IN THE FIRST FIFTY YEARS OF THE REPUBLIC OF TÜRKİYE:THE ISSUE OF VILLAGES AND VILLAGERS, MIGRATIONAND INFORMAL SETTLEMENTS

Yıl 2025, Cilt: 25 Sayı: 50, 451 - 488, 31.07.2025

Mustafa Salep

https://doi.org/10.18244/cttad.1548693

Öz

Since the establishment of the Republic of Türkiye, the issues of peasants have frequently been addressed by state authorities within the social structure. The decline in population due to wars, territorial losses, and epidemics directly impacted the population policies of the newly established state. On the one hand, efforts were made to increase the population, while on the other hand, policies were developed to address the problems of the society, the majority of which lived in rural areas. The fact that families living in villages and engaged in agriculture constituted the majority of the country’s population ensured that rural and peasant issues remained on the agenda of both state authorities and intellectuals. While citizens’ issues were emphasized in urban areas, programs were prepared to achieve economic development, and various congresses were organized on this matter. In addition to the implementation of modern agricultural methods, there was also an effort to develop industry, aiming to create a balance between sectors.In the first fifty years of the Republic, developments centered around villages and peasants have been analyzed in this study. The land demands of peasants who did not own land or did not have enough land, as well as government land reform efforts, the rise in population growth after World War II, the insufficient income from arable agricultural land to support rural families, the fragmentation of land through inheritance, the growing interest of industrial establishments in urban areas in search of new workers, migration from villages to cities, and the resulting problem of squatter settlements are all examined in the study. The works related to the adoption of government policies by peasants and the practical start of multi-party political life have contributed to the evaluation of the problems of villages and peasants by policymakers. On the other hand, the problems faced by villages and peasants in the first fifty years of the Republic, as well as the search for solutions to these problems, have played a role in shaping state policies in the following years. The squatter settlements resulting from rural-to-urban migration marked the beginning of a new era in large cities. This study aims to analyze the historical background of the reasons and consequences of migration from villages to cities, the potential problems arising from population mobility, and the effects of these movements. During the preparation of the study, archival documents, parliamentary records, newspapers, and research studies were utilized. Ultimately, it has been understood that population growth and employment opportunities directly affect both individual and societal decisions.

Anahtar Kelimeler

Village , Villager , Population , Rural to Urban Migration , Shanty.

TÜRKİYE CUMHURİYETİ’NİN İLK ELLİ YILINDA: KÖY VE KÖYLÜ, GÖÇ VE GECEKONDULAŞMA SORUNU

Öz

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan itibaren toplumsal yapı içerisinde köylülerin sorunları devlet yöneticileri tarafından sıklıkla dile getirilmiştir. Nüfusun savaşlar, toprak kayıpları ve salgın hastalıklar nedeniyle azalması, yeni kurulmuş olan devletin nüfus politikalarını doğrudan etkilemiştir. Bir taraftan nüfusun artırılması çalışmaları sürdürülmüş, diğer taraftan büyük çoğunluğu kırsal kesimde yaşayan toplumun sorunları üzerine politikalar geliştirilmiştir. Köylerde yaşayan ve tarımla uğraşan ailelerin ülke nüfusunun büyük çoğunluğunu oluşturması, köy ve köylü sorunlarının devlet yöneticilerinin ve aydınların gündeminde olmasını sağlamıştır. Köylerden şehirlere vatandaşların sorunlarına ağırlık verilmiş, iktisadi gelişmenin gerçekleştirilmesi amacıyla programlar hazırlanmış ve bu konuda çeşitli kongreler düzenlenmiştir. Tarımda modern usullerin uygulanması yanında sanayinin de geliştirilerek sektörler arasında denge oluşturulmak istenmiştir. Cumhuriyet’in ilk elli yılında köy ve köylü merkezli gelişmeler, çalışmada değerlendirilmiştir. Toprağı olmayan, yahut yeteri kadar toprağı bulunmayan köylülerin toprak talepleri ve hükûmetlerin toprak reformu çalışmaları, nüfus artış hızının İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra yükselmesi, kırsalda ekilebilir tarım arazisi gelirlerinin aileleri geçindiremeye yetmemesi, mirasla toprakların parçalanması, şehirlerde sanayi kuruluşlarının yeni iş arayışlarında ilgi odağı haline gelmesi, köylerden şehirlere göç ve göçün doğurduğu gecekondulaşma sorunu çalışma içinde analiz edilmiştir. Bu süreçte köylülerin hükûmet politikalarını benimsemesi konusunda yapılan çalışmalar ve çok partili siyasi hayatın fiilen başlaması, köylerin ve köylülerin sorunlarının yöneticiler tarafından değerlendirilmesine katkı sağlamıştır. Diğer taraftan, köylerin ve köylülerin Cumhuriyet’in ilk elli yılındaki sorunları ve sorunlara yönelik çözüm arayışları, sonraki yıllarda devlet politikalarının belirlenmesinde etkili olmuştur. Köylerden şehirlere göçün sonucu oluşan gecekondular ise büyük şehirlerde yeni bir dönemin başlangıcını oluşturmuştur. Bu çalışma ile köylerden şehirlere göçün sebeplerinin ve sonuçlarının, nüfus hareketliliği ile oluşabilecek olası sorunların tarihi arka planının analiz edilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın hazırlanması sürecinde arşiv belgelerinden, meclis tutanaklarından, gazetelerden ve tetkik çalışmalardan istifade edilmiştir. Nihayet, nüfus artışının ve istihdam olanaklarının hem bireysel hem de toplumsal kararları doğrudan etkilediği anlaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Köy , Köylü , Nüfus , Köyden Şehire Göç , Gecekondu.

