DİN SOSYOLOJİSİ’NDE BİR DİNİ OTORİTE TİPİ OLARAK DİN KURUCUSU

Öz

“Din kurucusu”, J. Wach’ın, dini otorite tipolojisinin önemli kavramlarından biridir. Weber, dinî otoritenin karizma sayesinde kullanıldığını belirtir. Wach, Weber'in dinî otorite tipleri konusundaki ilk sistematik incelemesinden ilham almıştır. O, dinî otoriteyi kullananları çeşitli niteliklerine göre sınıflandırmıştır. ‘Din Kurucusu’ kavramı, karizmatik şahsiyetin temel niteliğini veya faaliyetini değil, onun yaptıkları ve söylemlerinin, tarihi ve sosyal süreçte yaptığı etkiyi ifade eder. Evrensel dinlerin önemli bir özelliği, bir kurucusunun olmasıdır, uzak doğu dinlerinde üstad, İslam'da Peygamber veya Hıristiyanlıkta Hz. İsa gibi. Bu kurucuların her biri emsalsiz bir tecrübeyi temsil etmiş ve insanların inanç ve ümitlerinin timsali haline gelmişlerdir. Kurucunun mesajı, kişisel karizmasının meydana getirdiği etkinin dışında, sosyolojik olarak bir “kristalleşme” merkezi yaratmıştır. Kurucular, dengeli ve aşırılıktan uzak davranışlarıyla temayüz ederler. Bütün din kurucuları, milli din bağına muhalefet ederek dini/milli topluluğu yeni ve evrensel mesajlarıyla sarsmışlardır. O ana kadar millî dinî toplulukta geçerli olan mükellefiyetleri kaldırarak yeni ve yüksek değerleri vurgulamışlardır. Büyük kurucular, kendi toplumunda belli bir sosyal sınıfa mensuptu. Fakat onların mensup olduğu sosyal sınıfın özelliklerinin o dinin mesajı üzerinde büyük bir etkisi olmamıştır. Kurucuların doğduğu milli dinî toplulukların karakteristik özelliği “kutsal adetler”dir. Kurucular, yeni dinin protestosunu özellikle bu ‘kutsal adetler’e yöneltmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Din Sosyolojisi,J. Wach,Dini Otorite Tipolojisi,Dini Gruplar,Din Kurucusu

RELIGIOUS FOUNDER AS A RELIGIOUS AUTHORITY TYPE IN SOCIOLOGY OF RELIGION

Öz

“Founder of religion” is a important concept of Wach’s religious authority typology. Weber indicates that the religious authority is used with charisma. Wach was inspired by Weber's first systematic review of religious authority types. He has classified the users of religious authority according to various characteristics. The concept 'founder of religion' refers to the effect of the charismatic personality's actions and discourses on historical and social processes, not on his basic character or activity. Having a founder is an important feature of universal religions like a master in far eastern religions, Prophet in Islam or Jesus in Christianity. Each of these founders represented an unprecedented experience and became a model of people's faith and hope. The message of the founder has created a sociological "crystallization" center, apart from the effect of his personal charisma. The behaviors of the founders stand out with being balanced and far from extremism. All founders of religion have shaken the religious/national community with new and universal messages by opposing the national bond of religion. They have removed the obligations in the national religious community which have existed so far and emphasized new and high values. Great founders are members of a particular social class in their society. But the characteristics of the social class to which the great founders belonged didn’t greatly affect that religion’s message. The characteristic feature of the national religious communities where the founders were born is "sacred customs". The founders have especially directed the new protest of religion to these 'sacred customs'.

Anahtar Kelimeler

• Sociology of Religion,J. Wach,Religious Authority Typology,Religious Groups,Founder of Religion

Kaynakça

1. Akyüz, N. (1999), “Dinlerin Teşekkülünde Dini Liderlerin Karizması”, Dini Araştırmalar Dergisi, C. I, S. 3, Ocak-Nisan 1999, s. 43-64. Çapcıoğlu, İ., Şahin, M. C. ve Erdoğruca, N. (2010), "Max Weber Sosyolojisinde Karizmatik Otorite ve Dini Liderlik", Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, Yıl 14, Sayı 2, ss. 51-77. Çapcıoğlu, İ. (2015), “Çağdaş Dünyada Hz. Peygamber’in Örnekliği: Yeni Bir Dil ya da Üslup Geliştirmenin İmkân ve Gerekliliği”, Bilge Adamlar Dergisi, Yıl: 13, Sayı: 37, ss. 109-115. Freedman, J. L., Sears, D. O., Carlsmith, J. M., (1989), Sosyal Psikoloji, Çev.: A. Dönmez, İstanbul, Ara Y. Freyer, H. (1964), Din Sosyolojisi, çev. T. Kalpsüz, Ankara: A.Ü.İ.F.Y. No: 54. Mensching, G. (1994), Dini Sosyoloji, çev. M. Aydın, Konya. Turner, B. S., (1991), Max Weber ve İslam, Çev.: Y. Aktay, Ankara Vadi Y. Wach, J. (1995), Din Sosyolojisi, çev. Ü. Günay, İstanbul: M.Ü. İ.F.V.Y. No: 98.