Türkiye’de Demiryolu ve Havacılık Sektörünün Stratejik Karşılaştırması

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de demiryolu ve havacılık sektörlerinin stratejik açıdan analiz edilmesi için yapılmaktadır. Araştırma kapsamında sektörlerin mevcut yapıları, gelişim dinamikleri ve stratejik konumları değerlendirilmiştir. Çalışmada stratejik analiz yöntemlerinden SWOT ve PESTEL analizleri kullanılmış; ayrıca sektörlere ilişkin literatür, faaliyet raporları, stratejik planlar ve kurumsal yapılar doküman incelemesi yöntemiyle ele alınmıştır. Çalışma bulguları kapsamında havacılık sektörünün demiryolu sektörüne kıyasla daha gelişmiş bir mevzuat yapısına ve uluslararası standartlarla daha güçlü bir uyuma sahip olduğu tespit edilmiştir. Havacılık sektöründeki bu durum işletme ve hizmet çeşitliliğini artırarak ekonomik büyümeye önemli katkıların sağlamasına neden olmuştur. Pandemi sonrası dönemde yolcu ve yük taşımacılığındaki artış her iki sektör için de önemli fırsatlar sunmakla beraber; yüksek giriş maliyetleri, sınırlı rekabet, dijitalleşme eksiklikleri ve çevresel baskılar sektörlerin ortak yapısal zayıflıkları arasında yer almaktadır. Havacılık sektörünün güçlü devlet desteği, uluslararası entegrasyon ve teknolojik uyum sayesinde daha hızlı bir gelişim gösterdiği; demiryolu sektörünün ise jeostratejik avantajlarına rağmen serbestleşme, yasal düzenlemeler ve kurumsal yapılanma alanlarında gelişime ihtiyaç duyduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, sürdürülebilirlik ve çevresel kaygılar, demiryolu sektörü için uzun vadeli potansiyel bir stratejik avantaj sunmaktadır. Bu çalışmanın literatüre katkısı, demiryolu sektörünün sürdürülebilir gelişimi ve teknolojik yenilikler bağlamında değerlendirilmesine imkân sağlaması ve sektörün yeniden yapılandırılmasına yönelik stratejik tartışmalara ışık tutmasıdır. Ayrıca, düzenleyici kurumların serbestleşme politikalarının değerlendirilmesine dair akademik literatüre katkı sunması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Demiryolu Sektörü
• Havacılık Sektörü
• Stratejik Analiz
• SWOT
• PESTEL

Strategic Comparison of the Railway and Aviation Sectors in Türkiye

Öz

This study aims to conduct a strategic analysis of the railway and aviation sectors in Türkiye. Within the scope of the research, the current structures, development dynamics, and strategic positions of these sectors were evaluated. Strategic analysis methods such as SWOT and PESTEL analyses were employed, and relevant literature, activity reports, strategic plans, and institutional structures related to the sectors were examined through the document analysis method. The findings of the study reveal that the aviation sector has a more developed regulatory framework and stronger compliance with international standards compared to the railway sector. This situation in the aviation sector has increased the diversity of operations and services, thereby contributing significantly to economic growth. Although the increase in passenger and freight transportation in the post-pandemic period presents important opportunities for both sectors, high entry costs, limited competition, deficiencies in digitalization, and environmental pressures constitute common structural weaknesses. The results also indicate that the aviation sector has experienced faster development due to strong government support, international integration, and technological adaptation. In contrast, despite its geostrategic advantages, the railway sector still requires improvement in areas such as liberalization, legal regulations, and institutional structuring. Nevertheless, sustainability and environmental concerns present a potential long-term strategic advantage for the railway sector. The contribution of this study to the literature lies in enabling the evaluation of the railway sector within the context of sustainable development and technological innovation, as well as shedding light on strategic discussions regarding the restructuring of the sector. Furthermore, it is expected to contribute to the academic literature by evaluating the liberalization policies of regulatory institutions.

Anahtar Kelimeler

• Railway Sector
• Aviation Sector
• Strategic Analysis
• SWOT
• PESTEL

Kaynakça

1. [1] Directorate General of Civil Aviation, “History.” [Çevrimiçi]. Available: https://web.shgm.gov.tr/en/kurumsal/1-history. [Erişim Tarihi: 25 Kasım 2025].
