THE ROLE OF DIGITAL LITERACY BARIERS IN THE RELATIONSHIP WITH ARTIFICIAL INTELLIGENCE LITERACY: A STUDY ON SPORTS SCIENCES STUDENTS

Öz

With the rapid advancement of digitalization and artificial intelligence (AI) technologies, digital and AI literacy have become critical competencies for individuals to adapt to technological transformations. The purpose of this study is to investigate the relationship between digital literacy barriers and artificial intelligence literacy in university students. The study group consisted of 320 students (190 female and 130 male) enrolled at the Faculty of Sport Sciences, Yalova University. Data were collected through a Socio-Demographic Information Form developed by the researcher, the Artificial Intelligence Literacy Scale, and the Digital Literacy Barriers Scale. The collected data were analyzed using t-tests, ANOVA, correlation tests, and Post-Hoc analyses, with the level of significance set at .05 for all statistical procedures. The findings revealed that AI literacy levels differed significantly among female students, students who reported using AI, and those who utilized AI tools for the purposes of “conducting research” and “accessing information quickly.” Additionally, a very weak but positive association was found between participants’ age and their AI literacy scores. However, no significant differences in AI literacy were observed with respect to grade level or daily internet usage time. Furthermore, digital literacy barriers were found to differ among students who did not use AI, but no significant differences were detected in relation to gender, age, grade level, daily internet usage, or reasons for using AI tools. Correlation analysis indicated a weak negative relationship between the two scales, suggesting that as students’ digital literacy barriers decreased, their AI literacy levels increased.

Anahtar Kelimeler

• artificial intelligence literacy
• digital literacy
• barriers
• college students

DİJİTAL OKURYAZARLIK ENGELLERİ İLE YAPAY ZEKÂ OKURYAZARLIĞI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ROLÜ: SPOR BİLİMLERİ ÖĞRENCİLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

Öz

Dijitalleşme ve yapay zekâ teknolojilerinin hızla geliştiği günümüzde, bireylerin bu teknolojilere uyum sağlamasında dijital ve yapay zekâ okuryazarlığı kritik bir öneme sahiptir. Bu araştırmada üniversite öğrencilerinin dijital okuryazarlık engelleri ile yapay zekâ okuryazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma grubunu Yalova Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi’nde eğitim gören 190 kadın 130 erkek toplam 320 öğrenci oluşturmaktadır. Veriler araştırmacı tarafından hazırlanan Sosyo-Demografik Bilgi Formu, Yapay Zekâ Okuryazarlığı Ölçeği ile Dijital Okuryazarlık Engelleri Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler t-testi, ANOVA, ilişki testleri ve Post-Hoc analizleri ile değerlendirilmiş; tüm analizlerde anlamlılık düzeyi ,05 olarak kabul edilmiştir. Araştırma bulgularına göre kadın öğrencilerde, yapay zekâ kullanan öğrencilerde, yapay zekâ araçlarını “araştırma yapmak” ve “hızlı bilgiye ulaşmak” amacıyla kullanan öğrencilerde yapay zekâ okuryazarlık düzeylerinin anlamlı farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Aynı zamanda katılımcıların yaşı ile yapay zekâ okuryazarlığı puanları arasında çok düşük düzeyde ilişki olduğu sonucu elde edilmiştir. Ancak sınıf, günlük internet kullanım süresi değişkenlerinde yapay zekâ okuryazarlığı ile anlamlı farklılık tespit edilememiştir. Dijital okuryazarlık engellerinin yapay zekâ kullanmayan öğrencilerde farklılaştığı, cinsiyet, yaş, sınıf, günlük internet kullanım süresi ve yapay zekâ araçları kullanım sebebi değişkenlerinde ise farklılaşmadığı tespit edilmiştir. Ölçek puanları arasındaki ilişkiye bakıldığında negatif yönde düşük düzeyde farklılaşma tespit edilmiştir. Çalışmaya katılan öğrencilerin dijital okuryazarlık engelleri azaldıkça yapay zekâ okuryazarlığı düzeyi arttığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• yapay zekâ okuryazarlığı
• dijital okuryazarlık
• engeller
• üniversite öğrencileri

Kaynakça

1. 1. Kaman Ş. (2025). Sınıf öğretmenlerinin yapay zekâ okuryazarlık düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Bilgi ve İletişim Teknolojileri Dergisi. 7(1), 63-77.
2. 2. Birlik, A., Yaraş, A. (2025). Spor Bilimleri Fakültesi Öğrencilerinin Dijital Okuryazarlık Düzeylerinin İncelenmesi. Yeni Medya. (18), 257-270.
3. 3. Silik Y., Aydın F. (2021). Dijital okuryazarlık ve teknoloji okuryazarlığı: Karşılaştırmalı bir inceleme. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 19(4), 17-34.
4. 4. Gür, ZB., Duman SN. (2024). Dijital okuryazarlık ile ilgili tezlerin sistematik derlemesi. Ulusal Eğitim Akademisi Dergisi (UEAD). 8(1), 126-137.
5. 5. Duran E., Ertan Özen N. (2018). Türkçe derslerinde dijital okuryazarlık. Türkiye Eğitim Dergisi. 3(2), 31-46.
6. 6. Aksoy NC., Karabay E., Aksoy E. (2021). Sınıf öğretmenlerinin dijital okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi. Selçuk İletişim. 14(2), 859-894.
7. 7. Akpınar ME. (2025). Dijital dönüşüm ve dijital okuryazarlık: teorik temeller, faydalar ve zararlar. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 11(1), 81-104.
8. 8. Etike Ş. (2023). Dijital yerlilerin dijital beceri haritası: İmkanlar, olasılıklar, engeller. Yeni Medya. (15), 112-129.

