Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin Yerel Yönetimler Üzerindeki Etkileri

Öz

Devletlerin tarihsel arka planı, kültürel özellikleri, demokratik birikimi ve yönetim modelleri; yerel yönetimlerin merkezi idare karşısındaki yerini şekillendiren temel faktörler arasında yer almaktadır. Yönetim yapısı içinde yerel yönetimler, demokratik rejimlerin temel yapı taşlarından biri olarak değerlendirilmektedir. Yerel yönetimlerin, demokratik sistemin ilk basamağını oluşturması, onların hukuki statüsünü hem yönetsel hem de demokratik anlamda etkileyen önemli bir unsur haline getirmektedir. Bir ülkedeki hükümet modeli, yerel yönetimlerin yapısını ve işleyişini doğrudan şekillendirmektedir. Parlamenter sistemde karşılaşılan aksaklıklar ile gelişen süreçte yeni hükümet sistemi ile yaşanan sıkıntıları aşmak için Türkiye, 2018 yılında Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine geçmiştir. Yeni sistem ile getirilen değişiklikler, yerel yönetimler üzerinde belirli ölçüde etkiler yarattığını söylemek mümkündür. Bu çalışmanın amacı, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine geçişle birlikte Türkiye’de merkezi yönetim ve yerel yönetimler arasındaki ilişkileri incelemek ve yeni sistemin yerel yönetimler üzerindeki etkilerini değerlendirmektir. Araştırmada, nitel bir yöntem benimsenmiş olup, ilgili mevzuat, resmi belgeler ve literatür taraması üzerinden betimsel analiz yapılmıştır. Çalışmada, 2018 sonrası dönemde merkezi yönetimin yerel yönetimler üzerindeki yetki ve denetim alanında artan rolü, kurumsal düzenlemeler ve idari işleyişteki değişimler ele alınmıştır. Elde edilen bulgular, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin yerel yönetimler açısından merkezileşmeyi güçlendirdiğini, idari vesayet mekanizmalarının daha belirgin hale geldiğini ve yerel özerklik üzerinde sınırlayıcı etkiler yarattığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yerel Yönetimler
• Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi
• Yerel Yönetim ve Afet Politikaları Kurulu
• Mahalli İdare Birlikleri
• Yerel Yönetimlerin Denetimi.

The Effects of the Presidential Government System on Local Governments

Öz

States' historical background, cultural characteristics, democratic heritage, and administrative models are among the fundamental factors shaping the position of local governments vis-à-vis the central government. Within the administrative structure, local governments are considered one of the fundamental building blocks of democratic regimes. The fact that local governments constitute the first step of a democratic system makes them a crucial element influencing their legal status in both administrative and democratic terms. A country's government model directly shapes the structure and functioning of local governments. To overcome the flaws encountered in the parliamentary system and the challenges faced with the new government system in the evolving process, Turkey transitioned to a Presidential System of Government in 2018. It can be said that the changes introduced by the new system have had a certain impact on local governments. This study aims to examine the relationships between the central government and local governments in Turkey following the transition to a Presidential System of Government and to assess the impact of the new system on local governments. A qualitative method was adopted in the research, and descriptive analysis was conducted using relevant legislation, official documents, and a literature review. The study examines the central government's increasing role in authority and control over local governments, along with changes in institutional arrangements and administrative functioning, in the post-2018 period. The findings demonstrate that the Presidential System of Government has strengthened centralization in local governments, made administrative tutelage mechanisms more pronounced, and created restrictive effects on local autonomy.

Anahtar Kelimeler

• Local Governments
• Presidential Government System
• Local Government and Disaster Policies Board
• Local Government Unions
• Supervision of Local Governments

