SÜHEYL Ü NEVBAHÂR MESNEVİSİNDE MİMETİK ARZU: RENÉ GİRARD’IN ÜÇGEN ARZU MODELİ BAĞLAMINDA BİR İNCELEME

Öz

XIV. yüzyılın önde gelen isimlerinden Mes’ûd bin Ahmed’in Süheyl ü Nevbahâr mesnevisi, Eski Anadolu Türkçesi döneminin önemli aşk ve macera anlatılarından biridir. Bu çalışma, mesnevideki arzu ilişkilerini, René Girard’ın mimetik arzu kuramı bağlamında incelemektedir. Araştırmanın amacı, aşkın özne, nesne ve dolayımlayıcı/model ekseninde nasıl kurulduğunu; doğrudan karşılaşmayla başlayan arzuların ve rakip figürlerle gelişen mimetik ilişkilerin anlatıdaki işlevini belirlemektir. Nitel metin çözümlemesine dayanan incelemede arzu ilişkileri üç düzeyde sınıflandırılmıştır: kurucu arzu üçgenleri, doğrudan karşılaşmayla başlayan ve dolayımlayıcısı açıkça belirlenemeyen arzu ilişkileri ve rekabetçi arzu üçgeni. Süheyl’in Nevbahâr’a yönelen arzusu nakkaşın yaptığı tasvir ve anlatı aracılığıyla doğar. Nevbahâr’ın Süheyl’e ilgisi rüya, dadı yorumu, Fağfûr’un aktarımı ve toplumsal övgüyle biçimlenir. Sa’lûk ile Kaytas’ın arzuları görme ve cemal karşılaşmasıyla başlar. Nevbahâr’ın stratejik söylemi, bu arzu ilişkisinin söylemsel alt katmanı olan kurmaca bir arzu üçgeni kurar. Mesnevide Cühûd adındaki tüccarın arzusu ise Kaytas’ın Nevbahâr’a yönelişiyle uyanır ve modelin rakibe dönüştüğü açık bir mimetik üçgen meydana getirir. Tûfân şehrindeki yargı düzeni, çoğalan arzu ilişkilerinin meydana getirdiği mimetik gerilimi çözer ve Süheyl ile Nevbahâr’ın kavuşmasını evlilik yoluyla toplumsal olarak onaylar. Bulgular, mesnevide arzunun temsil, bakış, söz, dolayımlama ve rekabet aracılığıyla katmanlı bir yapı kazandığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Süheyl ü Nevbahâr
• René Girard
• Mimetik arzu
• Üçgen arzu modeli
• Mesnevi

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından desteklenmemiştir.

Proje Numarası

YOK.

Etik Beyan

Bu çalışma, etik kurul izni gerektiren araştırmalar kapsamında değildir. Çalışmanın hazırlanmasında bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine uyulmuştur.

Teşekkür

Bulunmamaktadır.

MIMETIC DESIRE IN SÜHEYL AND NEVBAHÂR: AN ANALYSIS WITHIN THE FRAMEWORK OF RENÉ GIRARD’S TRIANGULAR MODEL OF DESIRE

Öz

Mes’ûd bin Ahmed’s Süheyl and Nevbahār is one of the prominent literary figures of the fourteenth century, is an important romance and adventure narrative from the Old Anatolian Turkish period. This study analyzes the relationships of desire in the masnawi through the lens of René Girard’s theory of mimetic desire. It investigates how desire is structured through the interplay of subject, object, and mediator, and how direct encounters and rival figures shape the narrative. Based on qualitative textual analysis, the study classifies relationships of desire into three categories: foundational triangles of desire, relationships of desire initiated through direct encounters without an explicitly identifiable mediator, and competitive triangles of desire. Süheyl’s desire for Nevbahār emerges through the portrait created by a painter and the accompanying narrative. Nevbahār’s attraction to Süheyl is shaped by a dream, the nurse’s interpretation, Fağfūr’s account, and social praise. The desires of Sa’lūk and Kaytas originate in visual encounters with beauty. Nevbahār’s strategic discourse constructs a fictional triangle of desire that functions as a discursive sublayer of these relationships. Meanwhile, the desire of the merchant Cühūd is awakened by Kaytas’s attraction to Nevbahār, producing an explicit mimetic triangle in which the model becomes a rival. The judicial order in the city of Tūfān resolves the mimetic tensions generated by the proliferation of relationships of desire and socially legitimizes the union of Süheyl and Nevbahār through marriage. The findings demonstrate that desire in the mesnevi acquires a multilayered structure through representation, the gaze, discourse, mediation, and rivalry.

