Hierapolis Koleksiyonunda Bir Harpokrates Figürini: Kültürel Senkretizmin İkonografik Yansıması

Öz

Bu çalışma, Hierapolis Arkeoloji Müzesi'nde bulunan bronz bir heykelcik üzerinden, Horus'un geç dönem tezahürü olan Harpokrates'in Greko-Romen dünyasındaki ikonografik ve kültürel dönüşümünü incelemektedir. Bu örnek üzerinden makale, Akdeniz'e yayılan Harpokrates ikonografisinin Anadolu'da nasıl senkretik bir karakter kazandığını araştırmakta ve Roma Anadolusu’nun kültürel ve dini ortamı içindeki önemini değerlendirmektedir. Figürin; tipolojik ve ikonografik yöntemler çerçevesinde, karşılaştırmalı materyal, üslup özellikleri ve ayrıntılı görsel incelemelerle analiz edilmiştir. Parmağın ağıza götürülmesiyle ifade edilen sessizlik jesti ile diğer elde tutulan cornucopia, Greko-Romen dünyaya özgü bereket ve gizem kültleriyle ilişkili melez bir temsili yansıtmaktadır. Pschent benzeri başlık Mısır geleneğini korurken, figürün plastik işlenişi ve kompozisyonel duruşu Hellen heykel sanatının etkilerini açıkça ortaya koymaktadır. Üslup değerlendirmesi, eserin Roma İmparatorluk Dönemi'nde MS 1–3. yüzyıllar arasına tarihlenebileceğini göstermektedir. Bulgular, bu tür taşınabilir figürinlerin bireysel dindarlık, apotropaik koruma ve Isis kültlerinin Lykos Vadisi ve çevresindeki yayılımıyla ilişkili işlevler görmüş olabileceğini göstermekte; böylece kültürel etkileşim ve ikonografik dönüşüm süreçlerinin anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Harpokrates
• İkonografi
• Greko-Romen Senkretizmi
• Hierapolis Figürini

A Harpocrates Figurine in the Hierapolis Collection: The Iconographic Reflection of Cultural Syncretism

Öz

This study examines the iconographic and cultural transformation of Harpocrates, the late manifestation of Horus, in the Greco-Roman world, based on a bronze figurine housed in the Hierapolis Archaeology Museum. Through this example, the article explores how Harpocrates iconography, which spread throughout the Mediterranean, acquired a syncretic character in Anatolia and evaluates its significance within the cultural and religious environment of Roman Anatolia. The figurine is analyzed using typological and iconographic approaches, supported by comparative material, stylistic assessment, and detailed visual examination. The gesture of placing a finger to the mouth, symbolizing silence, together with the cornucopia held in the other hand, reflects a hybrid representation associated with fertility and mystery cults of the Greco-Roman world. While the pschent-like headdress preserves Egyptian tradition, the modeling of the body and compositional stance demonstrate clear influences of Greek sculpture. Stylistic analysis suggests a date in the 1st–3rd centuries CE, during the Roman Imperial Period. The findings indicate that such portable figurines may have served functions related to individual piety, apotropaic protection, and the dissemination of the Isis cults in and around the Lykos Valley, thereby contributing to processes of cultural interaction and iconographic transformation.

Anahtar Kelimeler

• Harpocrates
• Iconography
• Greco-Roman Syncretism
• Hierapolis Figurine

Destekleyen Kurum

Pamukkale University

Teşekkür

This study was previously presented as an abstract at the 18th Anadolu International Conference on Social Sciences (Mardin, 21 December 2025), where only the abstract was published. I would like to express my sincere gratitude to Assoc. Prof. Dr. Bilge Yılmaz Kolancı for her valuable contributions and support throughout the study. I am also grateful to Ayşe Sarıca, a student in the Department of Architectural Restoration at Pamukkale University, for preparing the drawing included in this study.