Kaynakça

1. Akman, Ç. (2019). Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde Yerel Yönetimler Yapbozu: Gelişmeler ve Öneriler, OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 13 (9), 2499-2532. https://doi.org/10.26466/opus.594624
2. Akman, Ç. ve Usta, S. (2021). Farklı Boyutlarıyla Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi. İç. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde Yerel Yönetimler. (Ed. Elvettin Akman). (ss. 365-399) Ankara: Nobel Yayınları.
3. Alkan, H. (2018). Cumhurbaşkanlığı Sisteminin Kurumsal Özellikleri ve Demokratikleşme Sürecine Olan Etkileri. Türkiye İletişim Araştırmaları Dergisi, Özel Sayı (Medya ve Demokrasi) Sayı: 30, 139-153. https://doi.org/10.17829/turcom.461355
4. Arıkboğa, E. (2018). Yerinden Yönetim ve Merkezileşme Büyükşehir Sisteminde Yetkilerin Dağıtılması, Marmara Üniversitesi Siyasi Bilimler Dergisi, 6 (1), 1-34. https://doi.org/10.14782/marusbd.412624
5. Arıkboğa, E. (2021). Yerel Yönetimler - Yönetim, Siyaset, Kent ve Güncel Tartışmalar. İç. Büyükşehir ve İlçe Belediyeleri. (Editörler. Özgür Önder-Esra Banu Sipahi-Murat Yaman). (ss. 201-245) Ankara: Gazi Kitabevi.
6. Babaoğlu, C. ve Kulaç O. (2021). Farklı Boyutlarıyla Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi. İç. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde Politika Kurulları: (Ed. Elvettin Akman). (ss.179-199) Ankara: Nobel Yayınları.
7. Bilgiç, A. K. ve Dursun E. (2021). İktisadi, İdari ve Sosyal Bilimler Teori, Güncel Araştırmalar ve Yeni Eğilirler-3. İç. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin Yerel Yönetimler Üzerindeki Etkisi. (Ed. H. Babacan), (ss. 50-68) Cetinje, Montenegro: Ivpe.
8. Çöpoğlu, M. (Ed.) (2017). 6360 Sayılı Kanun Ekseninde Yerel Yönetim Reformları, (ss. 35-46) İstanbul: Der Yayınları.

