Öğretmenlerin Sosyobilimsel Konuların Öğretimine Yönelik Duyuşsal Eğilimleri ve Tutumlarının İncelenmesi

Öz

Araştırmada, sınıf, fen bilimleri ve sosyal bilgiler öğretmenlerinin sosyobilimsel konuların (SBK) öğretimine yönelik duyuşsal eğilimleri ve tutumlarının; cinsiyet, yaşanılan yer, branş ve bilimsel dergi ya da yayın takip etme düzeyleri incelenmiştir. Ayrıca duyuşsal eğilim ile tutum arasındaki ilişki analiz edilmiştir. Araştırma, 2022-2023 bahar döneminde ilkokul ve ortaokullarda görevli 161 öğretmenin (99 kadın, 62 erkek) katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Nicel araştırma yöntemlerine dayalı, ilişkisel tarama modeli çerçevesinde, betimleyici istatistiksel teknikler kullanılmıştır. Veriler, “Kişisel Bilgi Formu”, Topçu (2010) tarafından geliştirilen, “SBK Yönelik Tutum Ölçeği”, Sakmen ve Genç (2021) tarafından oluşturulan, “SBK Öğretimine Yönelik Duyuşsal Eğilim Ölçeği” aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde, t-testi, Tek Yönlü ANOVA, Pearson Korelasyon Analizi kullanılmıştır. Bulgular doğrultusunda, cinsiyet ile tutum arasında fark saptanırken; duyuşsal eğilim arasında fark saptanmamıştır. Yaşanılan yer ve branş ile duyuşsal eğilim ve tutum puanları arasında bir fark görülmese de sosyal bilgiler öğretmenlerinin öz yeterlilik algıları diğer branşlara oranla yüksektir. Bilimsel dergi ya da yayın takip etme durumu ile duyuşsal eğilim arasında fark bulunurken; tutum düzeylerinde fark bulunmamıştır. Duyuşsal eğilim ile tutum puanları arasında pozitif ve güçlü bir bağlantı belirlenmiştir. Pedagojik alan yeterliliği, fayda ve önem algısı, tutum ile anlamlı düzeyde ilişkilidir. Sonuç olarak, öğretmen yetiştirme ve hizmet içi eğitimde SBK’ın yer alması, bilimsel yayınların takibinin teşvik edilmesi ve öğretmenlerin uygulama örneklerini paylaşmaları önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sosyobilimsel Konular
• Duyuşsal Eğilim
• Tutum

Research Of Teachers' Affectıve Tendencıes And Manners Towards Teachıng Socıoscıentıfıc Issues

Öz

In the research, the affective tendencies and attitudes of classroom, science and social studies teachers towards teaching socioscientific issues (SSI) were examined in terms of gender, place of residence, branch and level of following scientific journals or publications. Additionally, the relationship between affective tendencies and attitudes was analyzed. The research was carried out with the participation of 161 teachers (99 female, 62 male) working in primary and secondary schools in the 2022-2023 spring semester. Descriptive statistical techniques were used within the framework of the relational screening model based on quantitative research methods. Data were collected through the “Personal Information Form”, developed by Topçu (2010), the “Attitude Scale Towards SSI”, created by Sakmen and Genç (2021), the “Affective Tendency Scale Towards SSI Teaching”. T-test, One-Way ANOVA and Pearson Correlation Analysis were used in the analysis of the data. In line with the findings, while the difference between gender and attitude was determined; no difference was found between affective tendency and attitude. Although there was no difference between place of residence and subject matter and affective tendency and attitude levels, social studies teachers' self-efficacy perceptions were higher compared to those in other subjects. While there was a difference between following scientific journals or publications and affective tendency, no difference was found in attitude levels. A positive and strong correlation was found between affective tendency and attitude scores. Pedagogical field competence, perception of benefit and importance, and attitude were significantly correlated. As a result, it is recommended that the SSI be involved in teacher training and in-service training, that the following of scientific publications be encouraged, and that teachers share their practice examples.