Kaynakça

• Adalet Partisi, Milli Hakimiyet Mücadelesinde Adalet Partisi. Ankara: Adalet Partisi Genel Merkez Neşriyatı No 1, Şark Matbaası, 1963.
• Adalet Partisi Propaganda Başkanlığı, Yeni Bir Türkiye. Ankara, 1970.
• Ahmad, Feroz, Demokrasi Sürecinde Türkiye (1945-1980). Türkçeleştiren: Ahmet Fethi, 4. Baskı, İstanbul: Hil Yayınları, 2010.
• Arzık, Nimet, Demirel’in İçi-Dışı. İstanbul: Milliyet Yayınları 50, 1985.
• Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi, CKMP’nin 5 Haziran 1966 Tarihinde Yapılan Kısmi Senato Seçimleri Münasebetiyle Yaptığı Radyo Konuşmaları. Ankara: Arı Matbaası, 1966.
• Cumhuriyet Halk Partisi, Kalkınma Meselemiz (Hürriyet İçinde Hızla Kalkınma CHP’nin Ana Davasıdır). Ankara: CHP Araştırma ve Yayın Bürosu No 22, Rüzgarlı Matbaası, 1961.
• Çavdar, Tevfik, Türkiye 1968. İstanbul: İzlem Yayınları 59, 1969.
• Demirel, Süleyman, 1971 Buhranı ve Aydınlığa Doğru. Ankara: Doğuş Matbaası, 1973.
• Demirel, Süleyman, Başbakan ve Adalet Partisi Genel Başkanı Süleyman Demirel’in 12 Ekim 1969 Seçimleri İçin Yaptığı Radyo Konuşmaları. Ankara: Adalet Partisi Genel Merkez Yayınları No 37, Doğuş Matbaası, 1969.
• Demirel, Süleyman, Seçim Konuşmaları. Ankara: Adalet Partisi Genel Merkez Neşriyatı 35, Doğuş Matbaası, 1969.
• Demirel, Süleyman, Türkiye’de İşçi Sorunları (Başbakan Süleyman Demirel’in Türk-İş’in 10’uncu Genel Kurul Toplantısında Yaptığı Konuşma). Ankara, 1976.
• Demirel, Süleyman, Yazdıkları ve Söyledikleri. Ankara: Adalet Partisi Genel Merkez Yayını 17, Doğuş Matbaası, 1965.
• Demirel, Tanel, Adalet Partisi (İdeoloji ve Politika). İstanbul: İletişim Yayınları, 2004.
• Dursun, Davut, 12 Mart Darbesi (Hatıralar, Gözlemler, Düşünceler).İstanbul: Şehir Yayınları, 2003.
• Ekinci, Tarık Ziya, Doğu Dramı. Ankara: TİP Mecliste No 5, Ankara Basım ve Ciltevi, 1967.
• İnan, Afet, İzmir İktisat Kongresi (17 Şubat-4 Mart 1923). 5. Baskı, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayını, 2023.
• İsen, Can Kaya, 22 Şubat- 21 Mayıs Geliyorum Diyen İhtilal. İstanbul: Kaknüs Yayınları, 2010.
• Karaömerlioğlu, Asım, Orada Bir Köy Var Uzakta (Erken Cumhuriyet Döneminde Köycü Söylem). 5. Baskı, İstanbul: İletişim Yayınları, 2021.
• Keleş, Ruşen, Türkiye’de Şehirleşme Hareketleri (1927-1960). Ankara: Türk İktisadî Gelişmesi Araştırma Projesi, 1961.