9. Demirkol M. (2021) Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde Yerel Yönetimleri Yeniden Düşünmek, Avrasya Dosyası Dergisi, 12 (2), 137-150.
10. Dinç, Y.D. ve Yılmaz, V. (2022). Türkiye’de Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin Yasama, Yürütme, Yargı Organları ile Taşra ve Yerel Yönetimlere Etkilerinin Değerlendirilmesi, Ombudsman Akademik Dergisi. (16), 167-213.
11. Eken, M. ve Doğan, M. (2021). Farklı Boyutlarıyla Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi. İç. Yol Ayrımı: Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine Geçiş. (ed. Elvettin Akman) (ss.1-24). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
12. Erdumlu, G. (1993). Büyükşehir Belediyeleri Araştırması, Ankara: DPT Yayını. Eren, V. ve Kahraman, Ö. F. (2018). Kamu Politikası Perspektifinden Cumhurbaşkanlığı ve Parlamenter Sistem Karşılaştırması: Aktörler, Süreçler ve Sonuçlar, İç. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi: Kamu Yönetiminde Değişim (Ed. Yüksel Demirkaya) (ss.73-100) İstanbul: Hiperyayın,
13. Eryılmaz, B. (2019). Kamu Yönetimi: Düşünceler, Yapılar, Fonksiyonlar, Politikalar, Genişletilmiş ve Güncellenmiş 12. Baskı, Kocaeli: Umuttepe Yayınları.
14. Fanid, N. A. ve Akman, F. (2021). Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin İdari Teşkilatlanma Üzerine Etkisi. Journal of Civilization Studies, 6 (2), 31-51.
15. Fedai, R. ve Aydın, G. (2020). Yerel Yönetimlerde Reform: Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ve Merkez Yerel İlişkilerinin Seyri, ÇOMÜ LJAR, 1 (1), 118-132.
16. Genç, F. N. (2021). Türk Kamu Yönetimi. İç. Türkiye'de Kamu Yönetiminde Değişim ve Reform Eğilimleri (Ed. H. Ateş), (ss. 77-116). Ankara: Savaş Yayınevi.
17. Gören, Z. (1997). Anayasa Hukukuna Giriş, Fakülteler Kitabevi, İzmir: Barış Yayınları.
18. Gözler, K. ve Kaplan, G. (2018). İdari Hukukuna Giriş, 24. Baskı, Bursa: Ekin Yayınevi.
19. Hekimoğlu, M. M. (2009). Anayasa Hukukunda Karşılaştırmalı Demokratik Hükümet Sistemleri ve Türkiye, Ankara: Detay Yayıncılık, 1. Baskı.
20. Karatepe, Ş. ve Altunok, H. (2019). Cumhurbaşkanlığı Politika Kurulları: Kamu Politikasının Yeni Aktör ve Süreçleri, Ankara: A Kitap.
21. Kartal, N. (2021). Yerel Yönetimler - Yönetim, Siyaset, Kent ve Güncel Tartışmalar. İç. İl Özel İdareleri. (Ed. Özgür Önder-Esra Banu Sipahi-Murat Yaman). (ss. 247-267) Ankara: Gazi Kitabevi.
22. Kazancı, M. (1983). Yerel Yönetimler Üzerine Birkaç Not. Amme İdaresi Dergisi, 16 (4). 36-51.
23. Keser, H. (2011). Türkiye ve Başkanlık Sistemi. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2 (1), 23-58.
24. Kömürcüoğlu, M. (2018). Yeni Sistemde Yerel Yönetimler. İç. Merkezi İdare ve Yerel Yönetimler Arasında Görev, Yetki ve Bütçe Paylaşımı (Ed. H. Ateş, M. Çöpoğlu, M. Bıyıkoğlu). Ankara: Savaş Yayınevi.
25. Kömürcüoğlu, M. (2019). Türkiye'de Şehir ve Toplum Tarih, Teori ve Temel Meseleler, İstanbul: KETEBE.
26. Negiz, N., H. Gül ve Yalçın, Ö. (2021). 21. Yüzyılda Türk Kamu Yönetiminin Değişimi. İç. Dünden Bugüne Yerel Yönetimlerde Değişim. (Ed. Aysun ÖCALYasemin HAYTA). (ss. 1-30) Ankara: Detay Yayıncılık.
27. Oktay, T. (2016). 6360 Sayılı Kanun’a Dayalı Büyükşehir Belediye Reformunu Anlama ve Anlamlandırma. Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi (İSMUS), 1 (1), 71- 131.
28. Oktay, T. (2020a). 1855-2020 Döneminde Türkiye'de Büyükşehir Belediye Yönetiminin Gelişimi. Strategic Public Management Journal, 6 (12), 1-41.
29. Oktay, T. (2020b). 1920-2020 Döneminde Türkiye’de Belediyelerin Gelişimi. Medeniyet Araştırmaları Dergisi, 5 (2), 171-223.
30. Öner, Ş. (2019). Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin Yerel Yönetim Mevzuatına Etkileri, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 4 (2), 303-332. https://doi.org/10.31454/usb.634731
31. Öner, Ş. (2020). Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi: Merkez-Yerel İlişkilerde Kurumsal Değişim ve Dönüşüm. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 19 (75), 1335- 1353. https://doi.org/10.17755/esosder.625959
32. Öztop, S. (2017). Belediye Yönetimi ve Kamusal İlişkiler. İç. Mülki İdare-Belediye İlişkileri. (Ed. H. Ateş, M. Bıyıkoğlu), İstanbul: Der Yayınları.
33. Öztop, S. ve Lamba, M. (2019). Siyaset ve Yönetim Ayrımının Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde Sağlık ve Milli Eğitim Bakanlıkları Üzerinden İncelenmesi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 9 (2): 426-439.
34. Sadioğlu, U. ve Y. Çiftci. (2021). Yerel Yönetimler: Yönetim, Siyaset, Kent ve Güncel Tartışmalar. İç. Yerel Yönetim Gelenekleri, Sistemleri ve Modelleri. (Ed. Özgür Önder-Esra Banu Sipahi-Murat Yaman). (ss. 41-75) Ankara: Gazi Kitabevi.
35. Salihoğlu, E. (2019), Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde Yerel Yönetimler ve Denetimi. İstanbul: Marmara Belediyeler Birliği Kültür Yayınları.
36. Turan, M. A. (2018). Türkiye'nin Yönetim Düzeni: Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi. Social Sciences Research Journal, 7 (3), 42-91.
37. Yalçındağ, S. (1992). Yerel Yönetimler Sorunlar ve Çözüm Önerileri, İstanbul: TÜSİAD.