Arazi Kullanım ve Arazi Örtü Çeşidinin Bafra Delta Ovası Topraklarının Bazı Fiziksel ve Kimyasal Karakteristikleri Üzerine Olan Etkisi

Öz

Bazı toprak özellikleri, arazi kullanım ve arazi örtü türlerinin (tarla, orman, mera) farklılığından etkilenmektedir. Bu araştırma arazi kullanımı/arazi örtüsündeki farklılaşmaya bağlı olarak toprakların bazı hidro-fiziksel ve kimyasal karakteristiklerine olan etkilerini belirlemek amacı ile gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla Samsun İli, Bafra Ovası sol sahili içerisindeki dağılım gösteren tarım (tarla bitkileri yetiştiriciliği), orman ve mera alanılarından toprak örnekleri alınmıştır. Toprak örneklerinin tekstür, hacim ağırlığı, pH, EC, kireç içeriği, organik madde ve agregat stabilitesi özellikleri belirlenmiştir. Yüzey derinlikten alınan topraklarda; arazi kullanımı/arazi örtüsü farklılaşmasından; toprakların hacim ağırlığı, agregat stabilitesi, pH ve organik madde özelliklerinin istatistiksel anlamda önemli düzeyde etkilendiği belirlenmiştir. Yüzey altı derinlikten alınan topraklarda ise istatistiksel anlamda önemli bir değişim olmadığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Arazi kullanımı-arazi örtüsü
• Toprak özellikleri
• Bafra Ovası

Kaynakça

1. Abakay,O., Günal, H., 2023. Ergani Ovasında bazı toprak özelliklerinin mekânsal dağılımlarının belirlenmesinde lokal polinomal interpolasyon ve deneysel bayesyen kriging yöntemlerinin karşılaştırılması. MAS Journal of Applied Sciences. 8(4): 654-668.
2. Agnese, C., Bagarello, V., Baiamonte, G., Iovino, M., 2011. Comparing physical quality of forest and pasture soils in a sicilian watershed. Soil Science Society of America Journal. 75 (5): 1958-1970.
3. Anonim, 2024a. https://tr.wikipedia.org/wiki/K%C4%B1z%C4%B1l%C4%B1rmak_Deltas%C4%B1, (Erişim tarihi: Eylül, 2024).
4. Anonim, 2024b. Toprak agregat stabilitesi. https://en.wikipedia.org/wiki/Soil_aggregate_stability (Erişim tarihi: Eylül, 2024).
5. Anonymous., 1982. Methods of soil analysis (Ed. A.L. Page). Number 9, Part 2, Madison, Wisconsin, USA, 1159 pp.
6. Bakırcıoğlu, D., 2009. Toprakta makro ve mikro element tayini. Trakya Üniv Fen Bil.Enst, Kimya Ana Bilim Dalı. Edirne, Doktora Tezi.148s.
7. Bayer, C., Martin-Neto, L., Mielniczuk, J., Pavinato, A., Dieckow, J., 2006. Carbon sequestration in two Brazilian Cerrado soils under no-till. Soil and tillage research. 86 (2): 237-245.
8. Blake, G.R., Hartge, K.H., 1986. Bulk Density. In: Methods of Soil Analysis, Part I, Physical and Mineralogical Methods. ASA and SSSA. Agronomy Monograph, No: 9. Madison, Wisconsin USA, pp. 363–375.