Anahtar Kelimeler

• Socioscientific Issues
• Affective Tendency
• Manner

Kaynakça

1. Aksoy, B. ve Karatekin, K. (2011). Farklı programlardaki lisans öğrencilerinin çevreye yönelik duyuşsal eğilimleri. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 153(153).
2. Alaçam-Akşit, A. C. (2011). Sınıf öğretmeni adaylarının sosyobilimsel konularla ve bu konuların öğretimiyle ilgili görüşleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
3. Albe, V. (2008). Students’ positions and considerations of scientific evidence about a controversial socioscientific issue. Science and Education, 17(8–9), 805–827. https://doi.org/10.1007/s11191-007-9086-6
4. Arifin, M. F., Sukarmin, S. ve Saputro, S. (2025). Trends and Research Frontiers in Socioscientific Issues for SustainableScience Education: A Systematic and Bibliometric Analysis from 2014-2024. Journal of Pedagogical Research, 9(1),407- 434. https://doi.org/10.33902/JPR.202530575
5. Aydın, S. ve Karışan, D. (2021). Fen bilimleri öğretmenlerinin sosyobilimsel konular hakkındaki tutum, görüş ve bu konuların öğretimine yönelik anlayışları. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(3), 1251–1273. https://doi.org/10.24315/tred.797302
6. Badeo, J. M. O., Duque, D. A. G. ve Arnaldo, R. L. (2024). Teachers’ implementation of socio-scientific issues-based approach in teaching science: A needs assessment. Journal of Technology and Science Education, 14(2), 363–375. https://doi.org/10.3926/jotse.1988
7. Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 231–274.
8. Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.

