Türkçe Öğretmeni Adaylarının Uzaktan Eğitim Sürecinde Akademik Motivasyonlarına İlişkin Görüşleri

Yıl 2026, Cilt: 13 Sayı: 1, 56 - 73, 31.01.2026

Furkan Mete Sari , Gökdeniz Berber , Aslı Kadi , Hacer Deniz

Öz

Uzaktan eğitim bireyin, sanal sınıf ortamında eğitim almasını sağlayan yapıdır. Bu süreçte akademik motivasyon önemli bir unsur olup kişinin, akademik işlerini gerçekleştirmek için ihtiyaç duyduğu istekliliktir. Covıt–19 ve deprem sürecinde uzaktan eğitim hayatımıza girmiştir. Bu bağlamda öğretmen adaylarının uzaktan eğitim sürecinde akademik motivasyonlarına ilişkin görüşlerini belirlemek, çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Çalışma nitel araştırma desenlerinden fenomenolojik türde gerçekleştirilerek birebir görüşme yöntemi uygulanmıştır. Amaçlı örnekleme yöntemleri içerisinde yer alan tipik durum örneklemiyle Trabzon Üniversitesi uygulamanın gerçekleştirileceği birim olarak belirlenmiştir. Çalışma grubunu 2, 3 ve 4. Sınıf Türkçe öğretmeni adayları oluşturmaktadır. Toplamda 12 katılımcıyla çalışma tamamlanmıştır. Verilerin analizinde hatırlatıcı, yansıtıcı notlar ve veri kaynağı çeşitlemesine dayanan üçgenleme metodu kullanılmıştır. İçerik analiziyle alan yazından hareketle belirlenen kodlar, frekanslarına göre tablolaştırılıp elde edilen bulgular betimsel analizle yorumlanmıştır. Sonuç olarak derslere online katılım sağlayanların hibrit eğitimden olumsuz etkilendiği, uzaktan eğitimde adaptasyon, odak problemi iletişim kopukluğu, kaygı, akademik kaygı, geri kalmışlık hissi, motivasyonsuzluk gibi sorunlar yaşadıkları, teknik sıkıntılar, iletişimsizlik, verimsiz öğretimden kaynaklı akademik motivasyonlarının düştüğü, kamera kullanımının bazı katılımcıları olumlu bazılarını olumsuz etkilediği, aile evinde derse katılmakta zorlandıkları, ölçme değerlendirmede ödevlerin yetersiz olduğu, süreç değerlendirmesi yapılabileceği, web 2.0 araçlarıyla sürecin eğlenceli kılınarak akademik motivasyonun arttırılabileceği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Akademik Motivasyon , Öğretmen Adayları , Türkçe Eğitimi , Uzaktan Eğitim

Turkish Language Teacher Candidates’ Views on Their Academic Motivation in The Distance Education Process

Öz

Distance education offers instruction in a virtual classroom. Academic motivation, which refers to the inclination to engage in academic tasks, is essential for this process. Distance education commenced amidst the Covid-19 pandemic and the seismic event. The aim of this study is to ascertain the perspectives of teacher candidates on their academic drive in the distant learning process. The study was conducted using a phenomenological approach, which is a sort of qualitative research design. Trabzon University used a typical case sample for the application. The study group includes 2nd, 3rd, and 4th-grade Turkish teacher candidates. The study has 12 participants. Data was studied via triangulation, which comprised reminders, reflecting notes, and diversifying data sources. The frequency-organized content analysis codes from the literature were descriptively evaluated. Hybrid education posed challenges for online students, such as struggling to adjust to remote learning, experiencing difficulties with focus, facing communication limitations, feeling anxious, dealing with academic pressure, sensing a lack of progress, experiencing reduced motivation and drive due to technical problems, ineffective teaching methods, and concerns about camera usage. Studies indicate that online learning has advantages and disadvantages. Engaging in remote learning can provide challenges for certain individuals. While homework holds significance, it necessitates appropriate assessment and evaluation. Online learning can be evaluated by analyzing the procedure and outcomes. Utilizing web 2.0 tools to include game elements into learning might enhance academic motivation.

Anahtar Kelimeler

Academic motivation , Teacher candidates , Turkish language education , Distance education

Etik Beyan

Bu araştırma için 24.05.2023 tarihli E-81614018-000-2300031344 sayılı kararla "Trabzon Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulu"ndan onay alınmıştır.

