BİLİNMEYEN TATTAKİ KORKU: GIDA NEOFOBİSİNİN NEDENLERİ VE ETKİLERİ

Öz

Beslenme, bireylerin sağlıklı yaşam sürdürebilmesi için temel bir unsurdur. Ancak besin tercihlerinde yalnızca sağlık değil, duyusal, psikolojik, ekonomik, sosyal ve kültürel faktörler de belirleyici olmaktadır. Bu bağlamda, gıda neofobisi (yeni yiyecekleri deneme korkusu) beslenme alışkanlıklarını ve tüketim davranışlarını doğrudan etkilemektedir. Gıda neofobisi, bireylerin yeni ve bilinmeyen yiyecekleri tüketmekten kaçınmasını ifade eder. Bu durum genetik, psikolojik ve çevresel faktörlerden etkilenmekte olup, özellikle çocukluk döneminde belirginleşmekte, yaş ilerledikçe ise azalma eğilimi göstermektedir. Neofobi düzeyi yüksek bireyler, yeni yiyecekleri deneme konusunda isteksizdir ve daha sınırlı bir beslenme düzenine sahiptirler. Yiyecek neofobisi, bireyin diyet çeşitliliğini azaltarak sağlıklı beslenme alışkanlıklarını olumsuz yönde etkileyebilir. Gıda neofobisi, beslenme çeşitliliğini azaltarak önemli besin öğelerinin yetersiz alınmasına yol açabilir. Sebze, meyve veya farklı kültürlere ait gıdalar genellikle reddedildiğinden, sağlıklı beslenme alışkanlıkları olumsuz etkilenir. Araştırmalar, gıda neofobisinin bireylerin tat duyarlılığı, duyusal hassasiyet, kültürel geçmiş, sosyo-ekonomik durum, psikolojik faktörler ve yiyeceklerin sunumu gibi değişkenlerden etkilendiğini göstermektedir. Özellikle, tat algısı düşük bireylerde, yüksek yağ içeriğine sahip gıdalara yönelim artmakta ve obezite riskinin yükseldiği görülmektedir. Ayrıca, kadınların erkeklere kıyasla daha yüksek gıda neofobi düzeyine sahip olabileceği, ancak bu konuda tutarsız araştırma sonuçlarının bulunduğu belirtilmiştir. Gıda neofobisi, özellikle geleneksel olmayan veya egzotik yiyecekleri denemeyi zorlaştırarak gastronomik deneyimleri sınırlamakta ve beslenme çeşitliliğini azaltmaktadır. Bu durum, turizm bağlamında da önemli olup, gastronomi turizmine yönelik tüketici tutumlarını etkileyebilmektedir. Yöresel yiyecekler, yenilebilir böcekler veya alışılmışın dışında görünüme sahip gıdalar, gıda neofobisi olan bireyler tarafından genellikle reddedilmektedir. Gıda neofobisini azaltmaya yönelik stratejiler arasında, yiyeceklerin aşinalığını artırmak, tanıtım faaliyetleriyle tüketicilerin bilinç düzeyini yükseltmek ve maruz kalma sürecini kontrollü şekilde artırmak yer almaktadır. Araştırmalar, belirli yiyeceklerin tekrarlı sunumu ve olumlu deneyimlerin, gıda neofobisini azaltmada etkili olduğunu göstermektedir. Bu çalışma, bireylerin besin tercihleri üzerinde gıda neofobisinin etkilerini inceleyerek, gıda tüketim alışkanlıklarını şekillendiren faktörleri açıklamayı amaçlamaktadır. Bulgular, gıda neofobisini anlamanın ve tüketici tercihlerini yönlendirmenin, beslenme politikaları ve gıda endüstrisi açısından önemli olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Gıda neofobisi
• besin tercihi
• tat duyarlılığı

Kaynakça

1. Addessi, E., Galloway, A. T., Visalberghi, E., & Birch, L. L. (2005). Specific social influences on the acceptance of novel foods in 2–5-year-old children. Appetite, 45(3), 264-271. Akgöl, Y. (2012). Gastronomi turizmi ve Türkiye’yi ziyaret eden yabancı turistlerin gastronomi deneyimlerinin değerlendirilmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mersin.
2. Antin, T. M., & Hunt, G. (2012). Food choice as a multidimensional experience. A qualitative study with young African American women. Appetite, 58(3), 856-863. Arvola, A., Lähteenmäki, L., & Tuorila, H. (1999). Predicting the intent to purchase unfamiliar and familiar cheeses: The effects of attitudes, expected liking and food neophobia. Appetite, 32(1), 113-126.
3. Asperin, A.E., Philips, W.J., & Wolfe, K. (2011). Exploring food neophobia and perceptions of ethnic foods: The case of Chinese and Thai cuisine. International CHRIE Conference-Refereed Track. Paper 4. Retrieved 2025, http://scholarworks.umass.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1783&context=refereed, (Erişim Tarihi: 10.02.2025).