Yıl 2019, Cilt 8 , Sayı 2, Sayfalar 558 - 570 2019-12-31

Nedensellik İlkesi Bağlamında Sünnetullahı Anlamak

Musa TURŞAK [1]


Her olayın bir nedeni olduğu gibi aynı koşullar altında aynı nedenler aynı sonuçları doğurur. Kısaca, her olay maddi ve manevi birtakım nedenlerin zorunlu sonucu olarak meydana gelmektedir. Buna kısaca nedensellik ilkesi denmektedir. İnsanlık tarihi boyunca en çok tartışılan konulardan biri de “nedensellik” ilkesidir.

Tarihte meydana gelen her olayın ve varlıklar âlemindeki her şeyin nedenselliğinin kendine özgü bir metotla sorgulanabilmesi, insanlığın birikimi olan bilimsel inkişafın vazgeçilmez sacayaklarından biri gibidir. İslam düşüncesinin ana kaynakları olan Kur’ân ve Hadis’te “sünnetullah” olarak ifade edilen evrensel ilahi kanunlara riayet edilmesi halinde hayat daha anlamlı ve yaşanılabilir hale gelecektir. Böylelikle bireysel ve toplumsal düzeyde meydana gelen olaylarda tesadüfe yer olmadığı gerçeği ortaya çıkacaktır. Böylelikle insan varoluş gayesini daha iyi anlayacak ve sorumluluklarını yerine getirecektir. Diğer taraftan evrende geçerli ilahi kanunlardan yeterince istifade edilecek ve bu ilahi yasalar gereği meydana gelen olaylardan gerekli dersler alınma imkânı doğacaktır.

Kâinatta hiçbir şey boşuna yaratılmadığı gibi başıboş olarak da yaratılmamıştır. Yani kâinatta tesadüfe yer yoktur.  Kur’ân-ı Kerim’de bu konuya dair çok sayıda ayet bulmak mümkündür. Bu ayetlerin bir kısmı tekvini bir kısmı ise teklifidir. Tekvini ayetler üzerine teklifi ayetler inşa edilerek muhatabın imanı sağlamlaştırılmaya çalışılmaktadır. Allah Teâlâ’nın bu iki türlü ayetlerinden birincisi; irade sıfatının bir tecellisi olarak tekvini kanunudur ki, âdetullah, sünnetullah veya fıtrat diye adlandırılır. İkincisi ise; Allah Teâla’nın kelam sıfatının tecellisi olarak teklifî kanunlardır ki, buna şeriat da denilmektedir. Varlık dünyasıyla ilgili bu kanunlar bilindiği takdirde, bunlardan faydalanmamız ve bunları kendi lehimizde kullanmamız mümkündür. Bu ilahi yasaların bilinmesi ise ancak geçmiş kavimlerin tarihini, onların yükselme ve yıkılma nedenlerini araştırmakla mümkündür.  