2. [2] Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM), “Faaliyet Raporu 2024”, 2024. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://web.shgm.gov.tr/documents/sivilhavacilik/files/SHGM20.06.2025.pdf. [Erişim tarihi: 25 Kasım 2025].
3. [3] Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü (TCDD), “İstatistik Yıllığı 2020–2024,” 2020–2024. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://www.tcdd.gov.tr/kurumsal/istatistikler. [Erişim tarihi: 10 Aralık 2025].
4. [4] T.C. Devlet Demiryolları (TCDD), “İstatistik Yıllığı 2016–2020,” 2016–2020. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://static.tcdd.gov.tr/webfiles/userfiles/files/istrapor/20162020ist.pdf. [Erişim tarihi: 10 Aralık 2025].
5. [5] M. Ş. Durak, “Havayolu sektöründeki stratejik eğilimler: Bibliyometrik bir inceleme,” İşletme Araştırmaları Dergisi (Journal of Business Research-Turk), c. 16, s. 4, ss. 2116–2131, 2025, doi: 10.20491/isarder.2024.1905.
6. [6] International Air Transport Association (IATA), “The Significant Value of Air Transport to the Global Economy,” 2024. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://www.iata.org/en/iata-repository/publications/economic-reports/the-significant-value-of-air-transport-to-the-global-economy/. [Erişim tarihi: 25 Kasım 2025].
7. [7] International Air Transport Association (IATA), “Fact Sheet – Value of Aviation,” 2024. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://www.iata.org/en/pressroom/. [Erişim tarihi: 25 Kasım 2025].
8. [8] International Air Transport Association (IATA), “Global Air Cargo Demand Achieves Record Growth in 2024,” 2025. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://www.iata.org/en/pressroom/2025-releases/2025-01-29-02/. [Erişim tarihi: 25 Kasım 2025].

9. [9] International Air Transport Association (IATA), “IATA Highlights Value of Aviation for Republic of Türkiye,” IATA Pressroom, 2025. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://www.iata.org/en/pressroom/2025-releases/2025-11-05-03/. [Erişim tarihi: 25 Kasım 2025].
10. [10] International Air Transport Association (IATA), “International Air Transport Association Annual Review 2018,” 2018. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://www.iata.org/publications/Documents/iata-annual-review-2018.pdf. [Erişim tarihi: 25 Kasım 2025].
11. [11] Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM), “Havacılık İşletmeleri,” 2025. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://web.shgm.gov.tr/tr/havacilik-isletmeleri. [Erişim tarihi: 20 Kasım 2025].
12. [12] Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM), “Faaliyet Raporu 2025,” 2025. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://web.shgm.gov.tr/documents/sivilhavacilik/files/kurumsal/faaliyet/2025%20.pdf. [Erişim tarihi: 25 Kasım 2025].
13. [13] E. Atioğlu, “Türk sivil havacılık sektörünün ekonomik büyüme üzerindeki etkisi,” Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, c. 11, s. 4, ss. 1936–1945, 2021. doi: 10.30783/nevsosbilen.872160
14. [14] A. S. Eren, A. Eryer, ve S. Eryer, “Havayolu taşımacılığı ve ekonomik büyüme ilişkisinin incelenmesi Türkiye örneği: Ampirik bir analiz,” Uluslararası Sosyal Bilimler ve Eğitim Dergisi, c. 2, s. 3, ss. 236–257, 2020.
15. [15] K. Kiracı ve M. Bakır, “Causal relationship between air transport and economic growth: Evidence from panel data for high, upper-middle, lower-middle and low-income countries,” Khazar Journal of Humanities and Social Sciences, c. 22, s. 3, 2019. doi: 10.5782/2223-2621.2019.22.3.24
16. [16] M. Manga ve H. B. P. G. Akar, “Havacılık sektörü ve ekonomik büyüme: Türkiye örneği,” The Journal of Academic Social Science, c. 45, s. 45, ss. 353–366, 2024. doi: 10.16992/ASOS.12189
17. [17] J. G. Wensveen, Air Transportation: A Management Perspective, 8. baskı. Routledge, 2015.
