi: Mustafa Çokayoğlu ve Etrafındakiler”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 39: 307-330.
  5. Çınar, Orhan (2012). “Yeni Türkistan Dergisi”. Akademik Bakış Dergisi (30): 1-13.
  6. Delil, Mecdettin (1942). Türkistan Türklerinin Büyük Milliyetçi ve Yurtseverlerinden Mustafa Çokay Albümü. İstanbul: Numune Matbaası.
  7. Demirağ, Yelda (2014). “1755-1949 Yılları Arasında Doğu Türkistan”. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi (3): 229-245.
  8. Emet, Erkin (2002). “Doğu Türkistan Özerk Cumhuriyeti”. Türkler. C. 20. Ankara: Yeni Türkiye Yay. 276-281.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

30 Nisan 2019

Gönderilme Tarihi

21 Nisan 2017

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Sayı: 89

DOI

https://doi.org/10.12995/bilig.8910

IZ

https://izlik.org/JA78LK44WM

Kaynak Göster

RIS / Bibtex
APA
Başkaya, M. (2019). Arşiv Belgelerine Göre Cumhuriyetin İlk Yıllarında Doğu Türkistan’ın Genel Durumu ve Türkiye ile Kültürel Münasebetler. Bilig, 89, 215-236. https://doi.org/10.12995/bilig.8910
AMA
1.Başkaya M. Arşiv Belgelerine Göre Cumhuriyetin İlk Yıllarında Doğu Türkistan’ın Genel Durumu ve Türkiye ile Kültürel Münasebetler. Bilig. 2019;(89):215-236. doi:10.12995/bilig.8910
Chicago
Başkaya, Muzaffer. 2019. “Arşiv Belgelerine Göre Cumhuriyetin İlk Yıllarında Doğu Türkistan’ın Genel Durumu ve Türkiye ile Kültürel Münasebetler”. Bilig, sy 89: 215-36. https://doi.org/10.12995/bilig.8910.
EndNote
Başkaya M (01 Nisan 2019) Arşiv Belgelerine Göre Cumhuriyetin İlk Yıllarında Doğu Türkistan’ın Genel Durumu ve Türkiye ile Kültürel Münasebetler. Bilig 89 215–236.
IEEE
[1]M. Başkaya, “Arşiv Belgelerine Göre Cumhuriyetin İlk Yıllarında Doğu Türkistan’ın Genel Durumu ve Türkiye ile Kültürel Münasebetler”, Bilig, sy 89, ss. 215–236, Nis. 2019, doi: 10.12995/bilig.8910.
ISNAD
Başkaya, Muzaffer. “Arşiv Belgelerine Göre Cumhuriyetin İlk Yıllarında Doğu Türkistan’ın Genel Durumu ve Türkiye ile Kültürel Münasebetler”. Bilig. 89 (01 Nisan 2019): 215-236. https://doi.org/10.12995/bilig.8910.
JAMA
1.Başkaya M. Arşiv Belgelerine Göre Cumhuriyetin İlk Yıllarında Doğu Türkistan’ın Genel Durumu ve Türkiye ile Kültürel Münasebetler. Bilig. 2019;:215–236.
MLA
Başkaya, Muzaffer. “Arşiv Belgelerine Göre Cumhuriyetin İlk Yıllarında Doğu Türkistan’ın Genel Durumu ve Türkiye ile Kültürel Münasebetler”. Bilig, sy 89, Nisan 2019, ss. 215-36, doi:10.12995/bilig.8910.
Vancouver
1.Muzaffer Başkaya. Arşiv Belgelerine Göre Cumhuriyetin İlk Yıllarında Doğu Türkistan’ın Genel Durumu ve Türkiye ile Kültürel Münasebetler. Bilig. 01 Nisan 2019;(89):215-36. doi:10.12995/bilig.8910

Cited By

ULUSLARARASI MEDYADA SİNCAN/DOĞU TÜRKİSTAN HABERLERİNİN ÇERÇEVELENMESİ

Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi

https://doi.org/10.19145/e-gifder.820769

Muhaceretteki Türkistanlıların Sesi: Türkistan Türk Gençler Birliği (TTGB)

Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi

https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1308843

The role of geopolitics in Turkey’s diplomatic approach to the Second East Turkestan Republic (1939–1949)

Central Asian Survey

https://doi.org/10.1080/02634937.2024.2397421

TÜRKİSTAN MİLLİ HAREKETİ VE DOKTOR MECDEDDİN AHMED DELİL (1902-1943)

Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi

https://doi.org/10.53718/gttad.1717705

ŞARKİ TÜRKİSTAN İSLAM CUMHURİYETİ’NİN KURULUŞU (1933-1937) VE TÜRKİYE’NİN BU SÜRECE YAKLAŞIMI

Belgi Dergisi

https://doi.org/10.33431/belgi.1768840

Ahmet Yesevi Üniversitesi Mütevelli Heyet Başkanlığı