4-6 Yaş Kur’an Kurslarında Görev Yapan Öğreticilerin Çalışma Koşulları ve Mesleki Sorunları: Öğretici Görüşlerine Dayalı Nitel Bir Araştırma

Öz

Erken çocukluk dönemi, bilişsel, duyuşsal, sosyal ve ahlaki gelişimin yoğun biçimde şekillendiği, bireylerin yaşam boyu sürecek dinî algılarının ve etik yönelimlerinin temellerinin atıldığı kritik bir evredir. Türkiye’de okul öncesi eğitim kurumlarında örgün din eğitiminin sınırlı düzeyde sunulması, bu alanda önemli bir boşluğun ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bu ihtiyaca cevap vermek amacıyla Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından 2014 yılında 4–6 yaş grubu Kur’an kursları uygulamaya konulmuş programın pedagojik çerçevesini güçlendirmek amacıyla müfredat 2018 ve 2022 yıllarında yeniden düzenlenmiştir. 4–6 yaş Kur’an kurslarına ilişkin önceki çalışmalar program yapısı, pedagojik yeterlik, veli beklentileri, öğretim uygulamaları, fiziki koşullar ve kurslarda karşılaşılan genel sorunlar gibi çeşitli konuları ele almıştır. Bununla birlikte, öğreticilerin çalışma koşulları, özlük haklarına erişimi, kurumsal destek mekanizmaları, mesleki güvenlik algıları ve tükenmişlik deneyimleri bütüncül bir yapısal sorun alanı olarak yeterince incelenmemiştir. Bu bağlamda çalışma, 4–6 yaş Kur’an kurslarında görev yapan öğreticilerin çalışma koşullarını, mesleki deneyimlerini ve karşılaştıkları yapısal sorunları kendi bakış açıları üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Veriler, Bolu ve Kocaeli illerindeki çeşitli Kur’an kurslarında görev yapan ve amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilen 25 kadın öğretici ile gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmış; görüşme kayıtlarından elde edilen metinler tematik analiz yöntemiyle incelenmiştir. Analiz sonucunda birbirleriyle ilişkili altı temel yapısal sorun alanı tespit edilmiştir. İlk olarak, öğreticiler istihdam statülerinin “öğretmen” ile “memur” kategorileri arasında belirsiz bir konumda bulunmasından kaynaklanan sürekli bir rol belirsizliği yaşadıklarını ifade etmektedir. Bu rol belirsizliği, özellikle yaz ve yarıyıl tatillerinde yıllık izinlerin fiilen kullanılabilmesi başta olmak üzere bazı özlük haklarına erişimi sınırlandırmakta, aynı zamanda aile yaşamını zorlaştıran ve mesleki doyumu azaltan bir durum olarak algılanmaktadır. İkinci olarak, veliler ve öğrencilerle yaşanan sorunlarda kurumsal desteğin sınırlı olması öğreticilerin mesleki güven duygusunu zayıflatmaktadır. Üçüncü olarak, öğreticiler yardımcı personel giderlerinin karşılanması, kurs ücretlerinin belirlenmesi ve velilerin ödeme yapmaması durumlarının yönetilmesi gibi mali ve idari sorumluluklarla karşı karşıya kalmaktadır. Dördüncü olarak ise davranışsal güçlükler yaşayan çocuklar için Rehberlik ve Araştırma Merkezlerine (RAM) benzer yönlendirme mekanizmalarının bulunmaması ve psikolojik danışmanlara erişimin sınırlı olması, öğreticilerin pedagojik açıdan kendilerini yalnız ve destekten yoksun hissetmelerine yol açmaktadır. Buna ek olarak, fiziki mekânların yetersizliği, oyun alanlarının sınırlılığı, eğitim materyallerinin eksikliği ve yardımcı personel yetersizliği erken çocukluk dönemine yönelik din eğitiminin pedagojik niteliğini sınırlandıran diğer önemli faktörler olarak öne çıkmaktadır. Bütüncül olarak değerlendirildiğinde, söz konusu yapısal sorunların yanı sıra gönüllülük anlayışını normalleştiren ve öğreticilerden resmî görev tanımlarının ötesinde fedakârlık bekleyen kurumsal kültürün de öğreticilerde zihinsel yorgunluk ve duygusal tükenmişliği artırdığı görülmektedir. Dolayısıyla araştırma, söz konusu programların sürdürülebilirliğini sağlayabilmek için kapsamlı politika düzenlemelerine duyulan ihtiyacı ortaya koymaktadır. Bu kapsamda öğreticilerin mesleki statüsünün açık biçimde tanımlanarak rol çatışmasının azaltılması, yıllık izin haklarına fiilî erişimin sağlanması, mali ve idari yüklerin öğreticilerin üzerinden kaldırılması, psikososyal destek ve yönlendirme mekanizmalarının oluşturulması ve eğitim ortamlarının gelişimsel standartlara uygun biçimde iyileştirilmesi temel öneriler arasında yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• Kur’an Kursları
• 4–6 Yaş Kur’an Kursu
• Çalışma Koşulları
• Kurumsal Destek.