18. [18] T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü (UHDGM), “Demiryolu Taşımacılığı Yetki Belgesi Almış Olan İşletmeler Listesi,” 2025. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://uhdgm.uab.gov.tr/demiryolu-tasimaciligi-yetki-belgesi-almis-olan-firmalar. [Erişim tarihi: 25 Kasım 2025].
19. [19] TCDD Taşımacılık Anonim Şirketi (TCDD Taşımacılık), “2024 Faaliyet Raporu,” 2024. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://adminapi.tcddtasimacilik.gov.tr/files/pdfs/2024%20Faaliyet%20Raporu.pdf. [Erişim tarihi: 25 Kasım 2025].
20. [20] T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü (TCDD), “İstatistik Yıllığı 2015–2019,” 2015–2019. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://www.tcdd.gov.tr/kurumsal/istatistikler. [Erişim tarihi: 25 Kasım 2025].
21. [21] O. Yağış, “Demiryolu yük taşımacılığı ekonomik büyümeyi etkiler mi? ARDL sınır testi yaklaşımı,” Akademik İncelemeler Dergisi, c. 19, s. 2, ss. 384–404, 2024. doi: 10.17550/akademikincelemeler.1481633
22. [22] H. Özköse, S. Arı ve Ö. Çakır, “Uzaktan eğitim süreci için SWOT analizi,” Middle Eastern & African Journal of Educational Research, c. 5, s. 41, ss. 42–57, 2013.
23. [23] H. Ülgen ve M. Mirze, İşletmelerde Stratejik Yönetim, İstanbul: Beta Yayınevi, 2013.
24. [24] T. Sammut-Bonnici ve D. Galea, “SWOT Analysis,” Wiley Encyclopedia of Management, c. 12, s. 1, ss. 1–8, 2015.
25. [25] D. Leigh, “SWOT Analysis,” in Handbook of Improving Performance in the Workplace: Volumes 1–3, ss. 115–140, 2009.
26. [26] S. Stoilova, “An Integrated Approach of Strategic Planning and Multi-Criteria Analysis to Evaluate Transport Strategies in Railway Network,” in Railway Transport Planning and Management, IntechOpen, 2021. doi: 10.5772/intechopen.99609
27. [27] A. Y. Qorry, A. I. Suroso ve A. Taryana, “Strategic Business Diversification and Competitive Positioning in Railway Infrastructure Maintenance,” Jurnal Ilmiah Manajemen Kesatuan, c. 14, s. 1, ss. 677–694, 2026. doi: 10.37641/jimkes.v14i1.4642
28. [28] S. Tzvetkova ve E. Savova, “The Necessity to Improve the Competitive Power of ‘Bulgarian State Railways-Cargo Freights’ Ltd.,” Journal of Advanced Management Science, c. 7, s. 2, 2019.
29. [29] A. Souheyla, “Analyse Strategique du Secteur du Transport Aerien par les Modeles PESTEL et SWOT (Etude de Cas Portant sur un Echantillon des Compagnies Aeriennes),” Al Bashaer Economic Journal, c. 3, s. 4, 2017.
30. [30] U. Erdoğan, “Kalkınma Yolu Projesi’nin Uluslararası Ticaret Üzerindeki Etkileri: PESTEL Analizi,” Journal of Applied and Theoretical Social Sciences, c. 7, s. 4, ss. 494–514, 2025.
