Derleme

Kronik Ağrı Tedavisinde Üçüncü Dalga Bilişsel-Davranışçı Terapiler: Anlatısal Bir Derleme

Cilt: 22 Sayı: 2 29 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Kronik Ağrı Tedavisinde Üçüncü Dalga Bilişsel-Davranışçı Terapiler: Anlatısal Bir Derleme

Öz

Kronik ağrı, dünya genelinde yetişkin nüfusun yaklaşık beşte birini etkileyen önemli bir halk sağlığı sorunudur. Depresyon, anksiyete bozuklukları ve madde kullanım sorunlarının yanı sıra geniş çaplı işlevsellik kayıplarıyla yakından ilişkili olması, kronik ağrıyı hem bireysel hem de toplumsal düzeyde ciddi bir yük haline getirmektedir. Bu çok boyutluluk, tedavide biyopsikososyal yaklaşımı gerekli kılmakta ve özellikle psikoterapötik müdahaleleri sürecin merkezine yerleştirmektedir. Bu çerçevede uzun süre “altın standart” kabul edilen Bilişsel-Davranışçı Terapi’nin (BDT), ağrıya bağlı psikolojik semptomları hedef alarak hastaların yaşam kalitesini artırmada etkili olduğu çok sayıda çalışmada tutarlı biçimde ortaya konmuştur. Son yirmi yılda ise “üçüncü dalga BDT” olarak adlandırılan çağdaş terapi modelleri kabul, farkındalık ve şefkat temelli müdahaleler aracılığıyla kronik ağrı yönetimine yeni bir boyut kazandırmıştır. Bunlar arasında Kabul ve Adanmışlık Terapisi ile Mindfulness Temelli Bilişsel Terapi, en güçlü kanıt tabanına sahip yaklaşımlar olarak öne çıkarken, Diyalektik Davranış Terapisi, Şefkat Odaklı Terapi ve Fonksiyonel Analitik Psikoterapi henüz erken aşama kanıtlarla desteklenen, ancak giderek artan klinik ilgi gören modeller olarak dikkat çekmektedir. Bu derlemenin amacı, söz konusu üçüncü dalga bilişsel-davranışçı terapilerin kronik ağrıya uyarlamalarını kuramsal dayanakları, klinik uygulama biçimleri ve kanıt düzeyleri çerçevesinde ele almak; böylece hem klinik uygulamalara hem de gelecekteki araştırmalara yol gösterici olacak bir sentez sunmaktır.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Araştırma geleneksel anlatıya dayalı bir derleme çalışması olduğu için etik kurul onayı gerekmemektedir.