9. Başkan Takaoğlu, Z. (2023). Sosyobilimsel konulara yönelik yürütülen lisansüstü tezlerin incelenmesi: Sistematik bir analiz. Milli Eğitim Dergisi, 52(237), 547–576. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1075185
10. Başol, G. (2008). Eğitimde araştırma yöntemleri. Pegem Akademi Yayıncılık.
11. Baysal, A. C. (1981). Sosyal ve örgütsel psikolojide tutumlar. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi.
12. Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2008). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
13. Büyüköztürk, Ş. (2019). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Ankara: Pegem Akademi.
14. Can, A. (2016). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi. Ankara: Pegem Akademi.
15. Caymaz, B. (2020). Fen bilimleri öğretmenlerinin sosyo-bilimsel konular hakkındaki tutumlarının incelenmesi. Anadolu Öğretmen Dergisi, 4(2), 226-242. https://doi.org/10.35346/aod.799839
16. Cenk, A. G. (2020). The examination of pre-service science teacher's argumentation skills in socioscientific subjects: The influence of the context (Yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü).
17. Chang Rundgren, S. N. ve Rundgren, C. J. (2010). SEE-SEP: From a separate to a holistic view of socioscientific issues. Asia-Pacific Forum on Science Learning and Teaching, 11(1), 1–24.
18. Chen, L., and Xiao, S. (2021). “Perceptions, Challenges and Coping Strategies of Science Teachers in Teaching Socio-Scientific Issues: A Systematic Review.” Educational Research Review 32:100377. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2020.100377.
19. Creswell, J. W. (2016). Eğitim araştırmaları: Nicel ve nitel araştırmanın planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi (S. B. Demir, Çev. Ed.). Eğiten Kitap.
20. Cronbach, L. J. (1951). Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika, 16(3), 297–334.
21. Cronbach, L. J. ve Shavelson, R. J. (2004). My current thoughts on coefficient alpha and successor procedures. Educational and Psychological Measurement, 64, 391–418.
22. Elbahan, M. H., Elbahan, H. ve Anılan, B. (2022). Affective tendencies of science teachers in teaching socioscientific issues. Mimbar Sekolah Dasar, 9(2), 303–316. https://doi.org/10.17509/mimbar-sd.v9i2.43885
23. Ersoy, A. F. (2019). Sosyal Bilgiler dersi ve vatandaşlık eğitimi (3. baskı). R. Turan ve T. Yıldırım (Ed.), Sosyal Bilgilerin temelleri içinde (s. 143–163). Ankara: Anı Yayıncılık.
24. Espeja, A. G. ve Lagarón, D. C. (2015). Socio-scientific issues (SSI) in initial training of primary school teachers: Pre-service teachers’ conceptualization of SSI and appreciation of the value of teaching SSI. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 196, 80–88. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.07.015
25. Fagerland, M. W., Lydersen, S. ve Laake, P. (2011). The McNemar test for binary matched-pairs data: Mid-p and asymptotic are better than exact conditional. BMC Medical Research Methodology, 11(1), 18.
26. Fani, H. ve Öner Armağan, F. (2022). Science teachers’ opinions on socio-scientific issues. Contemporary Educational Researches Journal, 3(12), 184–196.
27. George, D. ve Mallery, M. (2010). SPSS for Windows Step by step: a simple guide and reference (10a Ed.). Boston: Pearson.
28. Gözüm, A. İ. C. (2015). Okul öncesi, sınıf ve fen bilgisi öğretmenlerinin fen bilimleri öz-yeterliklerine göre sosyo-bilimsel tutum ve bilişsel yapılarının belirlenmesi (Kars ili örneği).
29. Gülhan, F. (2012). Sosyobilimsel Konularda Bilimsel Tartışmanın 8. Sınıf Öğrencilerinin Fen Okuryazarlığı, Bilimsel Tartışmaya Eğilim, Karar Verme Becerileri ve Bilim-Toplum Sorunlarına Duyarlılıklarına Etkisinin Araştırılması(Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi.
30. Gürbüzkol, R. ve Bakırcı, H. (2020). Fen Bilimleri Öğretmenlerinin Sosyobilimsel Konular Hakkındaki Tutum ve Görüşlerinin Belirlenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 693–722.
31. Hastürk, G. ve Ökkeşoğulları, E. (2022). Ortaokul öğrencilerinin sosyobilimsel konulara ilişkin zihinsel yapılarının tespiti. Trakya Eğitim Dergisi, 12(1), 417–435.
32. Hastürk, H. G. ve Ökkesogullari, E. (2021). Examination of Secondary School Students' Attitudes towards Socioscientific Issues. Education Quarterly Reviews, 4(2), 513-525.
33. Hastürk, H. G. (2021). Metaphorical Perceptions Prospective Teachers towards Socioscientific Issues. International Journal of Curriculum and Instruction, 13(3), 2709-2731.
34. Herman, A. D., Brunell, A. B. ve Foster, J. D. (2018). Handbook of trait narcissism: Key advances, research methods, and controversies. Cham, Switzerland: Springer.
35. Herman, B. C. (2018). Students’ environmental NOS views, compassion, intent, and action: Impact of place-based socioscientific issues instruction. Journal of Research in Science Teaching, 55(4), 600–638.
36. İpek, H. ve Bayraktar, S. (2004). Öğretmen adaylarının fen öğretiminde başarıya yönelik öz-yeterlik inançlarının karşılaştırılması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 26, 102–110.
37. Karasar, N. (1994). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: 3A Araştırma Eğitim Danışmanlık Ltd.
38. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (24. baskı). Nobel Yayıncılık.
39. Karasar, N. (2016). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (31. baskı). Nobel Yayıncılık.
40. Kaya, A., Balay, R. ve Göçen, A. (2012). Öğretmenlerin alternatif ölçme ve değerlendirme tekniklerine ilişkin bilme, uygulama ve eğitim ihtiyacı düzeyleri. International Journal of Human Sciences, 9(2), 1229–1259.
41. Kılıç, G. (2022). Sosyobilimsel konuların öğretimine yönelik öğretmen adaylarının tutumları ile duyuşsal eğilimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi).
42. Klaver, L. T. ve Walma van der Molen, J. H. (2021). Measuring pupils’ attitudes towards socioscientific issues: Development and validation of a questionnaire. Science and Education, 30(2), 317–344. https://doi.org/10.1007/s11191-020-00174-y
43. Klaver, M. ve Walma van der Molen, J. (2023). Sosyobilimsel konulara dayalı tartışmaların öğretmen adaylarının duyuşsal katılımına etkisi. Journal of Science Education Research, 18(2), 112–128. https://ris.utwente.nl
44. Kolstø, S. D. (2001). Scientific literacy for citizenship: Tools for dealing with the science dimension of controversial SSI. Science Education, 85(3), 291–310.
45. Kula Kartal, S. ve Mor Dirlik, E. (2016). Geçerlik kavramının tarihsel gelişimi ve güvenirlikte en çok tercih edilen yöntem: Cronbach alfa katsayısı. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(4), 1865–1879.
46. Lee, H., Abd-El-Khalick, F. ve Choi, K. (2006). Korean science teachers’ perceptions of the introduction of socio‐scientific issues into the science curriculum. Canadian Journal of Science, Mathematics and Technology Education, 6(2), 97–117. http://dx.doi.org/10.1080/14926150609556691
47. Lee, H. (2007). Developing decision-making skills for socio-scientific issues. Journal of Biological Education, 41(4), 170–177. https://doi.org/10.1080/00219266.2007.9656093
48. Lee, H., Witz, G. K. (2008). Science teachers’ inspiration for teaching socioscientific issues: Disconnection with reform efforts. International Journal of Science Education, 1–30.
49. Macalalag, A. Z., Kaufmann, A., Van Meter, B., Ricketts, A., Liao, E., ve Ialacci, G. (2024). Socioscientific issues: Promoting science teachers’ pedagogy on social justice. Disciplinary and Interdisciplinary Science Education Research, 6,28. https://doi.org/10.1186/s43031-024-00118-4
50. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2013). İlköğretim kurumları fen bilimleri dersi (3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar) öğretim programı. Ankara: MEB Yayınları.
51. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2018). Fen bilimleri dersi (ilkokul ve ortaokul 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar) öğretim programı. Ankara: MEB Yayınları.
52. Milli Eğitim Bakanlığı. (2024). İlköğretim kurumları (ilkokullar ve ortaokullar) fen bilimleri dersi öğretim programı. Ankara: MEB Yayınları.
53. National Academies Press. (2013). Next generation science standards: For states, by states. Washington, DC: The National Academies Press.
54. Ozcan-Ermis, G. ve Hervé, N. (2023). Identifying pre- and in-service teachers‘ stances on teaching socioscientific issues: a systematic review of empirical studies. Canadian Journal of Science, Mathematics and
55. Technology Education, 23(4), 741–764. https://doi.org/10.1007/s42330-023-00306-w
56. Özdemir, N. (2014). Sosyo bilimsel esaslar çerçevesinde sosyo bilimsel konuları tartışmak tutumları nasıl etkiler? Nükleer santraller. Turkish Studies, 9(2), 1197-1214.
57. Özhan, M. M. (2018). Sosyobilimsel konuların öğretimine yönelik bir profesyonel gelişme çalışmasının fen bilimleri öğretmenlerinin sosyobilimsel konuların doğası ile ilgili inançlarına olan etkileri (Yüksek lisans tezi). Uludağ Üniversitesi, Bursa.
58. Özmen, H. ve Karamustafaoğlu, O. (2019). Eğitimde araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi. Pajares, F. (1997). Current directions in self-efficacy research. Advances in Motivation and Achievement, 10(149), 1–49.
59. Pallant, J. (2016). SPSS kullanma kılavuzu SPSS ile adım adım veri analizi (S. Balcı ve B. Ahi, Çev.). Ankara: Anı Yayıncılık.
60. Pendergast, D., Garvis, S. ve Keogh, J. (2011). Pre-service student-teacher self-efficacy beliefs: An insight into the making of teachers. Australian Journal of Teacher Education, 36(12). https://doi.org/10.14221/ajte.2011v36n12.4
61. Pedretti, E. (1999). Decision making and STS education: Exploring scientific knowledge and social responsibility in schools and science centers through an issues-based approach. Journal of School Science and Mathematics, 99(4), 174–181.
62. Pitporntapin, S. ve Suchada, C. (2017). Hizmet içi öğretmen eğitiminde sosyobilimsel konular uygulamalarına yönelik bir vak’a çalışması. Journal of Educational Development Research, 12(3), 78–93.
63. Rasch, D., Kubinger, K. D. ve Moder, K. (2007). The two-sample t test: Pre-testing its assumptions. Computational Statistics and Data Analysis, 52(2), 591–601
64. Reis, P. ve Galvão, C. (2009). Teaching controversial socio-scientific issues in biology and geology classes: A case study. Electronic Journal of Science Education, 13(1).