31. [31] E. C. Şaşmaz, “Küreselleşmenin Pusulası Olarak Şirket Birleşmeleri ve Satın Almalar: PESTEL Analizi ile Çok Yönlü Bir Değerlendirme,” Iğdır University Journal of Faculty of Economics and Administrative Sciences, s. 13, ss. 93–107, 2023. doi: 10.58618/igdiriibf.1823552
32. [32] A. M. Kırar ve H. Olgun, “Türkiye’de Enerji Kooperatiflerinin GZFT (Güçlü, Zayıf, Fırsat, Tehdit Yönleri) ve PEST (Politik, Ekonomik, Sosyolojik, Teknolojik Etkenler) Analizleri ile Değerlendirilmesi,” Politeknik Dergisi, c. 27, s. 1, ss. 11–20, 2023. doi: 10.2339/politeknik.956630
33. [33] S. Zhu ve X. Gong, “A SWOT Analysis of General Aviation Industry Development in Shandong Province,” in 2016 2nd International Conference on Social Science and Higher Education, Atlantis Press, Temmuz 2016, ss. 358–361. doi: 10.2991/icsshe-16.2016.91
34. [34] Ö. Özveren, S. Girkin ve Ö. Ö. Kanat, “Human Factors in Aviation Maintenance: A Case-Based SWOT Analysis,” Human Factors in Aviation and Aerospace, c. 2, s. 2, ss. 101–112, 2025. doi: 10.26650/hfaa.2025.1745583
35. [35] M. Sevkli, A. Öztekin, O. Uysal, G. Torlak, A. Türkyılmaz ve D. Delen, “Development of a Fuzzy ANP Based SWOT Analysis for the Airline Industry in Turkey,” Expert Systems with Applications, c. 39, s. 1, ss. 14–24, 2012. doi: 10.1016/j.eswa.2011.06.047
36. [36] B. Demir, M. Aslanov ve E. Şirvan, “Global Trends and Strategic Insights in Green Aviation: A Comprehensive Bibliometric and SWOT Analysis (2000–2024),” European Archives of Social Sciences, c. 2, s. 2, 2025. doi: 10.35365/eass.25.02.06
37. [37] A. M. Ahmed, M. Zairi ve K. S. Almarri, “SWOT Analysis for Air China Performance and Its Experience with Quality,” Benchmarking: An International Journal, c. 13, s. 1–2, ss. 160–173, 2006. doi: 10.1108/14635770610644655
38. [38] E. Kanbur ve H. Karakavuz, “A Comparative SWOT Analysis of Global Airline Alliances within the Scope of Strategic Management,” Journal of Aviation, c. 1, s. 2, ss. 74–86, 2017. doi: 10.30518/jav.336347
39. [39] R. Klophaus, “AI-Generated SWOT Analysis of Emerging Technologies in Air Transportation: Potential and Limitations,” Research in Transportation Business & Management, c. 59, s. 101316, 2025. doi: 10.1016/j.rtbm.2025.101316
40. [40] R. Yılmaz, “The Evaluation with SWOT Analysis of Air Taxi Companies from a Strategic Management Process Perspective,” Uluslararası İşletme Bilimi ve Uygulamaları Dergisi, c. 3, s. 1, ss. 19–31, 2023.
41. [41] T. Li, “A SWOT Analysis of China's Air Cargo Sector in the Context of COVID-19 Pandemic,” Journal of Air Transport Management, c. 88, s. 101875, 2020. doi: 10.1016/j.jairtraman.2020.101875
42. [42] International Civil Aviation Organization (ICAO), “Strategic Objectives,” 2025. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://www.icao.int/about-icao/Strategic-Objectives/Pages/default.aspx. [Erişim tarihi: 25 Kasım 2025].
43. [43] Y. Jiang, “SWOT Analysis Summary of China's Low-Altitude Economic,” Advances in Economics and Management Research, c. 15, s. 1, ss. 988–988, 2025. doi: 10.56028/aemr.15.1.988.2025
44. [44] L. Yang, “SWOT Analysis & Strategy of Airport Logistics: A Case Study in Hangzhou,” in 2010 International Conference on E-Product E-Service and E-Entertainment, IEEE, Kasım 2010, ss. 1–4.