Kaynakça

• Adıgüzel, A. (2020). Salgın Sürecinde Uzaktan Eğitim ve Öğrenci Başarısını Değerlendirmeye İlişkin Öğretmen Görüşleri. Milli Eğitim Dergisi, 49(1), 253-271.
• Akdemir, A. ve Arda, B. (2022). Çevrimiçi Eğitimde Görsel Sanatlar: Çevrimiçi Eğitimde Görsel Sanatlar. 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi, 3(4), 344-357. https://doi.org/10.52835/19maysbd.1013179
• Akdemir, AB ve Kılıç, A. (2020). Yükseköğretim öğrencilerinin uzaktan eğitim uygulamalarına bakışının belirlenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 49(1), 685-712. https://doi.org/10.37669/milliegitim.783344
• Akdeniz, İ., & Uzun, M. (2022). Öğretmenlerin uzaktan eğitim sürecinde sınıf yönetiminde karşılaştıkları problemlere ilişkin görüşleri. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 45-75.
• Akıncı, M., & Tunç, M. P. (2021). Uzaktan eğitim uygulamalarında matematik öğretmen adaylarının karşılaştıkları sorunlar ve çözüm önerileri. Ekev akademi dergisi, (85), 359-376.
• Alemdağ, C., Öncü, E., & Yılmaz, A. K. (2014). Beden eğitimi öğretmeni adaylarının akademik motivasyon ve akademik öz-yeterlikleri. Spor Bilimleri Dergisi, 25(1), 23-35. https://doi.org/10.17644/sbd.171304
• Aruğaslan, E., & Çivril, H. (2023). Uzaktan Eğitim ve Örgün Eğitim Öğrencilerinin Başarı Odaklı Motivasyon ve Sosyal Bulunuşluk Düzeylerinin İncelenmesi. Eğitim Bilim Ve Araştırma Dergisi, 4(1), 136-152. https://doi.org/10.54637/ebad.1258005
• Atik, A. D. (2020). Fen Bilimleri öğretmen adaylarının uzaktan eğitim algısı: Bir metafor analizi. Uluslararası Eğitim Araştırmacıları Dergisi, 3(2), 148-170.
• Balcı, S. (2023). Öğretmen adaylarının akademik motivasyon düzeyi ile öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(1), 336-370. https://doi.org/10.29299/kefad.1145313
• Başar, M., Arslan, S., Günsel, E., & Akpınar, M. (2019). Distance education perceptions of prospective teachers. Journal of Multidisciplinary Studies in Education, 3(2), 14-22.
• Başaran, M., Ülger, I. G., Demirtaş, M., Kara, E., Geyik, C., & Vural, Ö. F. (2021). Uzaktan eğitim sürecinde öğretmenlerin teknoloji kullanım durumlarının incelenmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 17(37), 4619-4645.
• Bozanoğlu, İ. (2004). Akademik güdülenme ölçeği: Geliştirmesi, geçerliği, güvenirliği. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 37(2), 83–98.
• Bozkurt, A. (2017). Türkiye’de uzaktan eğitimin dünü, bugünü ve yarını. Açık öğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 3(2), 85–124.
• Cabı, E. (2016). Uzaktan eğitimde e-değerlendirme üzerine öğrenci algıları. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, (1), 94-101.
• Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2021). Eğitimde araştırma yöntemleri. (E. Dinç ve K. Kıroğlu Çev. Ed.). Pegem.
• Creswell, J. (2017). Araştırma deseni. (3.Baskı). Eğiten Kitap Yayıncılık.
• Çakır, Ö., Ocak, M.A., Erdoğdu, F., Kızılışıkoğlu, G., &Üstündağ, D. T. (2023). Deprem Sonrası Üniversite Öğrencilerinin Uzaktan Eğitime İlişkin Memnuniyet Düzeyleri ve Görüşleri. Tüm Yönleriyle Depremler ve Etkileri, 113.
• Çetinel, M. H., & Gürcüoğlu, S. (2022). Pandemi döneminde üniversite öğrencilerinin akademik motivasyon düzeylerinin incelenmesi. Optimum Ekonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 9(1), 1–14.
• Çoban, B. T., & Adıgüzel, A. (2022). Uzaktan Eğitim İngilizce Dersi Kelime Öğretiminde Web 2.0 Araçları Kullanımının Öğrenci Başarısına ve Tutuma Etkisi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (12), 164-180.
