Türkiye’de 1960’lı Yılların Ortalarına Dek İnşaat Mühendislerinin Tasarımcı Kimlikleri: Konut Yapıları Özelinde Bir Değerlendirme

Öz

Bu makale 1960’lı yılların ortalarına kadar mimari tasarım ve yapı üretim sürecinde etkin olarak yer alan inşaat mühendislerinin tasarımcı kimliklerini konut yapıları özelinde ortaya koymayı, bu kapsamda yeni bir okuma yapmayı hedeflemektedir. Makalenin yazılmasına yol açan bulgular “Ankara’da 1930-1980 Yılları Arasında Sivil Mimari Kültür Mirası: Araştırma, Belgeleme ve Koruma Ölçütleri Geliştirme Projesi” başlıklı proje kapsamında tespit edilen konut yapılarına ilişkindir1 . Bu yapıların projelerine bakıldığında mimari tasarım süreçlerinde “mimarlar”, “mühendis mimarlar”, “inşaat mühendisleri” gibi üç farklı aktörün rol aldıkları görülmektedir. Dahası “kalfaların” ve hatta sınırlı sayıda “fen memurlarının” tasarımcı olarak imza attıkları konut projeleri de mevcuttur. İnşaat mühendislerinin mimari proje yapıyor olmaları mimarlık meslek ortamında ve meslek örgütlenmesinde yıllar boyu süren bir çatışmaya yol açmış olsa da bu makale bu çatışmayı tarafsız yorumlamaya ve anlamaya çalışarak inşaat mühendislerinin mimari yetkinliklerine ve tasarım kararlarını etkileyen teknik bilgilerine, mesleki becerilerine ve donanımlarına odaklanmaktadır. Makale; bu alanda yapılacak yeni araştırmaların önünü açacak bir yaklaşımla ele alınmış, kimi sorulara altlık olacak şekilde geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye’de Mimarlık Mesleği
• Mimari Tasarım Sürecinde İnşaat Mühendisleri
• Konut Yapıları
• Mimarlık Eğitimi
• İnşaat Mühendisliği Eğitimi

Design Identities Of Civil Engineers In Turkey Until The Mid-1960s: An Assessment With A Specific Special Regard To Residential Buildings

Öz

This article aims to reveal the designer identities of civil engineers who were actively involved in the architectural design and building production processes until the mid-1960s, specifically with respect to residential buildings, and to offer a new reading within this context. The findings that led to the article relate to the residential buildings identified within the scope of the “Civil Architectural Cultural Heritage in Ankara (1930–1980): Research, Documentation, and Conservation Criteria Development Project”. An examination of the projects of these buildings reveals that three distinct actors—architects, engineers, and civil engineers—played roles in the architectural design processes. Furthermore, there were also residential projects in which “journeymen” and even a limited number of “technical officers” served as designers. While the fact that civil engineers undertake architectural projects has led to a conflict that has persisted for years within the architectural profession and its organizations, this article attempts to objectively interpret and understand this conflict, focusing on the architectural competencies of civil engineers and the technical knowledge, professional skills, and equipment that influence their design decisions. The article is conceived with an approach that paves the way for new research in this field and is developed to provide a foundation for some questions.

Anahtar Kelimeler

• Architectural Profession in Turkey
• Civil Engineers in the Architectural Design Process
• Residential Buildings
• Architectural Education
• Civil Engineering Education

Kaynakça

1. Acar, Ş., Bir, A., Kaçar, M. (2016). Osmanlı’da sivil mühendis yetiştirmek üzere açılan Hendese-İ Mülkiye Mektebi, Osmanlı Bilimi Araştırmaları, XVII/2: 1-26.
2. Batur, A. (1984). Cumhuriyet döneminde Türk mimarlığı, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, C5.1380-1420.
3. Baykal, R. (2015). 1773’ten günümüze İstanbul Teknik Üniversitesinde Gemi İnşaatı ve Deniz Teknolojisi Mühendisliği eğitimi, Gidb|Dergi, 1, 3-12.
4. Bilmiş, H. G. (2020). Osmanlı’nın son döneminde ebniye kalfalarına yapı inşa izni verilmesi, Art-Sanat, 14, 17-38.
5. Birkan, G. (2014). “Selfi” bir özçekim: Nerelerden geçtik? Mimar- İst,51, 71-84.
6. Cengizkan, N. M. (2009). Mimarlar Odası ve Türkiye mimarlık ortamına katkıları, Türk Kütüphaneciliği, 23, 4, 907-919.
7. Ekinci, O. (2004) .50 yılın içinde “mesleki denetim” ve “ÇED” aşaması, Mimar-İst,13,85-88.
8. Ergut, E. A. (2001). Zeki Sayar, Türkiye’de mimarlığın profesyonelleşme sürecinde bir mimar, Mimarlık,300,14-22.