Kaynakça

  1. Aaron, R.V., Ravyts, S.G., Carnahan, N.D., Bhattiprolu, K., Harte, N., McCaulley, C.C., Vitalicia, L., Rogers, A.B., Wegener, S.T., & Dudeney, J. (2025). Prevalence of depression and anxiety among adults with chronic pain: A systematic review and meta-analysis. JAMA Network Open, 8 (3), e250268. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2025.0268
  2. Adams, L.M., Turk, D.C. (2022). Chronic pain: Perspective on the second wave. W O'Donohue & A Masuda (Eds.), Behavior therapy: First, second, and third waves (s. 673-696). Springer.
  3. Barrett, D., Brintz, C.E., Zaski, A.M., & Edlund, M.J. (2021). Dialectical pain management: Feasibility of a hybrid third-wave cognitive behavioral therapy approach for adults receiving opioids for chronic pain. Pain Medicine, 22 (5), 1080–1094. https://doi.org/10.1093/pm/pnaa361
  4. Behvandi, N., Khayatan, F., & Golparvar, M. (2022). Comparing of compassion-based emotion focused therapy with compassion-focused treatment on quality of life of primary headache patients. Iranian Journal of Psychiatry and Clinical Psychology, 28 (2), 210-221. https://doi.org/10.32598/ijpcp.28.2.4025.1
  5. Bendelin, N., Gerdle, B., & Andersson, G. (2023). Hurdles and potentials when implementing internet-delivered acceptance and commitment therapy for chronic pain: A retrospective appraisal using the quality implementation framework. Scandinavian Journal of Pain, 24 (1), 20220139. https://doi.org/10.1515/sjpain-2022-0139
  6. Bindicsova, I., Hides, L.M., Brain, K., Hodson, F.J., Jackson, P., Jensen, M.P., Ehde, D.M., & Day, M.A. (2025). Internet-delivered mindfulness-based cognitive therapy (iMBCT) for chronic pain symptom management in adults: A pilot randomized controlled trial. The Journal of Pain, 32, 105429. https://doi.org/10.1016/j.jpain.2025.105429
  7. Brown, A., Woodcock, C., Cocallis, K., & Bowman, A.R. (2022). Evaluation of a virtual compassionate living group for patients with chronic pain. OBM Integrative and Complementary Medicine, 7 (4): 15. https://doi.org/10.21926/obm.icm.2204050
  8. Buhrman, M., Tillfors, M., Holländare, F., Lekström, E., Håkansson, A., & Boersma, K. (2023). Psychological treatment targeting acceptance and compassion in patients with chronic pain: A randomized controlled, internet-delivered, treatment trial. The Clinical Journal of Pain, 39 (12), 672–685. https://doi.org/10.1097/AJP.0000000000001157

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık (Diğer), Gelişim Psikolojisi (Diğer)

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

29 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

2 Eylül 2025

Kabul Tarihi

1 Ekim 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 22 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Kayar, O. (2025). Kronik Ağrı Tedavisinde Üçüncü Dalga Bilişsel-Davranışçı Terapiler: Anlatısal Bir Derleme. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), 116-129. https://izlik.org/JA77ZU93UF
AMA
1.Kayar O. Kronik Ağrı Tedavisinde Üçüncü Dalga Bilişsel-Davranışçı Terapiler: Anlatısal Bir Derleme. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;22(2):116-129. https://izlik.org/JA77ZU93UF
Chicago
Kayar, Ozan. 2025. “Kronik Ağrı Tedavisinde Üçüncü Dalga Bilişsel-Davranışçı Terapiler: Anlatısal Bir Derleme”. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22 (2): 116-29. https://izlik.org/JA77ZU93UF.
EndNote
Kayar O (01 Aralık 2025) Kronik Ağrı Tedavisinde Üçüncü Dalga Bilişsel-Davranışçı Terapiler: Anlatısal Bir Derleme. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22 2 116–129.
IEEE
[1]O. Kayar, “Kronik Ağrı Tedavisinde Üçüncü Dalga Bilişsel-Davranışçı Terapiler: Anlatısal Bir Derleme”, Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 22, sy 2, ss. 116–129, Ara. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA77ZU93UF
ISNAD
Kayar, Ozan. “Kronik Ağrı Tedavisinde Üçüncü Dalga Bilişsel-Davranışçı Terapiler: Anlatısal Bir Derleme”. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22/2 (01 Aralık 2025): 116-129. https://izlik.org/JA77ZU93UF.
JAMA
1.Kayar O. Kronik Ağrı Tedavisinde Üçüncü Dalga Bilişsel-Davranışçı Terapiler: Anlatısal Bir Derleme. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;22:116–129.
MLA
Kayar, Ozan. “Kronik Ağrı Tedavisinde Üçüncü Dalga Bilişsel-Davranışçı Terapiler: Anlatısal Bir Derleme”. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 22, sy 2, Aralık 2025, ss. 116-29, https://izlik.org/JA77ZU93UF.
Vancouver
1.Ozan Kayar. Kronik Ağrı Tedavisinde Üçüncü Dalga Bilişsel-Davranışçı Terapiler: Anlatısal Bir Derleme. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi [Internet]. 01 Aralık 2025;22(2):116-29. Erişim adresi: https://izlik.org/JA77ZU93UF