• Çoban, S. (2013). Uzaktan ve teknoloji destekli eğitimin gelişimi. İstanbul: XVI. Türkiye’de İnternet Konferansı Bildiri Kitabı.
• Decı, E. L., & Ryan, R. M. (1985). Intrinsic Motivation and Self-Determination in Human Behavior. Springer Science & Business Media.
• Doğan, S., & Çelikten, L. (2021). Üniversite Öğrencilerinin Uzaktan Eğitime Dair Kompozisyonlarının İncelenmesi: Yıldız Teknik Üniversitesi Örneği. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (39), 126-157.
• Duman, S. N. (2020). Salgın döneminde gerçekleştirilen uzaktan eğitim sürecinin değerlendirilmesi. Milli Eğitim Dergisi, 49(1), 95-112. https://doi.org/10.37669/milliegitim.768887
• Düzgün, S., & Sulak, S. E. (2020). Öğretmen adaylarının COVID-19 pandemisi sürecinde uzaktan eğitim uygulamalarına ilişkin görüşleri. Milli Eğitim Dergisi, 49(1), 619-633.
• Ekiz, D. (2003). Eğitimde araştırma yöntem ve metotlarına giriş- nitel, nicel ve eleştirel kuram metodolojileri. Anı Yayıncılık.
• Erdoğdu, F., & Atabay, M. (2023). Deprem Sonrası Öğretmen Adaylarının Uzaktan Eğitime Yönelik Görüşleri. Tüm Yönleriyle Depremler ve Etkileri, 81.
• Ergül, H. F. (2005). Motivasyon ve motivasyon teknikleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 4(14), 67–79.
• Eroğlu, F., & Kalaycı, N. (2020). Üniversitelerdeki Zorunlu Ortak Derslerden Türk Dili Dersinin Uzaktan ve Yüz Yüze Uygulamalarının Karşılaştırılarak Değerlendirilmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(3), 1001-1027.
• Eroğlu, S., Topal, M., & Özcan, E. (2021). Türkçeyi yabancı dil olarak öğretenlerin uzaktan eğitime yönelik görüşleri: Sakarya Üniversitesi Tömer örneği. RumeliDE Dil Ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi(Ö10), 461-479. https://doi.org/10.29000/rumelide.1012470
• Erturgut, R. (2010). İnternet Temelli Uzaktan Eğitimin Örgütsel, Sosyal, Pedagojik ve Teknolojik Bileşenleri. Bilişim Teknolojileri Dergisi, 1(2), 79-85.
• Eymur, G., & Geban, Ö. (2011). Kimya öğretmeni adaylarının motivasyon ve akademik başarıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 36(161).
• Girginer, N., & Özkul, A. E. (2004). Uzaktan eğitimde teknoloji seçimi. The Turkish Çevrim içi Journal of Educational Technology, 3(3), 155-164.
• Glıner, J. A., Morgan, G. A., Leech, N. L. (2019). Uygulamada araştırma yöntemleri desen ve analizi bütünsel yaklaşım. ( 2.Baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Gömleksiz, M. N., & Serhatlıoğlu, B. (2014). Öğretmen adaylarinin akademik motivasyon düzeylerine ilişkin görüşleri. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 173(173), 99-128.
• Gündüz, A. Y. (2020). Dönüştürülmüş öğrenmenin çevrimiçi boyutunu oyunlaştırmanın öğretmen adaylarının öğrenme yaşantılarına etkisi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Sakarya Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstirüsü, Sakarya.
• Gündüzalp, C. (2021). Öğretmenlerin uzaktan eğitime yönelik algı ve tutumları. Caucasian Journal of Science, 8(2), 247-271.
• Hergüner, G. Arslan, Ö. G. S. ve Dündar, A. G. H. (2002). Beden eğitimi ve spor öğretmenliği bölümü öğrencilerinin okul deneyimi dersini algılama düzeyleri. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(11), 44–58.
• Hoy, A.W. (2015). Eğitim Psikolojisi. (D.Özen Çev.). İstanbul: Kaknüs.
• İbicioğlu, H., & Antalyalı, U. Ö. L. (2005). Uzaktan Eğitimin Başarısında İmkân Algı Motivasyon ve Etkileşim Faktörlerinin Etkileri: Karşılaştırmalı Bir Uygulama. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(2), 325-338.