45. [45] L. Ji, F. Ning, J. Ma ve L. Jia, “SWOT Analysis for Orchestrated Development of a Solar Railway System in China,” IET Renewable Power Generation, c. 14, s. 18, ss. 3628–3635, 2020. doi: 10.1049/iet-rpg.2020.0465
46. [46] M. B. Bouraima, Y. Qiu, B. Yusupov ve C. M. Ndjegwes, “A Study on the Development Strategy of the Railway Transportation System in the West African Economic and Monetary Union (WAEMU) Based on the SWOT/AHP Technique,” Scientific African, c. 8, s. e00388, 2020. doi: 10.1016/j.sciaf.2020.e00388
47. [47] E. Mihocic, K. Gharehbaghi, P. Hilletofth, K. F. Tee ve M. Myers, “Augmenting the Cities’ and Metropolitan Regional Demands for Mega Rail Infrastructure: The Application of SWOT and Factor Analysis,” Smart and Sustainable Built Environment, c. 14, s. 2, ss. 377–406, 2025. doi: 10.1108/SASBE-02-2023-0044
48. [48] A. G. Öncel, “SWOT Analysis for an Environment Friendly Urban Transport System,” WIT Transactions on The Built Environment, c. 107, ss. 441–449, 2009. doi: 10.2495/UT090391
49. [49] F. Troch, T. Vanelslander, S. Belboom, A. Léonard, S. Limbourg, A. Merchan Arribas, … ve K. Verhoest, “Brain Trains: Intermodal Rail Freight Transport and Hinterland Connections – A SWOT Analysis to Assess the Belgian Rail Practice,” in BIVEC/GIBET Transport Research Day 2015, 2015.
50. [50] E. Xu, D. Li ve Y. Zhu, “Research on Air-Rail Intermodal Service Plans and Strategies Based on SWOT Analysis,” in International Workshop on HSR Socioeconomic Impacts, Cham: Springer Nature Switzerland, Eylül 2023, ss. 21–39. doi: doi.org/10.1007/978-3-031-82528-6_2
51. [51] A. Pınar, “A PESTEL Analysis of the Impacts of COVID-19 Crisis on Air Transportation Sector's Future,” Journal of Aviation, c. 7, s. 2, ss. 215–225, 2023. doi: 10.30518/jav.1259307
52. [52] T. Chutiphongdech, “Industry Analysis by PESTEL-AHP: A Case Study of Thailand Public Airports,” NIDA Case Research Journal, c. 13, s. 2, ss. 76–100, 2021.
53. [53] E. A. Bimo, E. Prabawa, E. K. Sembiring, O. Ramsi, S. Sjamsoeddin, P. Yusgiantoro ve I. W. Midhio, “The Application of AHP and PESTEL-SWOT Analysis on the Study of Military Amphibious Aircraft Acquisition Decision-Making in Indonesia,” Technium Social Sciences Journal, c. 27, s. 837, 2022.
54. [54] M. Sari, Feasibility Study on the Usage of Electric Ground Support Equipment in Aviation Industry, Ph.D. tezi, Universiti Teknologi MARA [UiTM], 2022.
55. [55] I. Jurgelāne-Kaldava, W. V. Effenberger, A. Batenko ve K. Čižiūnienė, “Digitalization of Air Cargo Supply Chains: A Case Study of Latvia,” Systems, c. 13, s. 6, s. 468, 2025. doi: 10.3390/systems13060468
56. [56] Y. Liu, Research on Sustainable Development of AL Airlines Cargo Transportation, Yüksek Lisans tezi, Haaga-Helia University of Applied Sciences, 2025. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://www.theseus.fi/handle/10024/884753. [Erişim tarihi: 10 Ocak 2026].
57. [57] D. V. Siskos, A. Maravas ve R. Mau, “PESTLE Analysis of a Seaplane Transport Network in Greece,” Aerospace, c. 12, s. 1, s. 28, 2025. doi: 10.3390/aerospace12010028
58. [58] S. Stoilova ve N. Munier, “Analysis of Policies of Railway Operators Using SWOT Criteria and the SIMUS Method: A Case for the Bulgarian Railway Network,” Sustainability, c. 13, s. 12, s. 6948, 2021. doi: 10.3390/su13126948
59. [59] O. Galushko, Y. Kovalenko-Marchenkova, N. Chernova, A. Kasadzhyk ve B. Gechbaia, “Impact of Railway Infrastructure on Sustainable Development of Regions,” in E3S Web of Conferences, c. 558, s. 01035, EDP Sciences, 2024. doi: 10.1051/e3sconf/202455801035
60. [60] Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM), “Mevzuat,” 2025. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://web.shgm.gov.tr/tr/mevzuat. [Erişim tarihi: 20 Aralık 2025].