Sünnetullah, Nedensellik, Kanun, Kur’ân, Kıssa
  • Aydınlı, A. (1987). Hadis Istılahları Sözlüğü. İstanbul: Timaş Yayınları,.
  • Akalın, Ş. & (2011). Türkçe Sözlük. Ankara: TDK Yayınları,
  • Âlûsî, Ş. (ts). Ruhu’l-Meani fi Tefsiru’l-Kur’âni’l-Azim ve’s-Seb’u’l-Mesani. Beyrut: Daru’l-İhyau’t-Turasu’l-Arabi.
  • Aydın, M. (1987). Din Felsefesi, İzmir: İzmir İlahiyat Vakfı Yayınları.
  • Bagāvî, H. (1987). Mealimu’t-Tenzil. Beyrut: Daru’l-Kutubi’l-İlmiyye.
  • Bakırcıoğlu, R. (2016). Ansiklopedik Eğitim ve Psikoloji Sözlüğü. Ankara: Anı Yayınları.
  • Beyzâvî, N. (691h). Tefsiru’l-Beyzâvî. Beyrut: Daru İhyâi’t-türasi’l-Arabî.
  • Cürcani, S. (2014). Ta’rifat, trc. A. Mecdi Tolun. İstanbul: Litera Yayınları.
  • Çamdibi, H. (2014). Şahsiyet Terbiyesi ve Gazali. İstanbul: Çamlıca Yayınları.
  • Çelebi, H. (ts). İslami Hareket ve Özeleştiri Üzerine. trc. Metin Parıldı. Kayseri: Rey Yayınları.
  • Çelebi, İ. (2010). “Sünnetullah”. TDV İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları.
  • Dihlevi, Ş. (1990). İslam Düşünce Rehberi. trc. Mehmet Erdoğan. Beyrut: Daru İhyâi’l-Ulum.
  • Doğan, M. (2014). Büyük Türkçe Sözlük. Ankara: Yazar Yayınları.
  • El-Isfahani, R. (2012). Müfredat. trc. Abdulbakī Güneş-Mehmet Yolcu.İstanbul: Çıra Yayınları.
  • El-Cabiri, Muhammed Abid. Kur’ân’a Giriş, İstanbul: Mana Yayınları, 2013.
  • Ferrâ, E. (2010). Meani’l-Kur’ân, Mısır: Daru’l-Mısrıyye.
  • Gazzalî, E. (2010). İhyâu Ulȗmi’d-Dîn, Dımaşk: Daru’l-Feyha.
  • Güneş, A. (2005). Kur’ân’da Sünnetullah ve Toplumların Çöküş Nedenleri. Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 5 (4), 61-93.
  • Harding, K. (1993). Dünden Bugüne Nedensellik: Gazzâlî Ve Kuantum Teorisi, trc. Ahmet Mekin Kandemir, The American Journal of Islamic Sciences, 10 (2).
  • İbn Haldun, E. (2018). Mukāddime. trc. Süleyman Uludağ. İstanbul: Dergâh Yayınları.
  • İbn Kesir, İ. (2010). Tefsiru’l-Kur’âni’l-Kerim. Beyrut: Daru’l-Ma’rife.
  • İbrahim, M. & Zeyyad, A. (1960). el-Mu’cemu’l-Vasit, Kahire: İhyâi’t-türâsi’l-Arabî.
  • İmamoğlu, T. (2016). Din Felsefesi, Erzurum: Eser Yayınları.
  • Karagöz, İ. & Karaman, F. (2010). Dini Kavramlar Sözlüğü. Ankara: DİB Yayınları.
  • Karaman, H., Çağrıcı, M., Dönmez, İ. & Gümüş, S. (2007). Kur’ân Yolu. Ankara: DİB Yayınları.
  • Köksal, M. (1981). İslam Tarihi. İstanbul: Şamil Yayınları.
  • Kutub, S. (1989). fi Zilâlİ’l-Kur’ân. Çev. Salih Uçan- Mehmet Yolcu-Vahdettin İnce. İstanbul: Dünya Yayınları.
  • Mazhâri, M. (2007). et-Tefsiru’l-Mazharî. Beyrut: Daru’l-Kutubi’l-İlmiyye.
  • Mevdudi, E. (1996). Tefhimu’l-Kur’ân. trc. Muhammed Han Kayani vd., İstanbul: İnsan Yayınları.
  • Nahcivanî, N. (1325). el-Fevatihu’l-İlahiyye ve’l Mefatihu’l-Gāybiyye. İstanbul : Osmanlı Hilafet Matbaası.
  • Özsoy, Ö. (2015). Sünnetullah. Ankara: Fecr Yayınları.
  • Rıza, R. (ts). Tefsiru'l-Kur'âni'l-Hâkim (Tefsiru'l-Menâr). Beyrut: Dâru'l-Marife.
  • Sa’lebî, E. (2002). el-Keşf ve’l-Beyan. Beyrut: Daru’l-İhyau’t-Türasi’l-Arabiyye.
  • Sabunî, A. (2014). Sefvetu’t-Tefasir. Beyrut: el-Mektebetül Asriyye.
  • Şimşek, S. (2016). Hayat Kaynağı Kur’ân Tefsiri. İstanbul: Beyan Yayınları.
  • Taberi, E. (1992). Camiu’l-Beyan fi Te’vili’l-Kur’ân. Lübnan: Daru’l-Ma’rife.
  • Uludağ, S. (2006). “Nefis”. DİA. İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları.
  • Yılmaz, Ş. (2009). İbn Haldun’da Tarihsel Varlık Alanının Nedenselliği. Bursa: Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi.
  • Zeydân, A. (1998). es-Sünenu'l-İlâhiyye. Beyrut: Müessesetü’r-Risale.
  • Zürkani, M. (2015). Menahilü’l-İ’rfan fi Ulumi’l-Kur’ân. trc. Halil Aldemir- Ramazan Şadan, İstanbul: Beka Yayınları.
Birincil Dil tr
Bölüm Araştırma Makaleleri
Yazarlar

Orcid: 0000-0002-3366-2620
Yazar: Musa TURŞAK (Sorumlu Yazar)
Kurum: BİTLİS EREN ÜNİVERSİTESİ
Ülke: Turkey


Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 31 Aralık 2019

Bibtex @araştırma makalesi { bitlissos634673, journal = {Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi}, issn = {2147-5962}, eissn = {2147-5598}, address = {}, publisher = {Bitlis Eren Üniversitesi}, year = {2019}, volume = {8}, pages = {558 - 570}, doi = {}, title = {Nedensellik İlkesi Bağlamında Sünnetullahı Anlamak}, key = {cite}, author = {TURŞAK, Musa} }
APA TURŞAK, M . (2019). Nedensellik İlkesi Bağlamında Sünnetullahı Anlamak. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi , 8 (2) , 558-570 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/bitlissos/issue/51576/634673
MLA TURŞAK, M . "Nedensellik İlkesi Bağlamında Sünnetullahı Anlamak". Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 8 (2019 ): 558-570 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/bitlissos/issue/51576/634673>
Chicago TURŞAK, M . "Nedensellik İlkesi Bağlamında Sünnetullahı Anlamak". Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 8 (2019 ): 558-570
RIS TY - JOUR T1 - Nedensellik İlkesi Bağlamında Sünnetullahı Anlamak AU - Musa TURŞAK Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - DO - T2 - Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 558 EP - 570 VL - 8 IS - 2 SN - 2147-5962-2147-5598 M3 - UR - Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Nedensellik İlkesi Bağlamında Sünnetullahı Anlamak %A Musa TURŞAK %T Nedensellik İlkesi Bağlamında Sünnetullahı Anlamak %D 2019 %J Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi %P 2147-5962-2147-5598 %V 8 %N 2 %R %U
ISNAD TURŞAK, Musa . "Nedensellik İlkesi Bağlamında Sünnetullahı Anlamak". Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 8 / 2 (Aralık 2020): 558-570 .
AMA TURŞAK M . Nedensellik İlkesi Bağlamında Sünnetullahı Anlamak. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2019; 8(2): 558-570.
Vancouver TURŞAK M . Nedensellik İlkesi Bağlamında Sünnetullahı Anlamak. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2019; 8(2): 570-558.