Açık Bilim ve Açık Veri: COAR’ın (Açık Erişim Bilgi Depoları Konfederasyonu) Gelecek Nesil Kurumsal Bilgi Depoları
Öz
Bu çalışmada, açık erişim akademik çıktılardan açık veriye doğru evrilen veri-bilgi-bilim üretim alışkanlıklarının kurumsal bilgi deposu kavramına yansımaları incelenirken, açık erişimin savunucusu olan Açık Erişim Bilgi Depoları Konfederasyonu (Confederation of Open Access Repositories - COAR) çatısı altında faaliyet gösteren “Üstveri Kalitesi” Çalışma Grubunun hazırladığı inceleme, araştırma ve analizler doğrultusunda, “Yeni Nesil Kurumsal Bilgi Depoları”nda bulunması gereken nitelikler ortaya konmuştur. Literatüre FAIR ilkeleri olarak geçen bu standartlar çerçevesinde büyük ölçekli ve karmaşık açık verinin ve araştırma çıktılarının nasıl yönetilebileceğinin incelenmesinin ardından, bu ilkelerin uygulanabileceği akademik disiplinlere yönelik veri yönetim sistemleri incelenmiş, olası uygulamalar için örnekler verilmiştir. Bu çerçevede akademik yayın çıktılarının açık erişimle sunulduğu kurumsal bilgi depolarının yanı sıra e-bilim ve Bilim 2.0 gibi kavramlarla araştırma verisinin de depolandığı değişen siber altyapı ihtiyaçları incelenmiş, bu ihtiyaçları karşılayabilecek, özellikle araştırma verisi üretilirken aynı zamanda bu tür büyük ölçekli veriyi işlemeyi öngören ve ‘Dataverse’e evirilen yapay zekâ ile güçlendirilmiş bilişim ekosistemleri değerlendirilerek bunların hangi FAIR standardını karşıladığı analiz edilmiştir. Ayrıca, COAR Üstveri Kalitesi Çalışma Grubunun faaliyetleri kapsamında yürütülen çalışmalarda, yalnızca kütüphanecilik ve kurumsal bilgi depoları açısından değil, araştırmacı perspektifinden doğabilecek olası ihtiyaçlara ilişkin öngörüler de özetlenmiş; bu doğrultuda yeni nesil kurumsal bilgi depoları için çeşitli önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler
Üstveri Kalitesi, Bilim 2.0, Gelecek Nesil Kurumsal Bilgi Depoları
Teşekkür
Bu çalışmaya esin kaynağı olan “COAR Üst veri Kalitesi” çalışma grubundaki Kathleen Shearer (COAR), İlkay Holt (COAR), Paul Walk (COAR, DCMI), Jochen Schirrwagen (Bielefeld Üniversitesi, Almanya), Tomoko Kataoka (COAR, Japonya), Paula Moura (UMinho, Portekiz), Sarah L. Shreeves, (Arizona Üniversitesi Kütüphaneleri, ABD), John Huck (Üstveri kütüphanecisi, Alberta Üniversitesi, Kanada) ve Sara Gonzales’e (Galter Sağlık Bilimleri Kütüphanesi, ABD), Ricardo Saraiva, Minho Üniversitesi, Portekiz) değerli görüş ve kaynak paylaşımlarına, ortak çalışma motivasyonlarına ve farklı bakış açılarının katkısına müteşekkir olduğumu belirtmek isterim.
Kaynakça
- Bauch, A., Adamczyk, I., Buczek, P. vd. (2011). openBIS: A Flexible Framework for Managing and Analyzing Complex Data in Biology Research. BMC Bioinformatics, 12, 468. doi.org/10.1186/1471-2105-12-468
- Bell, G., Hey, T. ve Szalay, A. (2009). Computer Science: Beyond the Data Deluge. Science, 323(5919), 1297-1298. doi:10.1126/science.1170411
- Berman, H. M, vd. (2000). The Protein Data Bank. Nucleic Acids Res, 28, 235–242.
- Berman, H., Henrick, K., ve Nakamura, H. (2003). Announcing the Worldwide Protein Data Bank. Nat. Struct. Biol. 10, 980–980.
- Bishop, D. ve Eoin Gill. (2020). Robert Boyle on the Importance of Reporting and Replicating Experiments. The Royal Society of Medicine, 133(2), 79-83. doi.org/10.1177/0141076820902625
- Blixrud, J., ve Rambo, N. (2007). Agenda for Developing E-Science in Research Libraries Final Report and Recommendations to the Scholarly Communication Steering Committee, the Public Policies Affecting Research Libraries Steering Committee, and the Research, Teaching, and Learning Steering Committee. https://www.arl.org/wp-content/uploads/2007/12/escience-report-final-2007.pdf
- Bohle, Shannon. (2013, 12 Haziran). What is e-Science and how should it be Managed? Scientific and Medical Libraries. Scilogs. Nature and Spektrum der Wissenshaft. http://www.scilogs.com/scientific_and_medical_libraries/what-is-e-science-and-how-should-it-be-managed/
- Borgman, Christine L. (2004, 9 Kasım). E-science, Digital Libraries, and Knowledge Communities. Public Lecture, Dept. of Computer and Information Sciences. University of Oxford. https://www.oii.ox.ac.uk/news-events/events/e-science-digital-libraries-and-knowledge-communities/
- Bourne, P. E., Berman, H. M., McMahon B., Watenpaugh, K. D., Westbrook, J.D., Fitzgerald, Paula M.D. (1997). The Macromolecular Crystallographic Information File (mmCIF). Meth. Enzym, 277, 571–590. doi.org/10.1016/S0076-6879(97)77032-0
- Burton, O. ve Appleford, S. (2009). Cyberinfrastructure for the Humanities, Arts, and Social Sciences. EDUCAUSE Center for Applied Research: Research Bulletin, 1(25), 1-12. https://library.educause.edu/resources/2009/1/cyberinfrastructure-for-the-humanities-arts-and-social-sciences