Kentsel Gürültünün Önlenmesinde Çok Ölçekli Planlama ve Yerel Yönetişim

Öz

Gürültü, kentleşme ve motorlu taşıt kullanımıyla birlikte artan, insan sağlığı ve yaşam kalitesi üzerinde doğrudan etkili önemli bir çevresel kirleticidir. Avrupa Birliği ve Türkiye’de 2000’li yıllardan bu yana yürürlükte olan mevzuatlar, çevresel gürültünün ölçülmesi, değerlendirilmesi, kamuoyuyla paylaşılması ve gürültüyle mücadele için eylem planlarının hazırlanmasını zorunlu kılmaktadır. Bu yasal çerçeve büyük ölçüde, gürültü oluştuktan sonra düzeyini kontrol altına almaya yöneliktir. Ancak güncel bilimsel çalışmalar, kent planlamasında izlenecek stratejik adımlarla gürültünün oluşumunu ve yayılımını daha oluşmadan önce kontrol altına almanın mümkün olduğunu göstermektedir. Bu çerçevede çalışma, gürültünün oluşum sonrasında azaltılmasına odaklanan mevcut yaklaşımların ötesine geçerek, önleyici planlama kararlarının kentsel gürültünün kontrol altına alınmasındaki potansiyelini Eskişehir örneği üzerinden tartışmayı amaçlamaktadır. Temel ses bilgisi ve literatürden hareketle geliştirilen makro, mezo ve mikro ölçekli planlama yaklaşımı doğrultusunda Eskişehir kenti örneğinde gürültünün oluşumu ve dağılımı incelenmiş; öneriler sunulmuştur. Sürecin etkili yürütülmesi, yalnızca teknik uzmanların katkısıyla değil, aynı zamanda merkezi ve yerel yönetimlerin aktif katılımıyla mümkündür. Gürültü haritalarının hazırlanması, sessiz alanların korunması, eylem planlarının uygulanması ve imar planlarına akustik kriterlerin entegrasyonu gibi alanlarda yerel yönetimlerin görev ve sorumlulukları, güncel mevzuatla desteklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kent Gürültüsü
• Gürültü Denetimi
• Yerel Yönetim
• Planlama
• Eskişehir.

Kaynakça

1. Adhitya, S. (2014, July 18–20). A sonified urban masterplan for Paris – The use of sonification in urban representation. In Invisible Places, Sounding Cities: Sound, Urbanism and Sense of Place, Proceedings (pp. 18–20). Viseu, Portugal.
2. Anderson, L. M., Mulligan, B. E., & Goodman, L. S. (1984). Effects of vegetation on human response to sound. Journal of Arboriculture, 10(2), 45–49.
3. Arnfield, A. J. (1982). An approach to the estimation of the surface radiative properties and radiation budgets of cities. Physical Geography, 3(2), 97–122.
4. Baranek, L. L. (1974). Noise reduction. McGraw-Hill Book Co. Inc.
5. Barau, A. S., Maconachie, R., Ludin, A. N. M., & Abdulhamid, A. (2015). Urban morphology dynamics and environmental change in Kano, Nigeria. Land Use Policy, 42, 307–331. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2014.08.007
6. Center for Transportation Training and Research (CTTR). (2002). Entering the quiet zone: Noise compatible land use planning (Report No. 10). Texas Southern University.
7. Caniggia, G., & Maffei, G. L. (2001). Architectural composition and building typology: Interpreting basic building. Alinea Editrice.
8. Çevresel Gürültü Kontrol Yönetmeliği. (2022, 30 Kasım). Resmî Gazete (Sayı: 32029). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=39864&MevzuatTur=7&Mevzua tTertip=5