9. 9. Akman A. (2024). Dijital okuryazarlık becerilerine ilişkin öğrenci algıları. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 17(3), 538–561.
10. 10. Semerci Ç., Semerci N. (2021). Developing the Digital Literacy Barriers (DILBAR) Scale: A Validity and Reliability Study. Bartın University Journal of Faculty of Education. 10(3), 471-481.
11. 11. Demir Erbil D., Hazer O. (2021). Kuşaklararası dayanışma açısından yaşlıların dijital okuryazarlık deneyimleri üzerine nitel bir çalışma. Abant Sosyal Bilimler Dergisi. 21(2), 271-298.
12. 12. Yeşilyurt S., Dündar R. Aydın M. (2024). Sosyal bilgiler eğitimi alanında lisansüstü eğitimini sürdüren öğrencilerin yapay zekâ hakkındaki görüşleri. Asya Studies. 8(27), 1-14.
13. 13. Elçiçek M. (2024). Öğrencilerin yapay zekâ okuryazarlığı üzerine bir inceleme. Bilgi ve İletişim Teknolojileri Dergisi. 6(1), 24-35.
14. 14. Turkaya A., Benli Özdemir E. (2024). Yapay zekâ teknolojileri kullanımının ön lisans öğrencilerinin dijital okuryazarlık düzeylerine etkisi. Journal of University Research. 7(4), 459-472.
15. 15. Şen AT. (2024). Kamu çalışanlarının yapay zekâ kaygı düzeylerinin belirlenmesi: Kastamonu örneği. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 17(2), 232–246.
16. 16. Karakuş A., Çetin M., Geçgel, Ş. (2024). Gelişen bir paradigma: Yapay zekâ okuryazarlığı. International Journal of Active Learning. 8(1), 50-63.
17. 17. Eniş-Erdoğan T., Ekşioğlu S. (2024). Yapay Zekâ Okuryazarlığı Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması. TEBD. 22(2), 1196-1211.
18. 18. Dağaşan A. (2025). Dijital okuryazarlık ile yapay zekâ okuryazarlığı arasındaki ilişkide bilgi ve iletişim teknolojilerine yönelik tutumun aracı rolü. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi. 14(1), 238- 251.
19. 19. Işık M., Çamur Ö. (2024). Yapay zekâ ve dijital okuryazarlık: Akademik çabada yeni dinamikler. Beykoz Akademi Dergisi. 12(2), 173-197.
20. 20. Büyüköztürk Ş. (2013). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı istatistik, araştırma deseni spss uygulamaları ve yorum. Ankara: Pegem Yayıncılık.
21. 21. Karasar N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Nobel Yayınları.
22. 22. Yazıcıoğlu Y. & Erdoğan, S., SPSS Uygulamalı Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Detay Yayıncılık. 2004. 49-50.
23. 23. Çelebi C., Yılmaz F., Demir U., Karakuş F. (2023). Artificial intelligence literacy: An adaptation study. Instructional Technology and Lifelong Learning. 4(2), 291-306.
24. 24. Büyüköztürk Ş., Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Atıf İndeksi, 2018: p. 001-214.
25. 25. Banaz E., Demirel O. (2024). Türkçe öğretmen adaylarının yapay zekâ okuryazarlıklarının farklı değişkenlere göre incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. (60), 1516-1529.
26. 26. CAZ Ç., Yazıcı ÖF. (2025). Spor Bilimleri Fakültesi Öğrencilerinin Yapay Zekâ Okuryazarlığı ile İnternete Yönelik Tutum: Yapısal İlişkilerin Analizi/The Artificial Intelligence Literacy and Internet Attitudes of Faculty of Sport Sciences Students: An Analysis of Structural Relationships: Yapay Zekâ Okuryazarlığı ile İnternete Yönelik Tutum. Anatolia Sport Research. 6(1), 19-29.
27. 27. Elçiçek M. (2024). Öğrencilerin yapay zekâ okuryazarlığı üzerine bir inceleme. Bilgi ve İletişim Teknolojileri Dergisi. 6(1), 24-35.
28. 28. Güler A., Polatgil M. (2025). Bilişim alanında öğrenim gören öğrencilerin yapay zekâ okuryazarlığı düzeylerinin ölçülmesi. Journal of Computer and Education Research. 13 (25), 30-53.
29. 29. Mart M., Kaya G. (2024). Okul öncesi öğretmen adaylarının yapay zekâya yönelik tutumları ve yapay zekâ okur yazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Edutech Research. 2(1), 91-109.
30. 30. Sarıkaya B., Kavan N. (2024). Türkçe Öğretmeni Adaylarının Yapay Zekâya Yönelik Tutumlarının İncelenmesi. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi. 13(26), 191-203.
31. 31. Onursoy S. (2018). Üniversite gençliğinin dijital okuryazarlık düzeyleri: Anadolu Üniversitesi öğrencileri üzerine bir araştırma. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi. 6(2), 989-1013.
32. 32. Yüksel EN., Öntürk Y. (2025). Teoriden Uygulamaya: Spor Bilimlerinde Yapay Zekânın Kullanımı / Dönüşümü. Spor Eğitim Dergisi. 9(1), 90-106.