Working Conditions and Professional Problems of Instructors in Early Childhood (Ages 4–6) Qur’an Courses: A Qualitative Study

Öz

This study examines the working conditions, professional experiences, and structural challenges faced by instructors working in Qur’an courses for children aged 4–6 affiliated with the Presidency of Religious Affairs, drawing on the instructors’ own perspectives. The study employed a basic qualitative design and used semi-structured interviews for data collection. Data obtained from interviews with 25 instructors working in different Qur’an courses were analyzed through thematic analysis. The analysis yielded six interrelated themes. The findings show that ambiguity between the instructors’ educational role and their civil servant status restricts practical access to leave and other employment rights. Limited institutional support in instructor–parent and instructor–student relations weakens instructors’ sense of professional security. In addition, the transfer of financial and administrative responsibilities to instructors, inadequate counseling and psychosocial support, and deficiencies in the physical environment and educational materials constrain educational quality. These structural pressures appear to contribute to fatigue and burnout. Overall, the findings indicate that the difficulties identified by participants are primarily structural rather than individual and point to the need for clearer institutional regulation and stronger support mechanisms.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• Qur’an Courses
• Working Conditions
• Institutional Support

Kaynakça

1. Akgül, Merve. Assessment of the 4–6 Age Group Qur’an Course Education in Line with the Views of Parents: The Case of Amasya. Amasya: Amasya University, Master’s Thesis, 2020.
2. Aşlamacı, İbrahim. “An Evaluation of the 2018 Curriculum of 4–6 Age Group Qur’an Courses in Terms of the Fundamental Elements of Educational Programs”. In Religious–Moral–Values Education in Early Childhood and Its Problems, edited by Mehmet Bayyiğit, Mehmet Özkan, Ahmet Ali Çanakcı and Asem Hamdy Ahmed Abdelghany, 160–170. Konya: Palet Publications, 2020.
3. Aybey, Salih. “4-6 Yaş Grubu Kur’an Kurslarının Eğitim-Öğretim Faaliyetleri ve Problemleri (Zonguldak İli Örneği)”. Bülent Ecevit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/2 (2019), 207-240.
4. Bakker, Arnold B. – Demerouti, Evangelia. “The Job Demands–Resources Model: State of the Art”. Journal of Managerial Psychology 22/3 (2007), 309–328.
5. Can, Nurhan - Doğan, Handan. “Okul Öncesi Dönemdeki 4-6 Yaş Grubu Çocukların Duygu Düzenleme Becerisinin Sosyal Yetkinlik ile İlişkisinde Cinsiyet ve Yaşın Düzenleyici Rolü”. Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi 5/1 (2025), 33-49. https://doi.org/10.55008/te-ad.1602679.
6. Cihandide, Zeynep Nezahat. Preschool Religious and Moral Education. Istanbul: Dem Publications, 2014.
7. Copple, Carol – Bredekamp, Sue. Developmentally Appropriate Practice in Early Childhood Programs Serving Children from Birth Through Age 8. Washington, DC: National Association for the Education of Young Children, 2009.
8. Çelik, Fatmanur – Çakmak, Ahmet. “A Qualitative Research on the Teaching of Abstract Concepts in the Qur’an Course Curriculum for 4–6-Year-Old Children from the Teachers’ Perspective”. Journal of Values Education 21/45 (2023), 1–34.