61. [61] Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM), “Anasayfa,” 2025. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://web.shgm.gov.tr/. [Erişim tarihi: 20 Aralık 2025].
62. [62] Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM), “Faaliyet Raporumuz,” 2026. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://web.shgm.gov.tr/tr/kurumsal/4006-faaliyet-raporlarimiz. [Erişim tarihi: 1 Şubat 2026].
63. [63] T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü (TCDD), “Limanlar,” 2024. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://www.tcdd.gov.tr/kurumsal/limanlar. [Erişim tarihi: 20 Aralık 2025].
64. [64] T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü (TCDD), “Sektör Raporu 2024,” 2024. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://www.tcdd.gov.tr/kurumsal/raporlar. [Erişim tarihi: 20 Aralık 2025].
65. [65] T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü (TCDD), “Ana Statü,” 2024. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://www.tcdd.gov.tr/kurumsal/ana-statu. [Erişim tarihi: 20 Aralık 2025].
66. [66] T.C. Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ), “İstatistikler 2025,” 2025. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://www.dhmi.gov.tr/Sayfalar/Istatistikler.asp. [Erişim tarihi: 20 Aralık 2025].
67. [67] T.C. Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ), “Faaliyet Raporları,” 2026. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://dhmi.gov.tr/Sayfalar/FaaliyetRaporlari.aspx. [Erişim tarihi: 20 Aralık 2025].
68. [68] T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (UAB), “Havayolu Sektörü Raporları,” 2022. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://www.uab.gov.tr/uploads/pages/havacilik/03-sektor-raporlari-havayolu.pdf. [Erişim tarihi: 20 Aralık 2025].
69. [69] T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (UAB), “Demiryolu İşletmeciliği Yetkilendirme Yönetmeliği,” 2024. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://uhdgm.uab.gov.tr/uploads/pages/yonetmelikler/demiryolu-isletmeciligi-yetkilendirme-yonetmeligi-65d318de718cd.pdf. [Erişim tarihi: 20 Aralık 2025].
70. [70] T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (UAB), “Demiryolu Taşımacılığı Daire Başkanlığı,” 2025. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://uhdgm.uab.gov.tr/demiryolu-tasimaciligi-daire-baskanligi. [Erişim tarihi: 20 Aralık 2025].
71. [71] T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü (UHDGM), “Kurum Hakkında (Hakkımızda),” 2025. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://uhdgm.uab.gov.tr/kurum-hakkinda. [Erişim tarihi: 20 Aralık 2025].
72. [72] T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü (UHDGM), “İstatistik 2025,” 2025. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://uhdmgmistatistikuab.gov.tr. [Erişim tarihi: 20 Aralık 2025].
73. [73] TCDD Taşımacılık Anonim Şirketi (TCDD Taşımacılık), “Ana Statü,” 2024. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://www.tcdd.gov.tr/kurumsal/ana-statu. [Erişim tarihi: 20 Aralık 2025].
74. [74] Türkiye Raylı Sistem Araçları Sanayi A.Ş. (TÜRASAŞ), “Ana statü,” (2020) https://www.turasas.gov.tr/images/kurumsal/pdf/75a1eab5-fe05-4d92-a2326372a9609093.pdf [Erişim tarihi: 20 Aralık 2025].
75. [75] Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), “Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları, 2024,” 2024. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2024-53783. [Erişim tarihi: 20 Aralık 2025].
76. [76] CNN Türk, “Prof. Dr. Özgür Demirtaş: Evrensel Olmayan, Milli Olamaz,” 2017. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://www.youtube.com/watch?v=GKQ8UsLWZyI. [Erişim tarihi: 20 Aralık 2025].
77. [77] Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üretenleri Derneği (UTİKAD), “Türk Hava Yolları, 2023 Yılının Hizmet İhracatı Şampiyonu Oldu,” 2024. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://www.utikad.org.tr/Detay/Sektor-Haberleri/36225/turk-hava-yollari-2023-yilinin-hizmet-ihracati-sampiyonu-oldu. [Erişim tarihi: 20 Aralık 2025].
78. [78] A. Kabasakal ve A. O. Solak, “Demiryolu sektörünün rekabete açılması,” Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 25, s. 12, s. 27–34, 2009.