9. Bouyoucous, G.J., 1951. A recalibration of hydrometer for making mechanical analysis of soils", Agronomy Journal, 43, 9.
10. Biro, K., Pradhan, B., Buchroithner, M., Makeschin, F., 2013. Land use/land cover change analysis and its impact on soil properties in the northern part of Gadarif region, Sudan. Land Degradation and Development, 24(1): 90-102.
11. Çelik, I., 2005. Land-use effects on organic matter and physical properties of soil in a southern Mediterranean highland of Turkey. Soil and Tillage Research. 83(2): 270–277.
12. Dengiz, O., 2010. Morphology. physico-chemical properties and classification of soils on terraces of the Tigris River in the south-east Anatolia region of Turkey. Tarım Bilimleri Dergisi. 16 (3): 205-212.
13. Dignac, M.F., Derrien, D., Barré, P., Barot, S., Cécillon, L., Chenu, C., Chevallier, T., Freschet, G.T., Garnier, P., Guenet, B., Hedde, M., Klumpp, K., Lashermes, G., Maron, P.A., Nunan, N., Roumet, C., Doelsch, I.B., 2017. Increasing soil carbon storage: mechanisms. effects of agricultural practices and proxies. A review. Agronomy for sustainable development. 37(2): 14.
14. Emadı, M., Baghernejad, M., Fathı, H., Saffarı, M., 2009. Effect of Land use change on selected soil physical and chemical properties in North Highlands of Iran”. Journal of Applied Sciences. 8: 496-502.
15. Eraslan, S., İmamoğlu, A., Coşkun, A, Saygın, F., Dengiz, O., 2016. İnebolu Havzası topraklarının erozyon duyarlılıklarını belirlenmesinde agregat ve strüktür stabilite durumları, arazi örtüsü ile olan ilişkileri. Uluslararası Coğrafya Sempozyumu, 779-794. 13-14 Ekim, Ankara.
16. Gümüş, İ., Şeker, C., Negiş, H., Özaytekin, H. H., Karaarslan, E., Çetin, Ü., 2016. Buğday ekili alanlarda agregat stabilitesine etki eden faktörlerin belirlenmesi. Nevşehir Bilim ve Teknoloji Dergisi, 5: 236-242.
17. Günal, E., Acir, N., Günal, H., 2020. Orta Karadeniz bölgesinde tütün ekim alanlarının karbon depolama potansiyeli ve bitki beslenme durumlarının mesafeye bağlı değişkenliği. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi, 6(2): 68-81.
18. Kaur, R., Bhat, Z.A., 2017. Effect of different agricultural land use systems on physico-chemical properties of soil in Sub-Mountainous Districts of Punjab. North-West India. Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry. 6(3): 226-233.
19. Kay, B.D., Dexter, A.R., 1990. İnfluence of aggregate diameter. surface area and antecedent water content on the dispersibility of clay. Can. J. Soil Sci.70: 655- 671.
20. Kemper, W.D., Rosenau, R.C., 1986. Aggregate stability and size distribution. In: Klute, A.(Ed.), Methods of Soil Analysis. Part I: Physical Analysis. SSSA, Madison, WI, pp.425–442.
21. Korkanç, S.Y., Aksoy, E., Altunköse, S., 2018. Niğde Akkaya barajı havzasında arazi kullanımı/arazi örtüsü değişiminin bazı toprak özellikleri üzerine etkileri. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 7(1): 34-45.
22. Macit, H.B., Oguz, İ., Koçyiğit, R., 2021. Arazi kullanım türü değişikliklerinin toprakların bazı fiziksel ve kimyasal özelliklerine etkisinin araştırılması. Mediterranean Agricultural Sciences, 34(1): 141-147.
23. Madenoğlu, S., Erpul, G., 2018. Yarı kurak bölgelerde farklı arazi kullanımlarında toprak erozyon duyarlılığının belirlenmesi. Ankara Üniv Ziraat Fakültesi Dergisi . 484-493.
24. Mohawesh, Y., Taımeh, A., Zıadat, F., 2015. Effects of land use changes and soil conservation ıntervention on soil properties As Indicators for Land Degradation under a Mediterranean Climate. Solid Earth. 6: 857–868.
25. Nelson, D.A., Sommers, L., 1983. Total carbon, organic carbon, and organic matter. Methods of soil analysis: Part 2 chemical and microbiological properties, 9:,539-579.
26. Oğuz, İ., Acar, M., 2011. Tokat Kazova koşullarında farklı arazi kullanım türlerinin bazı toprak özellikleri üzerine etkisinin araştırılması. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi. 28 (2): 171-178.
27. Özdemir, N., Öztürk, E., Kop Durmuş, Ö.T., Ekberli, İ., 2015. Effects of organic and inorganic amendments on soil erodibility. Eurasian J Soil Sci. 4 (4): 266-271.
