The Reşitharmanyeri Rock-Cut Tomb: A Hybrid Late Classical–Early Hellenistic Funerary Monument in the Territory of Adramytteion

Öz

This article presents the Reşitharmanyeri Monument, a rock-cut funerary structure of probable Late Classical–Early Hellenistic date, uncovered during the Reşitköy Dam rescue excavations in the rural territory of Adramytteion, in the southern hinterland of the Gulf of Edremit. The monument comprises a rock-cut burial chamber with three klinai, an intermediate passage interpreted here as a dromos, a stepped eastern entrance, and a rubble-stone retaining wall indicating a tumulus-like arrangement. Despite extensive damage caused by looting, the surviving features show that Reşitharmanyeri was not a simple rock-cut tomb but a hybrid funerary monument combining chamber-tomb architecture with elements of the tumulus tradition. Its monumentality derived less from canonical tumulus scale than from its adaptation to the local topography, its axial access, and an earthen exterior arrangement bounded by the retaining wall. The limited ceramic finds and evidence from nearby contexts support a Late Classical–Early Hellenistic chronological horizon; a date in the 4th century BCE is proposed as a cautious working hypothesis. Within the wider Adramyttene landscape, the monument adds a funerary dimension to the evidence for settlement, defence, agricultural use, and territorial organisation, while comparative material situates it within the broader funerary repertoire of north-western Anatolia.

Anahtar Kelimeler

• Adramytteion
• Rock-Cut Tomb
• Tumulus
• Late Classical–Early Hellenistic
• Funerary Landscape

Reşitharmanyeri Kaya Mezarı: Adramytteion Territoriumu’nda Geç Klasik–Erken Hellenistik Hibrit Bir Mezar Anıtı

Öz

Bu makalede, Edremit Körfezi'nin güney hinterlandında, Adramytteion'un kırsal territoriumunda Reşitköy Barajı kurtarma kazıları kapsamında açığa çıkarılan ve büyük olasılıkla Geç Klasik–Erken Hellenistik Döneme ait kayaya oyulmuş bir mezar yapısı olan Reşitharmanyeri Anıtı ele alınmaktadır. Anıt, ana kayaya oyulmuş üç klineli bir mezar odası, burada dromos olarak yorumlanan bir ara geçiş, doğuda basamaklı bir giriş ve tümülüs benzeri bir düzenlemeye işaret eden moloz taş istinat duvarından oluşmaktadır. Anıtın kaçak kazılarla ağır biçimde tahrip edilmiş olmasına karşın, günümüze ulaşan mimari unsurlar Reşitharmanyeri'nin basit bir kaya mezarı değil, oda mezar mimarisi ile tümülüs geleneğine ait öğeleri birleştiren hibrit bir mezar anıtı olduğunu göstermektedir. Yapının anıtsallığı, kanonik tümülüs ölçeğinden çok yerel topografyaya uyarlanmış konumlanmasına, aksiyal erişim düzenine ve istinat duvarıyla sınırlandırılmış toprak dolgulu dış düzenlemesine dayanmaktadır. Sınırlı sayıdaki seramik buluntu ve yakın çevredeki kontekstler Geç Klasik–Erken Hellenistik bir kronolojik ufka işaret etmektedir; MÖ 4. yüzyıl içinde bir tarihleme ise temkinli bir çalışma hipotezi olarak önerilmektedir. Anıt, daha geniş Adramyttene peyzajında yerleşim, savunma, tarımsal kullanım ve territorium örgütlenmesine ilişkin verilere mezar boyutunu eklemekte; karşılaştırmalı malzeme ise Reşitharmanyeri'ni Kuzeybatı Anadolu mezar repertuarı içinde konumlandırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Adramytteion
• Kaya Mezarı
• Tümülüs
• Geç Klasik–Erken Hellenistik
• Mezar Peyzajı

Kaynakça

1. Berns C. & Huguenot C. 2020, “Einleitung”. Eds. C. Berns & C. Huguenot, Griechische Monumentalgräber: Regionale Muster und ihre Rezeption im ägäischen Raum in klassischer und hellenistischer Zeit. Düren, vii–xiv.
2. Doğan C. 2026, “Klasik-Hellenistik Dönem Kale-Karakolları ve Adramyttene Savunma Ağı Örnekleri”. Eds. S. Alper & H. M. Özgen, Colloquium Mysium I: Mysia ve Çevre Kültürleri. Balıkesir, 53–68.
3. İren K. & Kasar Ö. 2016, “Daskyleion 2014 Yılı Kazı Çalışmaları”. KST 37/2, 63–80.
4. Kelp U. 2020, “The Taşdam Tepe Necropolis and the Lower Kaikos Valley in Pre-Hellenistic Times”. Eds. E.-M. Mohr, K. Rheidt & N. Arslan, Urbanism and Architecture in Ancient Aiolis: Proceedings of the International Conference from 7th–9th April 2017 in Çanakkale (Asia Minor Studien 95). Bonn, 313–334.
5. Kelp U. & Pace R. 2025, “Grave Monuments, Funerary Representation and Social Stratification in Hellenistic Times”. Eds. F. Pirson & S. Verger, Hellenistic Funerary Culture in Pergamon and the Aeolis: A Collection of Current Approaches and New Results (Pergamenische Forschungen 20). Wiesbaden, 229–246.
6. Mutlu S. 2026, “Adramytteion Antik Kenti Kazılarında Bulunan Siyah Firnisli Seramiklerin Değerlendirilmesi”. Eds. S. Alper & H. M. Özgen, Colloquium Mysium I: Mysia ve Çevre Kültürleri. Balıkesir, 377–411.
7. Özgen H. M. 2014, “Adramytteion Kenti (Ören) 2012 Kazı ve Onarım Çalışmaları”. KST 35/3, 178–194.
8. Özgen H. M. 2015, “Adramytteion Kenti (Ören) 2013 Kazı ve Onarım Çalışmaları”. KST 36/3, 1–18.