79. [79] M. İnan ve M. Demir, “Demiryolu ulaşımı ve Türkiye'de hızlı tren yatırımlarının etkileri: Eskişehir-Konya örneği,” Fırat University Journal of Social Sciences / Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 27, s. 1, 2017.
80. [80] O. Meçik ve M. Afşar, “Türkiye ekonomisinde yapısal dönüşümler ve işgücü piyasasındaki gelişmeler,” Optimum Journal of Economics and Management Sciences, c. 1, s. 2, s. 1–23, 2014. doi: 10.17541/oeybd.54695
81. [81] A. Üzümcü ve S. Akdeniz, “Yeni İpek Yolu: TRACECA ve Bakü-Tiflis-Kars demiryolu projesi,” Avrasya Etüdleri, c. 45, s. 1, s. 11–39, 2014.
82. [82] A. Uğur, “Demiryolu sektöründe Dünya gelişme beklentileri ve Türkiye’nin durumunun araştırılması,” Alphanumeric Journal: The Journal of Operations Research, Statistics, Econometrics and Management Information Systems, c. 7, s. 2, s. 369–398, 2019. doi: /10.17093/alphanumeric.582290
83. [83] İ. Ç. Özcan, “Demiryolu taşımacılığında özelleştirmeler ve Türkiye tecrübesi,” Düşünce Dünyasında Türkiz, c. 7, s. 37, s. 55–70, 2022.
84. [84] V. Korul ve H. Küçükönal, “Türk sivil havacılık sisteminin yapısal analizi,” Ege Akademik Bakış, c. 3, s. 1, s. 24–38, 2003.
85. [85] H. Eroğlu, “Demiryollarının serbestleştirilmesinde AB fonlu projelerin katkısı,” Ulaştırma Sektörü, AB İşleri Uzmanı, İzleme ve Değerlendirme Daire Başkanlığı, T.C. Dışişleri Başkanlığı, 2021. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://ab.gov.tr/siteimages/birimler/mib/abarastirmalari/pdf/ulatirma_sektor_-_mali_ibirliginin_demiryollari_reformuna_etkisi_12.21.pdf. [Erişim tarihi: 19 Mart 2026].
86. [86] Central Japan Railway Company, “About the Shinkansen,” 2023. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://global.jr-central.co.jp/en/company/about_shinkansen/. [Erişim tarihi: 19 Mart 2026].
87. [87] B. Karagöz, “Demiryolu hizmetlerinin özelleştirilmesine dair teorik bir inceleme,” Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, s. 60, s. 103–117, 2021. doi: 10.18070/erciyesiibd.758594
88. [88] G. K. Özkaynar, “Türkiye’de demiryolu sektörünün gelişimi ve insan kaynakları yönetimi: Tarihsel bir bakış,” Bozok İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, c. 2, s. 1, s. 59–77, 2025.
89. [89] Demiryolu Taşımacılığı Derneği (DTD), Demiryolu Sektörel Raporu: Yeşil Mutabakat ve Dış Ticarete Etkileri, Demiryolu Sektöründe Gelişim için Stratejik Adımlar, 2024. [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://dtd.org.tr/wp-content/uploads/2024/12/demiryolu-sektorel-rapor-2024.pdf. [Erişim tarihi: 19 Mart 2026].
90. [90] H. Aydemir, “Türkiye’nin ulaştırma politikaları çerçevesinde demiryolu ulaştırma sisteminin genel durumunun irdelenmesi ve geleceğine bakış,” Demiryolu Mühendisliği, s. 3, s. 41–46, 2016.
91. [91] Ö. Emirkadı ve H. Balcı, “Türkiye’de karayolu ve demiryolu yolcu ve yük taşımacılığı ile ekonomik büyüme ilişkisi: Panel veri analizi,” Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, c. 14, s. 28, s. 977–998, 2023. doi: 10.36543/kauiibfd.2023.039
92. [92] T. Deniz, “Türkiye’de ulaşım sektöründe yaşanan değişimler ve mevcut durum,” Doğu Coğrafya Dergisi, c. 21, s. 36, s. 135–156, 2016. doi: 10.17295/dcd.79471