Araştırma Makalesi

ÖZ YETERLİLİK İLE ZORUNLU ÖRGÜTSEL VATANDAŞLIK DAVRANIŞI İLİŞKİSİ: BİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİNDE İNCELEME

Sayı: 34 16 Şubat 2026
PDF İndir
TR EN

ÖZ YETERLİLİK İLE ZORUNLU ÖRGÜTSEL VATANDAŞLIK DAVRANIŞI İLİŞKİSİ: BİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİNDE İNCELEME

Öz

Örgütlerin amaçlarına ulaşmalarındaki önemli faktörlerden biri de çalışanların gönüllü olarak formal yükümlülüklerinin üzerinde performans sergilemeleri sonucu ortaya çıkan rol ötesi davranışlardır. Bu davranışlar mevcut yazında örgütsel vatandaşlık davranışı olarak bilinmektedir. Örgütsel vatandaşlık davranışlarının gönüllü bir biçimde değil de kimi baskı unsurları tarafından tetiklenerek ortaya çıkması halinde ortaya zorunlu örgütsel vatandaşlık davranışları çıkmaktadır. Zorunlu örgütsel vatandaşlık davranışları, arzu edilmeyen ve örgütsel performansı olumsuz etkileyen davranış biçimleri olduğundan örgütsel vatandaşlık davranışlarının karanlık yüzü şeklinde ifade edilmektedir. Psikolojik ve fizyolojik olarak yeterli olan ve bu yeterliliği hisseden çalışanların benzerlerine oranla daha yüksek performans göstermesi beklenecektir. Söz konusu bu yeterlilik hissi, belirli performans derecelerine ulaşmak amacıyla bireyin bir grup aksiyonu organize etme ve başarma kapasitesine olan inancı şeklinde ifade edilen öz yeterlilik kavramı ile kazanılabilecektir. Kamu yönetiminde meydana gelen hızlı değişim ve dönüşüm, günümüzde belediyelere de sayıca ve çeşit olarak artan görevler yüklemiştir. Belediyelerin bu görevleri yerine getirebilecek performans düzeyine ulaşabilmesini sağlayacak en önemli unsurlardan biri de insan kaynağıdır. Belediyelerde de insan kaynağından maksimum fayda sağlanması amacıyla çalışanların rutin rollerinin ötesinde sorumluluklar üstlenmeleri ve bu doğrultuda kimi nedenlerle zorunlu örgütsel vatandaşlık davranışları sergilemeleri de mümkündür. Çalışmada öz yeterlilik ile zorunlu örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişki ile birlikte bu iki değişkenin demografik ve sosyal özelliklere göre farklılaşma durumları da incelenmiştir. Türkiye’de bulunan bir büyükşehir belediyesinin 616 çalışanından anket yöntemi ile toplanan verilerin analizinde SPSS 22.0 paket programından faydalanılmıştır. Analizler neticesinde öz yeterliliğin zorunlu örgütsel vatandaşlık davranışları ile negatif ve anlamlı bir ilişki içinde olduğu ve öz yeterlilik ile zorunlu örgütsel vatandaşlık davranışlarının bazı demografik ve sosyal özelliklere duyarlı olduğu tespit edilmiş, çalışanların iyi oluşunu ve örgütsel etkinliği arttırmak için bir dizi öneride bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Bu çalışmada kullanılan anketler toplanmadan önce İstanbul Medeniyet Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu’ndan gerekli onay (Karar no: 2023/OA-799) alınmıştır.

Teşekkür

Yazar, çalışmanın anket sürecinde destek veren İstanbul Büyükşehir Belediyesi çalışanlarına teşekkür eder.

Kaynakça

  1. Abdullah, M. R., & Wider, W. (2022). The moderating effect of self-efficacy on supervisory support and organizational citizenship behavior. Frontiers in Psychology, 13, 961270.
  2. Alexandra Beauregard, T. (2012). Perfectionism, self‐efficacy and OCB: The moderating role of gender. Personnel Review, 41(5), 590-608.
  3. Alhajaj, W. E., & Ahmad, S. Z. (2024). The effectiveness of human resource management practices, work engagement and self-efficacy in minimizing talent turnover intention. International Journal of Productivity and Performance Management, 73(8), 2414-2440.
  4. Alkan, S. E., & Turgut, T. (2015). A research about the relationship of psychological safety and organizational politics perception with compulsory citizenship behavior and the pressures behind compulsory citizenship behavior. Research journal of Business and Management, 2(2), 185-203.
  5. Anfajaya, M. A., & Rahayu, A. (2020, January). The role of self-efficacy in organizational citizenship behavior. In 5th ASEAN Conference on Psychology, Counselling, and Humanities (ACPCH 2019) (pp. 108-111). Atlantis Press.
  6. Arseven, A. (2016). Öz Yeterlilik: Bir Kavram Analizi. Turkish Studies, 11/19, 63-80
  7. Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84 (2), 191-215.
  8. Bandura, A. (1982). Self-efficacy mechanism in human agency. American psychologist, 37(2), 122-147.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kamu Yönetimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