9. Özgen H. M. 2016, “Adramytteion Kenti (Ören) 2014 Kazı ve Onarım Çalışmaları”. KST 37/3, 233–249.
10. Özgen H. M. 2018, “Adramytteion (Ören) 2015–2016 Yılları Kazı ve Onarım Çalışmaları”. KST 39/3, 503–525.
11. Özgen H. M. 2019, “Adramytteion (Ören) 2017 Yılı Kazı ve Onarım Çalışmaları”. KST 40/3, 23–45.
12. Özgen H. M. 2019, “Yeni Bulgular Işığında Adramytteion ve Etki Alanı: Körfez Üzerine Değerlendirmeler”. Eds. B. Öztürk, H. S. Öztürk, K. Eren, B. B. Aykanat & H. Azeri, Filiz Dönmez Öztürk Anısına Makaleler, Mnemes Kharin: Anadolu Arkeolojisi, Epigrafisi ve Eskiçağ Tarihine Dair Güncel Araştırmalar. İstanbul, 405–430.
13. Özgen H. M., Akbulut M. R., Aykanat B. B., A. Öztürk & Denktaş E. 2020, “Adramytteion (Ören) 2018 Kazı ve Onarım Çalışmaları”. KST 41/2, 461–485.
14. Özgen H. M. 2022, “Güncel Kültür Envanterinin Kamusal Planlama Süreçlerindeki Önemi: Adramytteion (Ören) ve Körfez Güney Sahası (Burhaniye–Gömeç–Ayvalık) Örneği”. Eds. H. M. Özgen et al., Balıkesir Arkeoloji Buluşmaları 2021: Mysia ve Çevre Kültürleri. İstanbul, 17–44.
15. Özgen H. M., Öztürk A., Aykanat B. B., Denktaş E., H. S. Sağlam & Yılmaz A. 2026, “Reşitköy Barajı ve Adramytteion Kırsal Sahasında Kurtarma Arkeolojisi: Sistematik Yüzey Araştırmalarının Kamusal Uygulama Süreçleri ve Acil Eylem Planlarına Katkıları”. Eds. S. Alper & H. M. Özgen, Colloquium Mysium I: Mysia ve Çevre Kültürleri. Balıkesir, 151–176.
16. Özgen H. M. 2026, “Understanding a Multi-Phase Residential Core at Adramytteion: First Assessment of an Atrium-Centred Roman Villa and Adjacent Reuse”. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 27/51, 427–448.
17. Özgen H. M. 2026, “Çingentarla Yerleşimi Üzerine İlk Değerlendirmeler: Adramyttene’de Çok Katmanlı Bir Kırsal Yerleşim Modeli”. Eds. S. Alper & H. M. Özgen, Colloquium Mysium II: Mitos’tan Logos’a Kıyılar ve Adalar, Edremit Körfezi’nin Üç Yakası. Balıkesir, 17–42.
18. Pirson F., Japp S., Kelp U., Nováček J., Schultz M., Stappmanns V., W. R. Teegen & Wirsching A. 2011, “Der Tumulus auf dem İlyastepe und die pergamenischen Grabhügel”. Istanbuler Mitteilungen 61, 117–204.
19. Pirson F. & Verger S. 2025, “Hellenistic Funerary Culture in Pergamon and the Aeolis: Current Approaches, New Results, and the Outline of a Synthesis”. Eds. F. Pirson & S. Verger, Hellenistic Funerary Culture in Pergamon and the Aeolis: A Collection of Current Approaches and New Results (Pergamenische Forschungen 20). Wiesbaden, 1–9.
20. Pirson F. 2025, “Funerary Landscapes of Hellenistic Pergamon and Elaia”. Eds. F. Pirson & S. Verger, Hellenistic Funerary Culture in Pergamon and the Aeolis: A Collection of Current Approaches and New Results (Pergamenische Forschungen 20). Wiesbaden, 125–152.
21. Şahin M. 2020, “Ein Kammergrab mit Dromos in Görükle-Bursa”. Eds. C. Berns & C. Huguenot, Griechische Monumentalgräber: Regionale Muster und ihre Rezeption im ägäischen Raum in klassischer und hellenistischer Zeit. Düren, 205–220.
22. Yağız K. 2025, “The Antandros Necropolis: An Evaluation in Light of Research Carried Out in 2001–2018”. Eds. F. Pirson & S. Verger, Hellenistic Funerary Culture in Pergamon and the Aeolis: A Collection of Current Approaches and New Results (Pergamenische Forschungen 20). Wiesbaden, 83–102.