Anahtar Kelimeler

• Süheyl and Nevbahâr
• René Girard
• Mimetic desire
• Triangular model of desire
• Masnawi

Destekleyen Kurum

This study received no financial support from any institution or organization.

Proje Numarası

YOK.

Etik Beyan

This study does not fall within the scope of research requiring ethics committee approval. The principles of scientific research and publication ethics were observed throughout the preparation of the study.

Teşekkür

No acknowledgements.

Kaynakça

1. Altuntaş, S. (2026). Bulunuşunun ardından Süheyl ü Nev-bahâr’ın yüz yılı: Betimsel bir değerlendirme ve bibliyografya. Disiplinler Arası Dil Araştırmaları, (12), 130-152. https://doi.org/10.48147/dada.1878956
2. Balcı, S. (2022). René Girard’ın üçgen arzu modeli’ne göre Tahir ile Zühre hikâyesinin incelenmesi. Uluslararası Halkbilim Araştırmaları Dergisi, 5(2), 236-247.
3. Çelik Önal, P. (2021). René Girard’ın üçgen arzu modeline göre Nizâmî’nin Husrev ü Şîrîn ve Nevâî’nin Ferhâd u Şîrîn mesnevilerinde Husrev’in ve Ferhâd’ın konumu. Türklük Bilimi Araştırmaları, 50, 19-30.
4. Ciğa, Ö. (2013). Süheyl ü Nev-bahâr (metin-aktarma, art zamanlı anlam değişimleri, dizin). (Tez No: 357651) [Yüksek lisans tezi, Dicle Üniversitesi].
5. Dilçin, C. (Haz.), (1991). Mes’ûd bin Ahmed: Süheyl ü Nev-bahâr: İnceleme-metin-sözlük. Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
6. Erdem, M. D. (2020). Hoca Mes’ûd, Mes’ûd bin Ahmed. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü içinde, Ahmed Yesevi Üniversitesi, 09 Haziran 2026 tarihinde https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/hoca-mesud-mesud-bin-ahmed - adresinden erişildi.
7. Erkan, M. & Özkan, M. (1998). Hoca Mesud. TDV İslâm Ansiklopedisi içinde. (C. 18, SS. 189-191). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. https://islamansiklopedisi.org.tr/hoca-mesud
8. Girard, R. (2020). Romantik yalan ve romansal hakikat: Edebî yapıda ben ve öteki (A. E. İldem, Çev.). Metis Yayınları.

9. Karaduman, R. (2021). Süheyl ü Nevbahâr’ın kurgu dünyası: Yapısal unsurlar yönüyle bir inceleme. Mavi Atlas, 9(2), 1-22. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.963418
10. Köksal, M. F. (2021). Süheyl ü Nevbahâr Kenzü’l-Bedâyî / Nev-Bahâr u Süheyl / Süheyl-nâme (Mes’ûd). Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü içinde. Ahmed Yesevi Üniversitesi. 9 Haziran 2026 tarihinde http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/suheyl-u-nevbahar-kenzu-l-bedayi-nev-bahar-u-suheyl-suheyl-name-hoca-mes-ud adresinden erişildi.
11. Kuzu, F. (2009). René Girard’ın “üçgen arzu modeli” perspektifinde Fuzûlî’nin “Leylâ vü Mecnûn” adlı eserinin incelenmesi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(22), 260-267.
12. Mordtmann, J. H. (Haz.). (1925). Suheil und Nevbehâr: Romantisches Gedicht des Mes’ûd b. Ahmed (8. Jhdt. d., H.), Orient-Buchhandlung Heinz Lafaire.
13. Sezgin, M. N. (2025). Ferhat ile Şirin hikâyesinin René Girard’ın arzu üçgen modeli çerçevesinde analizi. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(1), 1-12. https://doi.org/10.34086/rteusbe.1593845