9. Güneş, G. A. (2014). Hassa Mimarlar Ocağı ve Mimar Sinan, Tarih Okulu Dergisi (TOD) XVII, 375-391.
10. Gürsu, T. (2005) Yuvarlak masa toplantısı, Mimarlar Odası Ankara Şubesi’nin 50 Yılı, TMMOB Mimarlar Odası Ankara Şubesi.
11. Güvenç, K. (2017). TMMOB tarihi. TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası Yayınları.
12. Hasol, D. (2014). Mimarlar Odası 60 yıldır toplum hizmetinde. Mimar- İst., 51, 67-70.
13. İşlekel, Z. (2011). Mühendisin hak ve yetkileri. EMO İzmir Şubesi Haber Bülteni, Eylül 2011, 10-11.
14. Kaçar, M., Zorlu T., Barutçu B., Bir, A. Ceyhan, O., Neftçi, A. (2012). İstanbul Teknik Üniversitesi ve mühendislik tarihimiz. Karaca, M. (Ed.). İstanbul Teknik Üniversitesi, Maden Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü ve Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü, ISBN: 978–605–125–537-8.
15. Kafesçioğlu, Ç. (2004). Orta çağ ve modernite arasında: Hassa Mimarlar Ocağı ve Osmanlı mimarı, Mimar-İst,13,96-98.
16. Keskin, B. (2017). 25 Haziran 1327 (1911) yılına ait Sanayi-İ Nefise Mektebinin talimatnamesi ve ders programı, Kesit Akademi Dergisi, 9, 426-445.
17. Mühendislik, TMMOB ve Maden Mühendisleri Örgütlülüğü, https://www.maden.org.tr/
18. Okçu, E. (2005). Yuvarlak masa toplantısı, Mimarlar Odası Ankara Şubesi’nin 50 Yılı, TMMOB Mimarlar Odası Ankara Şubesi.
19. Öngel, F. S. (2016). Üye bilgi sisteminin güncellenmesi için mimarların mesleki profilinin değişimi araştırması (1995-2015): Dönüşüm sürecinde mimar, Mimarlar Odası Yayınları Sertifika No: 19481.
20. Sadri, H. (2017). Giriş, mimarlığın zulmü içinde, Mimarlar Odası Ankara Şubesi Dosya, 47,1-3.
21. Sey, Y., Tapan, M. (1984). Türkiye’de mimarlık eğitimi, Cumhuriyet Dönemi Türkiye ansiklopedisi, C5.1421-1423.
22. Sivil Mimari Bellek Ankara. (2014). Ankara’da 1930-1980 Yılları Arasında Sivil Mimari Kültür Mirası: Araştırma, Belgeleme ve Koruma Ölçütleri Geliştirme Projesi. https://sivilmimaribellekankara.com
23. Soylu, R. (2019). II. Abdülhamid ve Sanayi-İ Nefise Mektebinin kuruluşu. Sosyal Bilimler Dergisi,40, 85-96.
24. Şentek, A. (2011). Türkiye’de mimarlığın “meslekleşme” tarihi üzerine temel bir çalışma Mimarlık, 360,72-73.
25. Taş, M. (2003). Osmanlı’dan günümüze yapı üretiminde mimarlık meslek örgütlenmesinin gelişimi, Uludağ Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, C 8, 1, 203-214.
26. TDV İslam Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/hendese-i-mulkiyye-mektebi
27. Uran, F. (1964). İnşaat mühendisleri de mimari proje yapmalı mıdır? Mimarlık, 13,6-8.
28. Uysal, Y. (2004). 1955’ten bugüne Mimarlar Odası İstanbul Şubesi: Kent, çevre ve planlama. Mimar-İst,13,74-84.
29. Ünalın, Ç. (2002). Türk Mimarlar Cemiyeti’nden Mimarlar Derneği 1927’ye, ISBN 975-96041-6-7, Mas Matbaacılık.
30. Ürekli, F. (2009). Sanayi-i Nefise Mektebi, İslam Ansiklopedisi, C.36, 93-97.
31. Yapıcı, M. (2004). Nice yüz yıllara. Mimar-İst,13,47-54.