TR
EN
SAĞLIK HİZMETLERİNDE YAPAY ZEKA ENTEGRASYONU: SOSYO-TEKNİK FAKTÖRLERİN SWARA VE AHP YÖNTEMLERİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ
Öz
Bu çalışmada, sağlık hizmetlerinde yapay zekanın entegrasyonunu etkileyen sosyo-teknik faktörlerin belirlenerek SWARA ve AHP yöntemleriyle önceliklendirilmesi ve yapay zekanın uyumlaştırılmasına yönelik çözüm önerilerinin sunulması amaçlanmıştır. Betimsel ve kesitsel nitelikte olan çalışmada literatür taraması sonucunda sağlık hizmetlerinde yapay zekanın entegrasyonunu etkileyen sosyo-teknik faktörler 10 ana başlık altında toplanmıştır. SWARA ve AHP sonuçlarına göre; sağlık hizmetlerinde yapay zeka entegrasyonunu etkileyen sosyo-teknik faktörlerden en önemlileri sırasıyla veri kalitesi ve güvenliği, teknolojik altyapı uygunluğu ve beceri ve eğitim olarak tespit edilmiştir. Sonuçlar, her iki yöntemin de benzer önceliklendirme çıktıları sunduğunu göstermiştir. Sağlık hizmet sunucuları öncelikli olarak bu faktörler doğrultusunda strateji geliştirerek kaynaklarını bu yöne tahsis etmelidir. Veri kalitesi ve güvenliğinin artırılması için elektronik sağlık kayıtları ve diğer veri kaynaklarının entegrasyonu sağlanmalı, eksik ya da hatalı verilerin önüne geçmek için veri doğrulama ve temizleme mekanizmaları oluşturulmalıdır. Bulut tabanlı veri saklama ve işleme sistemleri, yüksek performanslı bilişim altyapıları ve hızlı veri akışını sağlayan ağ sistemleri gibi teknolojik çözümlerin geliştirilmesi önemlidir. Yapay zeka teknolojilerine yönelik farkındalığını artırmak, yapay zeka okuryazarlığını geliştirmek ve sistemleri etkin kullanmalarını sağlamak için sürekli gelişimi teşvik eden mesleki eğitim programları düzenlenmelidir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Alami, H., Lehoux, P., Denis, JL, Motulsky, A., Petitgand, C., Savoldelli, M., ... & Fortin, JP. (2020). Organizational readiness for artificial intelligence in health care: Insights for decision-making and practice. Journal of Health Organization and Management, 35(1), 106-114. https://doi.org/10.1108/JHOM-03-2020-0074
- Aldwean, A. & Tenney, D. (2024). Artificial intelligence in healthcare sector: A literature review of the adoption challenges. Open Journal of Business and Management, 12(01), 129-147. https://doi.org/10.4236/ojbm.2024.121009
- Alinezhad, A. & Khalili, J. (2019). SWARA method. New methods and applications in multiple attribute decision making (MADM). Springer. 99-102. https://doi.org/10.1007/978-3-030-15009-9_14
- Amram, D., Cignoni, A., Banfi, T. & Ciuti, G. (2022). From P4 medicine to P5 medicine: Transitional times for a more human-centric approach to AI-based tools for hospitals of tomorrow. Open Research Europe, 2, 33. https://doi.org/10.12688/openreseurope.14524.1
- Dai, T. & Tayur, S. (2022). Designing AI-augmented healthcare delivery systems for physician buy-in and patient acceptance. Production and Operations Management, 31(12), 4443-4451. https://doi.org/10.1111/poms.13850
- Erdemir, N., Öztürk, F. & Kaya, GK. (2022). Kamu personeli performans değerlendirmesi için AHP ve bulanık TOPSIS ile bütünleşik karar destek modeli. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 37(4), 1809-1822. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.933793
- Fazakarley, CA., Breen, M., Leeson, P., Thompson, B. & Williamson, V. (2023). Experiences of using artificial intelligence in healthcare: a qualitative study of UK clinician and key stakeholder perspectives. BMJ Open, 13(12), e076950. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2023-076950