9. Diler, Ramazan. “Öğreticilere Göre 4-6 Yaş Kur’an Kursunda Okulda Mahremiyet Eğitimi Yapmak (Nitel Bir Analiz)”. Tokat İlmiyat Dergisi 13/2 (2025), 502-520. https://doi.org/10.51450/ilmiyat.1749145.
10. Dinçer, Serkan. “Content Analysis in Scientific Research: Meta-Analysis, Meta-Synthesis, and Descriptive Content Analysis”. Bartın University Journal of Faculty of Education 7/1 (2018), 176–180.
11. Diyanet İşleri Başkanlığı. Kur’an Kursları Öğretim Programı (4–6 Yaş Grubu). Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Publications, 2014.
12. Diyanet İşleri Başkanlığı. Kur’an Kursları Öğretim Programı (4–6 Yaş Grubu). Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Publications, 2018.
13. Diyanet İşleri Başkanlığı. Kur’an Kursları Öğretim Programı (4–6 Yaş Grubu). Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Publications, 2022.
14. Diyanet İşleri Başkanlığı. “Yaygın Din Eğitimi Programları”. Accessed 06 March 2026. https://egitimhizmetleri.diyanet.gov.tr/sayfa/489
15. Ecer, Münir – Çakmak, Ahmet. “Bir Meta-Sentez Çalışması: Öğreticilerin Gözünden 4-6 Yaş Kur’an Kursları”. Marife 21/2 (2021), 803-831.
16. Eisenberger, Robert et al. “Perceived Supervisor Support: Contributions to Perceived Organizational Support and Employee Retention”. Journal of Applied Psychology 87/3 (2002), 565–573.
17. Genç, Muhammet Fatih. “Religious Education in 4–6 Age Group Courses Related to the Presidency of Religious Affairs”. İhya International Journal of Islamic Studies 5/2 (2019), 506–521.
18. Göçmen, Fatma. The Moral Education with Drama for Preschool Children: Cooperation. Konya: Necmettin Erbakan University, PhD Dissertation, 2019.
19. Gümrükçüoğlu, Süleyman – Genç, Muhammet Fatih – Uddin, A. E. “Preschool Religious Education in Turkey During the Change Process of Religious Education Policies: Example of Qur’an Courses for 4–6 Years”. Journal of Academic Research in Religious Sciences 22/2 (2022), 1029–1054.
20. Gün, Ayşegül. “The Teaching of the Qur’anic Course for the 4–6 Age Group in the Views of Parents and Teachers: The Case of Samsun”. Journal of the Faculty of Theology, Amasya University 7 (2016), 33–66.
21. Kahn, Robert L. et al. Organizational Stress: Studies in Role Conflict and Ambiguity. New York: John Wiley, 1964.
22. Kara, Büşra. Pedagogical Competencies of Educators and Religious Officials Involved in the Religious Education of Preschool Children (4–6 Age Group). Bursa: Bursa Uludağ University, Master’s Thesis, 2019.
23. Karasu, Teceli. “Kur’an Kursu Öğreticilerine Göre Okul Öncesi Dönemde Din Eğitimi: Muş İli Örneği”. İlahiyat Tetkikleri Dergisi 51 (2019), 479-500. https://doi.org/10.29288/ilted.495961
24. Korkmaz, Mehmet. 4-6 Yaş Grubu Kur’an Kurslarında Din Eğitimi: Sorunlar ve Çözüm Önerileri. Kayseri: Kimlik Yayınları, 2019.
25. Korkmaz, Mehmet. “4-6 Yaş Grubu Kur’an Kursu Öğreticilerinin Eğitim-Öğretim Yeterlikleri Üzerine Bir Araştırma”. İlahiyat Tetkikleri Dergisi 53 (2020): 237-261. https://doi.org/10.29288/ilted.679601.