9. De Coensel, B., & Botteldooren, D. (2010). Designing soundscape for sustainable urban development. In Ö. Axelsson (Ed.), Environment and health administration, City of Stockholm. Stockholm.
10. De Coensel, B. , Vanwetswinkel, S., & Botteldooren, D. (2011). Effects of natural sounds on the perception of road traffic noise. The Journal of the Acoustical Society of America, 129(1), 148–153.
11. Çevre Kanunu. (1983, 9 Ağustos). 2872 sayılı Kanun. https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/18132.pdf
12. Ertin, G. (1994). Eskişehir kentinde yerleşmenin evrimi. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
13. Eskişehir Büyükşehir Belediyesi (EBB). (2017). Ulaştırma ana planı revizyon çalışması: Uzun dönem sonuç raporu sunumu. Eskişehir.
14. Eskişehir Büyükşehir Belediyesi (EBB). (2020). Eskişehir stratejik gürültü haritaları sonuçlarına göre Eskişehir gürültü eylem planı final raporu. Eskişehir.
15. Eskişehir Valiliği. (2025). Eskişehir İli 2024 Yılı Çevre Durum Raporu. Eskişehir.
16. Fang, C., Wang, S., & Li, G. (2015). Changing urban forms and carbon dioxide emissions in China: A case study of 30 provincial capital cities. Applied Energy, 158, 519–531. https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2015.08.095
17. Forssén, J. (2016, February). Urban sound planning. Working Party on Noise (GRB), UNECE World Forum for Harmonization of Vehicle Regulations (WP.29).
18. Galbrun, L., & Ali, T. T. (2013). Acoustical and perceptual assessment of water sounds and their use over road traffic noise. The Journal of the Acoustical Society of America, 133(1), 227–237. https://doi.org/10.1121/1.4768797
19. Gidlöf, G. A., & Öhrström, E. (2010). Attractive “quiet” courtyards: A potential modifier of urban residents’ responses to road traffic noise. International Journal of Environmental Research and Public Health, 7(9), 3359–3375. https://doi.org/10.3390/ijerph7093359
20. Gürültü Kontrol Yönetmeliği. (1986). https://www.maden.org.tr/mevzuat/mevzuat_detay.php
21. Hintzsche, M., Jäcker-Cüppers, M., Kühne, R., Marohn, H.-D., & Schade, L. (2008). Gürültü azaltım önlemleri el kitabı.
22. Avrupa Birliği Twinning Projesi TR/2004/IB/EN/02. Huddart, L. (1990). The use of vegetation for traffic noise screening. Department of Transport, Transport and Road Research Laboratory. Crowthorne, UK.
23. İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ). (2003). Eskişehir büyükşehir belediyesi ulaştırma ana planı sonuç raporu.
24. Kang, J. (2007). Urban sound environment. Taylor & Francis.
25. Karagüler, S. (2023). Kent tasarımına giriş. Yeditepe Üniversitesi Yayınevi.
26. Koca, G. (2005). Planlı dönemde Eskişehir’de yaşanan kentsel gelişme ve planlama sorunları. In I. Uluslararası Dünden Bugüne Eskişehir Sempozyumu: Siyasal, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Yapı (pp. 485–499). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
27. Koca, G., & Karasözen, R. (2010). 1945–1960 dönemi Eskişehir modern kent merkezinin oluşumunda öne çıkan yapılar. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(3), 191–211.
28. Koç, E. (2023, October). Eskişehir’in değişen kent kimliği. In II. Uluslararası Eskişehir Kongresi, Türkiye Cumhuriyeti’nin 100. Yıl Dönümü. Eskişehir.
29. Kropp, W., Forssén, J., & Estévez Mauriz, L. (Eds.). (2016). Urban sound planning – The SONORUS project (Vol. 1). Chalmers University of Technology.
30. Lynch, K., & Hack, G. (1984). Site planning (3rd ed.). MIT Press.
31. Margaritis, E., & Kang, J. (2016). Relationship between urban green spaces and other features of urban morphology with traffic noise distribution. Urban Forestry & Urban Greening, 15, 174–185. https://doi.org/10.1016/j.ufug.2015.12.009
32. Marshall, S., & Gong, Y. (2009). WP4 deliverable report: Urban pattern specification. Bartlett School of Planning, University College London. http://www.suburbansolutions.ac.uk/documents/WP4DeliverableReportNov2009.pd f