- Gedikli, E. & Kocaman, E. (2025). Priorities for effective management of health expenditures in OECD countries: fuzzy AHP application. Sosyoekonomi, 33(63), 11-29.https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2025.01.01
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Yöneylem Araştırması
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
20 Temmuz 2025
Gönderilme Tarihi
5 Mart 2025
Kabul Tarihi
29 Haziran 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 34 Sayı: Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ
APA
Yılmaz, E., & Uslu, Y. (2025). SAĞLIK HİZMETLERİNDE YAPAY ZEKA ENTEGRASYONU: SOSYO-TEKNİK FAKTÖRLERİN SWARA VE AHP YÖNTEMLERİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34(Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ), 94-108. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1652007
AMA
1.Yılmaz E, Uslu Y. SAĞLIK HİZMETLERİNDE YAPAY ZEKA ENTEGRASYONU: SOSYO-TEKNİK FAKTÖRLERİN SWARA VE AHP YÖNTEMLERİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025;34(Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ):94-108. doi:10.35379/cusosbil.1652007
Chicago
Yılmaz, Emre, ve Yeter Uslu. 2025. “SAĞLIK HİZMETLERİNDE YAPAY ZEKA ENTEGRASYONU: SOSYO-TEKNİK FAKTÖRLERİN SWARA VE AHP YÖNTEMLERİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 34 (Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ): 94-108. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1652007.
EndNote
Yılmaz E, Uslu Y (01 Temmuz 2025) SAĞLIK HİZMETLERİNDE YAPAY ZEKA ENTEGRASYONU: SOSYO-TEKNİK FAKTÖRLERİN SWARA VE AHP YÖNTEMLERİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 34 Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ 94–108.
IEEE
[1]E. Yılmaz ve Y. Uslu, “SAĞLIK HİZMETLERİNDE YAPAY ZEKA ENTEGRASYONU: SOSYO-TEKNİK FAKTÖRLERİN SWARA VE AHP YÖNTEMLERİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ”, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 34, sy Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ, ss. 94–108, Tem. 2025, doi: 10.35379/cusosbil.1652007.
ISNAD
Yılmaz, Emre - Uslu, Yeter. “SAĞLIK HİZMETLERİNDE YAPAY ZEKA ENTEGRASYONU: SOSYO-TEKNİK FAKTÖRLERİN SWARA VE AHP YÖNTEMLERİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 34/Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ (01 Temmuz 2025): 94-108. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1652007.
JAMA
1.Yılmaz E, Uslu Y. SAĞLIK HİZMETLERİNDE YAPAY ZEKA ENTEGRASYONU: SOSYO-TEKNİK FAKTÖRLERİN SWARA VE AHP YÖNTEMLERİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025;34:94–108.
MLA
Yılmaz, Emre, ve Yeter Uslu. “SAĞLIK HİZMETLERİNDE YAPAY ZEKA ENTEGRASYONU: SOSYO-TEKNİK FAKTÖRLERİN SWARA VE AHP YÖNTEMLERİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 34, sy Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ, Temmuz 2025, ss. 94-108, doi:10.35379/cusosbil.1652007.
Vancouver
1.Emre Yılmaz, Yeter Uslu. SAĞLIK HİZMETLERİNDE YAPAY ZEKA ENTEGRASYONU: SOSYO-TEKNİK FAKTÖRLERİN SWARA VE AHP YÖNTEMLERİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 01 Temmuz 2025;34(Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ):94-108. doi:10.35379/cusosbil.1652007
Cited By
Sağlıkta Yapay Zekâ Kullanımına Yönelik Bilgi, Tutum ve Bakış Açıları Ölçeklerinin Türkçe’ye Uyarlama, Geçerlik ve Güvenilirlik Çalışması
Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi
https://doi.org/10.34087/cbusbed.1653437Assessing Barriers to Hospital Resilience in War and Conflict Settings: A Fuzzy AHP Approach
OPUS Toplum Araştırmaları Dergisi
https://doi.org/10.26466/opusjsr.1816575