Kaynakça

1. Arslan M. & Yeğin Y. 2020, “Türkiye Müzelerinden (İzmir-Marmaris) İki Harpokrates Figürü”. Anatolia 46, 455–467.
2. Barrett C. E. 2015, “Harpocrates on Rheneia: Two Egyptian Figurines from the Necropolis of Delos”. Eds. E. Laflı & A. Muller, Figurines de terre cuite en Méditerranée orientale grecque et romaine II: Iconographie et contextes. Lille, 187–200.
3. Bricault L. 1999, “Sarapis et Isis, Sauveurs de Ptolémée IV à Raphia”. Chronique d’Égypte 74/148, 334–343.
4. Civelek A. 2013, “Antik Dönem Sanatında Bereket Boynuzu”. Arkeoloji ve Sanat Dergisi 143, 103–112.
5. Cooney J. D. 1972, “Harpocrates, the Dutiful Son”. The Bulletin of the Cleveland Museum of Art 59/10, 284–290.
6. Cristea Ş. 2013, “Egyptian, Greek, Roman Harpocrates – A Protecting and Saviour God”. Ed. I. Moga, Angels, Demons, Representations of Afterlife within Jewish, Pagan and Christian Imagery. Iaşi, 73–87.
7. Cristea Ş. 2014, “I am Horus the Savior: Representations of Horus-Harpokrates in Roman Dacia”. Ziridava Studia Archaeologica 28, 115–134.
8. Duman A. D. 2024, Tripolis Heykeltıraşlık Eserleri (2012–2023). Yayımlanmamış Doktora tezi, Pamukkale University. Denizli.

9. Gasparini V. & Gordon R. L. 2018, “Egyptianism: Appropriating ‘Egypt’ in the ‘Isiac Cults’ of the Graeco-Roman World”. Acta Antiqua Academiae Scientiarum Hungaricae 58 1–4, 571–606.
10. Harl K. W. & Howgego C. 2012, Roman Provincial Coinage III: Trajan to Hadrian (98–138 A.D.). London.
11. Howgego C. 2023, Roman Provincial Coinage IV.4: Antoninus Pius to Commodus (AD 138–192): Egypt. London. Johnston S. I. 2007, Ancient Religions. Cambridge, MA.
12. Kahil L. 1969, La Sculpture, Laodicée du Lycos, Le Nymphée, Campagnes 1961–1963. Paris.
13. Kaya M. 2023, “Bereket Boynuzu Motifinin Bizans Sanatında ve Kapadokya Bölgesi Duvar Resimlerinin Anikonik Bezemesindeki Yeri ve Önemi Üzerine Değerlendirmeler”. Art-Sanat 20, 263–291.
14. Kawai N. 2013, “Egypt, Upper”. Ed. R. S. Bagnall, The Encyclopedia of Ancient History. Malden, MA.
15. Lecuyot G. 2001, “Un Harpocrate bactrien”. Bulletin of the Asia Institute 12, 113–119.
16. Ljubić S. 1887, “Harpocrates”. Viestnik Hrvatskoga Arkeologičkoga Društva IX/2, 33–36.
17. Milne J. G. 1945, “Alexandrian Coins Acquired by the Ashmolean Museum, Oxford”. JEA 31, 85–91.
18. Muchiki Y. 1994, “Spirantization in Fifth-Century B.C. North-West Semitic”. JNES 53/2, 125–130.
19. Preller L. 1851, “Bericht über die ägyptischen Kulte”. Berichte der Königlich Sächsischen Gesellschaft der Wissenschaften zu Leipzig, Philologisch-Historische Classe 3, 196–218.
20. Prichard J. C. 1819, An Analysis of the Egyptian Mythology. London.
21. Sandri S. 2006, Har-pa-chered (Harpokrates): Die Genese eines ägyptischen Götterkindes. Leuven.
22. Soslu S. 2023, “A Study of the Burdur Museum’s Harpocrates Figure: Iconography, Egyptian and Greco-Roman Interaction and Theological Transformation”. Eds. Y. Kılıç et al., Prof. Dr. Sebahattin Bayram Armağanı: Eskiçağ Tarihi Yazıları. İstanbul, 517–529.
23. Swan Hall E. 1977, “Harpocrates and Other Child Deities in Ancient Egyptian Sculpture”. Journal of the American Research Center in Egypt 14, 55–58.
24. Tran Tam Tinh V. 1971, Le Culte des Divinités Orientales à Herculanum. Leiden.
25. Tran Tam Tinh V., Jaeger B. & Poulin S. 1988, “Harpokrates”. LIMC IV, 415–445.
26. Versluys M. J. 2002, Aegyptiaca Romana: Nilotic Scenes and the Roman Views of Egypt. Leiden & Boston.
27. Versluys M.J. 2017, “Egypt as Part of the Roman Koine: Mnemohistory and the Iseum Campense in Rome”. Eds L. Bricault & M. J. Versluys, Power, Politics and the Cults of Isis. Leiden & Boston, 274–293.
28. Vidman L. 1970, Isis und Sarapis bei den Griechen und Römern. Berlin.
29. Wolf W. 1957, Die Kunst Ägyptens. Stuttgart.
30. Yılmaz Kolancı B. 2018, Laodikeia Mimari Bloklarındaki Bitkisel ve Figüratif Kabartmalar. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Pamukkale Üniversitesi. Denizli.