• Johnson, B., & Chrıstensen, L. (2014). Eğitim araştırmaları nicel, nitel ve karma yaklaşımlar, (4.Baskı). Eğiten Kitap Yayıncılık.
• Kaleli Yılmaz, G., & Güven, B. (2015). Öğretmen adaylarının uzaktan eğitime yönelik algılarının metaforlar yoluyla belirlenmesi. Turkish Journal of Computer and Mathematics Education (TURCOMAT), 6(2), 299-322.
• Kandemir, A., & Sezgin Nartgün, Ş. (2022). Öğretmenlerin Uzaktan Eğitim Yorgunluğu. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 14(27), 424-449. https://doi.org/10.38155/ksbd.1074213
• Karakuş, N., Ucuzsatar, N., Karacaoğlu, M. Ö., Esendemir, N., & Bayraktar, D. (2020). Türkçe öğretmeni adaylarının uzaktan eğitime yönelik görüşleri. Rumeli’de Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (19), 220–241.
• Kaya, Y. (2022). Üniversite öğrencilerinde bilişsel davranışçı yaklaşım temelli çevrimiçi akademik motivasyon psikoeğitim programının akademik motivasyon ve akademik erteleme üzerindeki etkisi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Akdeniz Üniversitesi.
• Kaya, Z., & Önder, H. H. (2002). İnternet yoluyla öğretimde ergonomi. The Turkish Çevrim içi Journal of Educational Technology, 1(1), 48–54.
• Kazak, E., & Karaahmetoğlu, H. H. (2023). Uzaktan eğitim sürecinde karşılaşılan sorunlara ilişkin öğretmen görüşleri. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 13(1), 385-401. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1213000
• Keleş, Z. Ç., Durmaz, A., & Yücel, A. G. (2024). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının akademik hedefleri ile akademik motivasyonları arasındaki ilişkinin incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(2), 776-789.
• Kılıç, A., & Beldağ, A. (2021). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin uzaktan eğitim süreçlerine ilişkin görüşleri: Nitel bir çalışma. Sosyal Bilimler ve Değerler Eğitimi Dergisi, 2(1), 1-23.
• Kınalıoğlu, İ. H., & Güven, Ş. (2011). Uzaktan Eğitim Sisteminde Öğrenci Başarısını Ölçülmesinde Karşılaşılan Güçlükler ve Çözüm Önerileri. XIII. Akademik Bilişim Konferansı Bildiriler, 637-644.
• Koçer, A., & Koçak, O. (2024). 2023 depremleri ve uzaktan eğitimin yükseköğretim öğrencilerinin psikolojik durumlarına etkisi. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 10(1), 71-91.
• Kör, H., Çataloğlu, E., & Erbay, H. (2013). Uzaktan ve örgün eğitimin öğrenci başarısı üzerine etkisinin araştırılması. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 12(2), 267-279
• Kumaş, A. (2023). Fen Bilimleri Derslerinde Hibrit Eğitim Kapsamında Aktif Öğrenme Aracı Olarak Teknolojinin Kullanımı. Trakya Eğitim Dergisi, 13(2), 943-961
• Merriam, S.B. (2015). Nitel araştırma yöntemleri. (3. Baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (2019). Nitel Veri Analizi. (3. Baskı). Pegem Akademi.
• Mutdoğan, A. S., & Mutdoğan, K. (2022). Uzaktan Eğitim Sürecinde Bireylerin Motivasyonunu Etkileyen Faktörler. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (51), 1-14.
• Orhan, B., & Demir, S. (2022). Uzaktan eğitimin öğrencilerin Türkçe derslerine yönelik akademik motivasyonlarına yansımaları. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 32(3), 933–949.
• Özkul, A. E., & Girginer, N. (2001). Uzaktan eğitimde teknoloji ve etkinlik. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (3).