• Keleş, Ruşen ve Orhan Türkay, Köylü Gözü ile Türk Köylerinde İktisadi ve Toplumsal Değişme. Ankara: Türk İktisadi Gelişmesi Araştırma Projesi, Siyasal Bilgiler Fakültesi Maliye Enstitüsü, 1962.
• Kurtuluş, 1965-1971 Türkiye’de Devrimci Mücadele ve Dev-Genç. Ankara: Kurtuluş Yayınları, 1971.
• Kuruç, Bilsay, İktisat Politikasının Resmi Belgeleri (Söylev, Demeç ve Yazılar). Ankara: Türk İktisadi Gelişmesi Araştırma Projesi No: 15, Siyasal Bilgiler Fakültesi Maliye Enstitüsü, 1963.
• Kuyumcu, İbrahim, Türkiye’de Toprak Sorunu Süreci. Ankara: İş Matbaacılık ve Ticaret, 1976.483
• Örtülü, Erdoğan ve Erdoğan Erentöz, Türk Sendikacılık Tarihi. Ankara: Tisa Matbaacılık Sanayi, 1968.
• Talas, Cahit, Sait Dilik ve Alpaslan Işıklı, Türkiye’de Sendikacılık Hareketi ve Toplu Sözleşme (İktisadi Yönleri İle). Ankara: Siyasi Bilgiler Fakültesi Maliye Enstitüsü, Sevinç Matbaası, 1965.
• Türkeş, Alparslan, Temel Görüşler. İstanbul: Dergah Yayınları, 1975.
• Türkoğlu, Pakize, Tonguç ve Enstitüleri. VI. Baskı, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayını, 2017.
• Tütüncü Esmer, Gülsüm, CHP: 1965- 1980 Türk Siyasal Yaşamında Ortanın Solu. Antalya: Yeniden Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Yayınları, 2006.
• Altan, Çetin, “Batı Bloku gözünü açmalıdır.” Milliyet, (12 Aralık 1961): 2-2.
• Biberçin, Mukbil, “Köy Kalkınması ve Liderlik.” Cumhuriyet, (19 Mart 1966): 2-2.
• Kemal, Nusret, “Halkçılık”, Ülkü Halkevi Mecmuası 1, 3 (Nisan 1933): 185-190.
• Kemal, Nusret, “Köy Seferberliğine Doğru.” Ülkü Halkevleri Mecmuası 1, 5 (Haziran 1933): 355-361.
• Keyder, Çağlar, “İktisadi Gelişme ve Bunalım: 1950- 1980.” Geçiş Sürecinde Türkiye, Derleyenler: İrvin Cemil Schick ve Ertuğrul Ahmet Tonak, (İstanbul: Belge Uluslararası Yayıncılık, 2003): 310-325.
• Keyder, Çağlar, “Türkiye Demokrasisinin Ekonomi Politiği.” Geçiş Sürecinde Türkiye, Derleyenler: İrvin Cemil Schick ve Ertuğrul Ahmet Tonak, (İstanbul: Belge Uluslararası Yayıncılık, 2003): 38-64.
• Köymen, Nusret, “Sanayide Yayıcılık.” Ülkü Halkevi Dergisi 7, 39 (Mayıs 1936): 175-177
• Margulies, Ronnie ve Ergin Yıldızoğlu, “Tarımsal Değişim: 1923-70.” Geçiş Sürecinde Türkiye, Derleyenler: İrvin Cemil Schick- Ertuğrul Ahmet Tonak, (İstanbul: Belge Uluslararası Yayıncılık, 2003): 285-309.
• Salep, Mustafa, “Nüfus Artışı, Planlı Kalkınma ve Doğum Kontrolü Üçgeninde Türkiye Nüfusu (1923-2023).” Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi 23, 46 (2023-Bahar): 371-423. 484