33. Marshall, S. (2005). Street and patterns. Spon Press. Mcleod, V. (2008). Detail in contemporary landscape architecture. Laurence King Publishing.
34. Moudon, A. V. (2009). Real noise from the urban environment: How ambient community noise affects health and what can be done about it. American Journal of Preventive Medicine, 37(2), 167–171.
35. Oke, T. R. (1988). Street design and urban canopy layer climate. Energy and Buildings, 11(1–3), 103–113. https://doi.org/10.1016/0378-7788(88)90026-6
36. Oliveira, M. F., & Silva, L. T. (2010). How urban noise can be influenced by the urban form. Advances in Biology, Bioengineering, and Environment.
37. Öztürk, H. (2010). Kırklareli il merkezinde gürültü düzeyleri belirlenerek gürültü haritasının oluşturulması [Yüksek lisans tezi, Trakya Üniversitesi].
38. Polcak, K. D. (2005). Controlling transportation-related noise and vibration: Examining the sources, preventing impacts. TR News, 240.
39. Pope, D. L., & Ekici, I. (2014, July 18–20). The future sound of cities. In Invisible Places, Sounding Cities: Sound, Urbanism and Sense of Place, Proceedings (pp. 279–290). Viseu, Portugal.
40. Ridder, K. (2004). BUGS – Benefits of Urban Green Spaces EU Project 2001–2004: Final research brief. Belgium. Rochat, J. L. (2005). Predicting highway traffic noise. TR News, 240, 37.
41. Salomons, E., Ögren, M., Berg, F., Schoonebeek, C., Hillebregt, M., Knape, M., & Gidlöf-Gunnarsson, A. (2013, August 28). Quiet places in cities: Quiet façades and quiet areas in urban noise policy. QSIDE Action 5 Report.
42. Schafer, R. M. (1977). The tuning of the world. Random House.
43. Sheikh, M., & Mitchell, A. (2018). Design strategies for perceived acoustic comfort in urban environments – A literature review. In Proceedings of ACOUSTICS 2018. Adelaide, Australia.
44. Sharifi, A., & Yamagata, Y. (2018). Resilient urban form: A conceptual framework. In Y. Yamagata & A. Sharifi (Eds.), Resilience-oriented urban planning: Theoretical and empirical insights (pp. 167–185). Springer.
45. Sharifi, A. (2019). Resilient urban forms: A macro-scale analysis. Cities, 85, 1–14. https://doi.org/10.1016/j.cities.2018.11.023
46. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. (1982). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2709.pdf
47. The Environmental Noise Directive (END). (2002). Directive 2002/49/EC. Tsai, Y. H. (2005). Quantifying urban form: Compactness versus sprawl. Urban Studies, 42(1), 141–161. https://doi.org/10.1080/0042098042000309748
48. Ulu, A. (2003). Merkezi iş alanlarının (MİA) fiziksel ve ekonomik olarak yeniden yapılanması: Eskişehir örneği [Doktora tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi].
49. Ulu, A., & Akçoral, B. (2004). Development of Eskişehir city space between 1923 and 1956. In I. International Symposium on Eskişehir (Political, Economical, Social and Cultural Aspects). Anadolu University.
50. Urban Sound Planning (USP). (2016). The SONORUS project. Chalmers University of Technology, Division of Applied Acoustics.
51. Vardoulakis, S. B., Fisher, E. A., Pericleous, K., & Gonzalez-Flesca, N. (2003). Modelling air quality in street canyons: A review. Atmospheric Environment, 37(2), 155–182. https://doi.org/10.1016/S1352-2310(02)00857-9
52. World Health Organization (WHO). (2016). Urban green spaces and health: A review of evidence. WHO Regional Office for Europe.
53. Yang, F., Bao, Z. Y., & Zhu, Z. J. (2011). An assessment of psychological noise reduction by landscape plants. International Journal of Environmental Research & Public Health, 8(4), 1032–1048. https://doi.org/10.3390/ijerph8041032
54. Yurt Ansiklopedisi. (1981). Eskişehir: Türkiye, il il: Dünü, bugünü, yarını (pp. 2814–2946). Anadolu Yayıncılık. Yüksel Can, Z. (2017). Yapı fiziği 1 ve 2 ders notları. Yıldız Teknik Üniversitesi.