28. Öztürkmen, A. R., Ramazanoğlu, E., Çelik, A., Arslan, M., 2021. Adıyaman İli’nde farklı arazi kullanımlarının bazı toprak özelliklerine etkileri. European Journal of Science and Technology. (25): 594-600.
29. Pacci, S., Dengiz, O., Saygın, F., Alaboz, P., 2022. SMAF modeline göre çeltik tarımı yapılan Bafra Ovası arazilerinin toprak kalite özelliklerinin değerlendirilmesi. Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi. 9(2): 164-174.
30. Peker Ertaş A., Dengiz, O., 2024 . Bafra Delta Ovası sol sahil alüviyal arazilerde yetiştirilen lahana bitkisinin bazı fiziko-kimyasal toprak özellikleri, besin element içerikleri ve konumsal dağılımları. Journal of Soil Science & Plant Nutrition/Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Dergisi. 12 (1).
31. Saha, R., Mishra, V.K., Khan, S.K., 2011. Soil erodibility characteristics under modified land-use systems as against shifting cultivation in hilly ecosystems of Meghalaya. India. Journal of Sustainable Forestry. 30 (4): 301-312.
32. Saygın, F., Dengiz, O., İç, S., İmamoğlu, A., 2019. Bazı fiziko-kimyasal toprak özellikleri ile bazı erodibilite parametreleri arasındaki ilişkilerin mikro havza ölçeğinde değerlendirilmesi. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi. 20 (1):82-91.
33. Schulp, C.J., Veldkamp, A., 2008. Long-term landscape–land use interactions as explaining factor for soil organic matter variability in Dutch agricultural landscapes. Geoderma. 146 (3-4): 457-465.
34. Sinoga, J.D.R., Pariente, S., Diaz, A.R., Murillo, J.F.M., 2012. Variability of relationships between soil organic carbon and some soil properties in Mediterranean rangelands under different climatic conditions (South of Spain). Catena. 94: 17–25.
35. Soil Survey Staff., 1993. Soil survey manual. united states department of agriculture, handbook no.18. Taşan, S., 2018. Bafra ovası sağ sahil topraklarının sulama açısından bazı fiziksel ve kimyasal özelliklerindeki değişimin modeller ile tahmini. OMÜ Fen Bil. Enst, Tarımsal Yapılar ve Sulama Anabilim Dalı, Samsun, Doktora Tezi. 346s.
36. Taşan, S., Demir, Y., 2019. Toprakların tuzluluk ve sodikliliğinin alansal ve zamansal değişiminin jeoistatistiksel yöntemlerle değerlendirilmesi: Bafra Ovası örneği. Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi. 34 (3): 336-350.
37. Tokel, E., 2021. Farklı arazi kullanımlarının toprakların bazı hidro-fiziksel ve kimyasal özellikleri üzerine etkilerinin araştırılması. Bartın Üniv.Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Orman Mühendisliği Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi. 52s.
38. Tunçay, T., Dengiz, O., 2017. Yarı nemli ilıman iklim koşullarında farklı eğim ve farklı arazi örtüsü altında toprak gelişimi ve agregat stabilitesi değişimi. Toprak Su Dergisi. 6(1): 36-43.
39. Yüksek, T., Göl, C., Yüksek, F., Yüksel, E.E., 2009. The effects of land-use changes on soil properties: The conversion of alder coppice to tea plantations in the humid Northern Blacksea Region. African Journal of Agricultural Research. 4 (7): 665-674.
40. Yilmaz, E., Alagöz, Z., Öktüren, F., 2005. Toprakta agregat oluşumu ve stabilitesi. Selcuk Journal of Agriculture and Food Sciences, 19 (36): 78-86.
41. Wilding, L.G., 1985. Soil spatial variability: its documentation. accomodation and implication to soil surveys. In: D.R. Nielsen and J. Bouma (Eds.). Soil Spatial Variability Proceedings of a Workshop of the ISSS and the SSA. Las Vegas PUDOC. Wageningen. 30 November-1 December 1984. pp. 166-187.
42. Zaher, H., Sabir, M., Benjelloun, H., Paul-Igor, H., 2020. Effect of forest land use change on carbohydrates, physical soil quality and carbon stocks in Moroccan cedar area. Journal of environmental management, 254, 109544.
43. Zhaoyong, Z., Abuduwaili, J., Yimit, H., 2014. The occurrence, sources and spatial characteristics of soil salt and assessment of soil salinization risk in Yanqi Basin, Northwest China. PLoS ONE, 9(9), e106079.