• Öztan Ulusoy, Y. ve Cihangül, N. (2021). Uzaktan Eğitim Sürecinde Psikolojik Danışmanların Krize Müdahale Deneyimlerinin İncelenmesi. Milli Eğitim Özel Eğitim ve Rehberlik Dergisi, 1(1), 195-231.
• Öztürk, H., Kırcı, A., & Turan, L. (2021). Covid-19 sürecinde uzaktan eğitim neye benziyor? Öğretmen adaylarının algıları. Studies in Educational Research and Development, 5(2), 85-110.
• Özyürek, A., Begde, Z., Yavuz, N. F., & Özkan, İ. (2016). Uzaktan eğitim uygulamasının öğrenci bakış açısına göre değerlendirilmesi. Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(2), 595–605.
• Sabancı, B. (2021). Uzaktan eğitim sisteminin öğrenci motivasyonu üzerine etkisi : Türkiye’de yapılan anket çalışmalarının derlenmesi. Türkiye Mesleki Ve Sosyal Bilimler Dergisi(6), 148-162. https://doi.org/10.46236/jovosst.984472
• Saltürk, A., & Güngör, C. (2020). Üniversite öğrencilerinin gözünden covıd-19 pandemisinde uzaktan eğitime geçiş deneyimi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi(36), 137-174. https://doi.org/10.14520/adyusbd.788716
• Sarı, H. (2020). Evde Kal Döneminde Uzaktan Eğitim: Ölçme ve Değerlendirmeyi Neden Karantinaya Almamalıyız? International Journal Of Scholars İn Education, 3(1), 121-128.
• Seyhan, A. (2021). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının covid-19 salgını sürecinde uzaktan eğitim deneyimleri ve görüşleri. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi (AUAd), 7(3), 65-93. https://doi.org/10.51948/auad.910385
• Sezer, H. N. (2023). Ön Lisans Öğrencilerinin Uzaktan Eğitime Yönelik Algılarının İncelenmesi. Fsm Mesleki Bilimler Dergisi, 2(1), 15-29.
• Şahin, A. & Dinç Altun, Z. (2023). Resim-iş öğretmen adaylarının uzaktan eğitim sürecinde uygulamalı derslerin ölçme değerlendirmesine ilişkin görüşleri. Bilim, Eğitim, Sanat ve Teknoloji Dergisi (BEST Dergi), 7(1), 47-59.
• Şahin, A., & Altun, Z. D. (2023). Görsel Sanatlar Öğretmen Adaylarının Uzaktan Eğitim Sürecinde Uygulamalı Derslerin Ölçme Değerlendirmesine İlişkin Görüşleri. Bilim Eğitim Sanat ve Teknoloji Dergisi, 7(1), 47-59.
• Şimşek, A. (2022). Uzaktan eğitimin öğrenci motivasyonu açısından incelenmesi. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(1), 51-76. https://doi.org/10.31463/aicusbed.1047570
• Taşkıran, A. (2021). Açık ve Uzaktan Öğrenme Süreçlerinin Yönetim, Öğrenme, Teknoloji ve Değerlendirme Boyutları. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 7(4), 80-98.
• Türnüklü, D. A. (2000). Eğitimbilim araştırmalarında etkin olarak kullanılabilecek nitel bir araştırma tekniği: görüşme. Kuram ve uygulamada eğitim yönetimi, 24 (24), 543–559.
• Tüzün, F., & Toraman, N. Y. (2021). Pandemi Döneminde Uzaktan Eğitim Memnuniyetini Etkileyen Faktörler. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(3), 822-845.
• Uçar, H. (2019). Çevrimiçi eğitimde motivasyon* [Kitap tanıtım Motivation in Çevrim içi Education by Maggie Hartnett (Ed.)]. AUAd, 5(2), 107-113.
• Vallerand, R. J., & Blssonnette, R. (1992). Intrinsic, extrinsic, and amotivational styles as predictors of behavior: A prospective study. Journal of personality, 60(3), 599–620.
• Yeşilyurt, S., & Çapraz, C. (2018). Ölçek geliştirme çalışmalarında kullanılan kapsam geçerliliği için bir yol haritası. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(1),251–264.
• Yolcu, H.H. (2020). Koronavirüs (covid-19) pandemi sürecinde sınıf öğretmeni adaylarının uzaktan eğitim deneyimleri. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi (AUAd),6(4), 237-250.