16 Şubat 2026

Gönderilme Tarihi

9 Eylül 2025

Kabul Tarihi

24 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 34

Kaynak Göster

APA
İşbilir, S., Öztop, S., & Yıldız, B. (2026). ÖZ YETERLİLİK İLE ZORUNLU ÖRGÜTSEL VATANDAŞLIK DAVRANIŞI İLİŞKİSİ: BİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİNDE İNCELEME. Denetişim, 34, 242-261. https://doi.org/10.58348/denetisim.1780694
AMA
1.İşbilir S, Öztop S, Yıldız B. ÖZ YETERLİLİK İLE ZORUNLU ÖRGÜTSEL VATANDAŞLIK DAVRANIŞI İLİŞKİSİ: BİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİNDE İNCELEME. DENETİŞİM. 2026;(34):242-261. doi:10.58348/denetisim.1780694
Chicago
İşbilir, Sedat, Sezai Öztop, ve Bora Yıldız. 2026. “ÖZ YETERLİLİK İLE ZORUNLU ÖRGÜTSEL VATANDAŞLIK DAVRANIŞI İLİŞKİSİ: BİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİNDE İNCELEME”. Denetişim, sy 34: 242-61. https://doi.org/10.58348/denetisim.1780694.
EndNote
İşbilir S, Öztop S, Yıldız B (01 Şubat 2026) ÖZ YETERLİLİK İLE ZORUNLU ÖRGÜTSEL VATANDAŞLIK DAVRANIŞI İLİŞKİSİ: BİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİNDE İNCELEME. Denetişim 34 242–261.
IEEE
[1]S. İşbilir, S. Öztop, ve B. Yıldız, “ÖZ YETERLİLİK İLE ZORUNLU ÖRGÜTSEL VATANDAŞLIK DAVRANIŞI İLİŞKİSİ: BİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİNDE İNCELEME”, DENETİŞİM, sy 34, ss. 242–261, Şub. 2026, doi: 10.58348/denetisim.1780694.
ISNAD
İşbilir, Sedat - Öztop, Sezai - Yıldız, Bora. “ÖZ YETERLİLİK İLE ZORUNLU ÖRGÜTSEL VATANDAŞLIK DAVRANIŞI İLİŞKİSİ: BİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİNDE İNCELEME”. Denetişim. 34 (01 Şubat 2026): 242-261. https://doi.org/10.58348/denetisim.1780694.
JAMA
1.İşbilir S, Öztop S, Yıldız B. ÖZ YETERLİLİK İLE ZORUNLU ÖRGÜTSEL VATANDAŞLIK DAVRANIŞI İLİŞKİSİ: BİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİNDE İNCELEME. DENETİŞİM. 2026;:242–261.
MLA
İşbilir, Sedat, vd. “ÖZ YETERLİLİK İLE ZORUNLU ÖRGÜTSEL VATANDAŞLIK DAVRANIŞI İLİŞKİSİ: BİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİNDE İNCELEME”. Denetişim, sy 34, Şubat 2026, ss. 242-61, doi:10.58348/denetisim.1780694.
Vancouver
1.Sedat İşbilir, Sezai Öztop, Bora Yıldız. ÖZ YETERLİLİK İLE ZORUNLU ÖRGÜTSEL VATANDAŞLIK DAVRANIŞI İLİŞKİSİ: BİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİNDE İNCELEME. DENETİŞİM. 01 Şubat 2026;(34):242-61. doi:10.58348/denetisim.1780694

Denetişim dergisi yayımladığı çalışmalarla; alanındaki profesyoneller, akademisyenler ve düzenleyiciler arasında etkili bir iletişim ağı kurarak, Dünyada etkin bir denetim ve yönetim sistemine ulaşma yolculuğunda önemli mesafelerin kat edilmesine katkı sağlamaktadır.