65. Sadler, T. D. (2004). Informal reasoning regarding SSI: A critical review of research. Journal of Research in Science Teaching, 41(5), 513–536.
66. Sadler, T. D. ve Fowler, S. R. (2006). A threshold model of content knowledge transfer for socioscientific argumentation. Science Education, 90(6), 986–1004.
67. Sadler, T. D. ve Zeidler, D. L. (2005). Patterns of informal reasoning in the context of socioscientific decision making. Journal of Research in Science Teaching, 42(1), 112–138. https://doi.org/10.1002/tea.20042
68. Sakmen, G. ve Genç, M. (2021). Sosyobilimsel konuların öğretimine yönelik ölçek geliştirme çalışması. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 17(1), 1–19.
69. Sakmen, S. ve Genç, E. (2020). Fen bilimleri öğretmen adaylarının sosyobilimsel konulara yönelik duyuşsal eğilimlerinin demografik değişkenlere göre incelenmesi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 16(1), 1–19.
70. Sezer, K. (2017). Görev yapan ve atanmamış fen bilimleri öğretmenlerinin sosyobilimsel konularla ilgili öz yeterlilik ve tutumlarının belirlenmesi (Samsun ili örneği) (Yüksek lisans tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun.
71. Shulman, L. S. (1987). Knowledge and teaching: Foundations of the new reform. Harvard Educational Review, 57(1), 1–22. https://doi.org/10.17763/haer.57.1.j463w79r56455411
72. Stevens, J. P. (1996). Applied multivariate statistics for the social sciences (3rd ed.). Mahwah, NJ: Erlbaum.
73. Strategic Visioning Expert Group. (2020). PISA 2024 strategic vision and direction for science. OECD.
74. Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2007). Using multivariate statistics (5th ed.). Boston: Pearson Education.
75. Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Boston: Pearson.
76. Tekin, N. ve Aslan, O. (2019). Öğretmen adaylarının sosyobilimsel konulara yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler bakımından incelenmesi. Firat University Journal of Social Sciences, 29(1), 133-141. https://doi.org/10.18069/firatsbed.538660
77. Topçu, M. S. (2010). Development of attitudes towards socioscientific issues scale for undergraduate students. Evaluation and Research in Education, 23(1), 51–67.
78. Topcu, M. S., Sadler, T. D. ve Yilmaz‐Tuzun, O. (2010). Preservice science teachers’ informal reasoning about socioscientific issues: The influence of issue context. International Journal of Science Education, 32(18), 2475–2495. https://doi.org/10.1080/09500690903524779
79. Topçu, M. S. ve Sadler, T. D. (2015). Socioscientific issues in science education: The role of scientific reasoning and moral sensitivity on decision making. International Journal of Science Education, 37(10), 1706–1734.
80. Türkmen, H., Pekmez, E., ve Sağlam, M. (2017). Fen bilgisi öğretmen adaylarının sosyobilimsel konular hakkındaki düşünceleri. Ege Eğitim Dergisi, 18(2), 448–475. https://doi.org/10.12984/egeefd.295597
81. Türksever, F. (2019). Investigation of the preservice teachers' attitudes towards socioscientific issues and their character and values as global citizens (Yüksek lisans tezi, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Institute of Science, Aydın).
82. Ünal, E. ve Kutluca, A. Y. (2023). Okul öncesi öğretmen ve öğretmen adaylarının sosyobilimsel konuların öğretimine ilişkin duyuşsal eğilimleri. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 43(3), 1715–1751. https://doi.org/10.17152/gefad.1292900
83. Wang, D., Dong, Q., Peng, Z., Khan, S. A. R. ve Tarasov, A. (2018). The green logistics impact on international trade: Evidence from developed and developing countries. Sustainability, 10(7), 2235–2254. https://doi.org/10.3390/su10072235
84. Yeniceli, M. (2020). Investigation of science knowledge, social knowledge and class teacher candidates on social scientific issues (Unpublished master’s thesis). Tokat Gaziosmanpaşa University, Institute of Educational Sciences, Tokat.
85. Yeniceli, M. ve Hastürk, G. (2021). Öğretmen adaylarının sosyobilimsel konulara ilişkin tutumlarının incelenmesi. Anadolu Öğretmen Dergisi, 5(1), 160–178. https://doi.org/10.35346/aod.926934
86. Yerdelen, S., Cansiz, M., Cansiz, N. ve Akcay, H. (2018). Promoting preservice teachers’ attitudes toward socioscientific issues. Journal of Education in Science Environment and Health, 4(1), 1–11.
87. Yolagiden, C. (2017). Öğretmen adaylarının fen öğrenme becerisi, fen okuryazarlığı ve sosyobilimsel konulara yönelik tutumları arasındaki ilişkisinin araştırılması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Kahramanmaraş.
88. Zeidler, D. L., Sadler, T. D., Simmons, M. L. ve Howes, E. V. (2005). Beyond STS: A research-based framework for socioscientific issues education. Science Education, 89(3), 357–377. https://doi.org/10.1002/sce.20048
89. Zeidler, D. L. ve Nichols, B. H. (2009). Socioscientific issues: Theory and practice. Journal of Elementary Science Education, 21(2), 49–58.
90. Zeidler, D. L., Applebaum, S. M., ve Sadler, T. D. (2011). Enacting a socioscientific issues classroom: Transformative transformations. In T. D. Sadler (Eds), Socio-scientific issues in the classroom (pp. 277-305). Netherlands: Springer.