26. Maslach, Christina – Jackson, Susan E. “The Measurement of Experienced Burnout”. Journal of Organizational Behavior 2/2 (1981), 99–113.
27. OECD. Starting Strong VI: Supporting Meaningful Interactions in Early Childhood Education and Care. Paris: OECD Publishing, 2021.
28. Orhan, Ümmühan Güliz - Şahin, Şeyma - Kılıç, Abdurrahman. “4-6 Yaş Grubu Kur’an Kursu Öğreticilerinin Eğitim İhtiyaçları”. Değerler Eğitimi Dergisi 23/50 (2025), 275-309. https://doi.org/10.34234/ded.1564997.
29. Ölmez Fıçıcı, Hatice – Ay, Mustafa Fatih. “An Analysis of the Materials Developed by 4–6 Age Group Qur’an Course Instructors”. Akdeniz Journal of Theology 1 (2025), 53–74. https://izlik.org/JA88PB56LA
30. Öncü, Ali. “4-6 Yaş Kur’an Kurslarında Öğreticileri Etkileyen Unsurlar (Denizli Örneği)”. Kocatepe İslami İlimler Dergisi 4/2 (2021), 259-282.
31. Piaget, Jean. Play, Dreams and Imitation in Childhood. London: Routledge, 2013.
32. Rizzo, John R. – House, Robert J. – Lirtzman, Sidney I. “Role Conflict and Ambiguity in Complex Organizations”. Administrative Science Quarterly 15/2 (1970), 150–163.
33. Tüfekçi, Kevser. An Examination of the Education of Qur’an Courses for the 4–6 Age Group According to the Views of Instructors and Parents. Gaziantep: Gaziantep University, Master’s Thesis, 2020.
34. Türkmen, Serkan – Bayrakdar, Nazım. “Öğretici Görüşlerine Göre 4-6 Yaş Kur’an Kursu Binalarının Fiziki İmkânlar Açısından Eğitime Elverişlilik Durumu (Gaziantep İli Örneği)”. Dini Araştırmalar 23/58 (Din Eğitimi: Prof. Dr. Beyza Bilgin Özel Sayısı) (2020), 101-126. https://doi.org/10.15745/da.790879
35. UNESCO – United Nations Children’s Fund. Global Report on Early Childhood Care and Education: The Right to a Strong Foundation. Paris: UNESCO Publishing, 2024.
36. United Nations Children’s Fund. A World Ready to Learn: Prioritizing Quality Early Childhood Education. New York: UNICEF, 2019.
37. Yağcı, Samet. Qur’an Courses for the 4–6 Age Group of the Presidency of Religious Affairs According to Instructors: The Case of İzmir. İzmir: İzmir Katip Çelebi University, Master’s Thesis, 2018.
38. Yazıbaşı, Muhammed Ali. “Kur’an Kursu Öğreticilerine Göre 4-6 Yaş Kur’an Kursu Öğreticisi, Öğrencisi ve Öğrenci Velisinin İhtiyaç ve Beklentileri (Kırıkkale Örneği)”. Dini Araştırmalar 23/57 (2020), 95-116. https://doi.org/10.15745/da.749609
39. Yıldırım, Ali – Şimşek, Hasan. Qualitative Research Methods in the Social Sciences. Ankara: Seçkin Publishing, 2013.
40. Yıldırım, Betül. Okul Öncesi Eğitim Kurumlarına Devam Eden 4–6 Yaş Arası Çocuklara Din Eğitimi (Sivas İli Örneği). Sivas: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Master’s Thesis, 2015.
41. Yorulmaz, Bilal. “Preschool Religious Education and Its Historical Development”. In Instructor’s Handbook of the Presidency of Religious Affairs: 4–6 Age Group, 1029–1054. Ankara: DIB Publications, 2014.